《哀歌集》第一部第6首(提布卢斯)



Semper, ut inducar, blandos offers mihi vultus,
post tamen es misero tristis et asper, Amor.
Quid tibi, saeve, rei mecum est? An gloria magna est
insidias homini composuisse deum?
5 Iam mihi tenduntur casses: iam Delia furtim[1]
nescio quem tacita callida nocte fovet.
Illa quidem iurata negat, sed credere durum est:
sic etiam de me pernegat usque viro.
Ipse miser docui, quo posset ludere pacto
10 custodes: heu heu, nunc premor arte mea.
Fingere tunc didicit causas, ut sola cubaret,
cardine tunc tacito vertere posse fores.
Tunc succos herbasque dedi, quis livor abiret,
quem facit impresso mutua dente Venus.
15 At tu, fallacis coniunx incaute puellae,
me quoque servato, peccet ut illa nihil.
Neu iuvenes celebret multo sermone, caveto,
neve cubet laxo pectus aperta sinu,
neu te decipiat nutu, digitoque liquorem
20 ne trahat et mensae ducat in orbe notas.
Exibit quam saepe, time, seu visere dicet
sacra Bonae maribus non adeunda Deae.
At mihi si credas, illam sequar unus ad aras;
tunc mihi non oculis sit timuisse meis.
25 Saepe, velut gemmas eius signumque probarem,
per causam memini me tetigisse manum;
saepe mero somnum peperi tibi, at ipse bibebam
sobria supposita pocula victor aqua.
Non ego te laesi prudens (ignosce fatenti),
30 iussit Amor: contra quis ferat arma deos?
Ille ego sum, nec me iam dicere vera pudebit,
latrabat tota cui tua nocte canis.[2]
Quid tenera tibi coniuge opus? Tua si bona nescis
servare, heu, frustra clavis inest foribus.
35 Te tenet, absentes alios suspirat amores
et simulat subito condoluisse caput.
At mihi servandam credas: non saeva recuso
verbera, detrecto non ego vincla pedum.
Tum procul absitis, quisquis colit arte capillos,
40 et fluit effuso cui toga laxa sinu,
quisquis et occurret, ne possit crimen habere,
stet procul aut alia stet procul ante via.
Sic fieri iubet ipse deus, sic magna sacerdos
est mihi divino vaticinata sono.
45 Haec ubi Bellonae motu est agitata, nec acrem
flammam, non amens verbera torta timet;
ipsa bipenne suos caedit violenta lacertos
sanguineque effuso spargit inulta deam,
statque latus praefixa veru, stat saucia pectus,
50 et canit eventus, quos dea magna monet:
‘Parcite, quam custodit Amor, violare puellam,
ne pigeat magno post didicisse malo.
Attigerit, labentur opes, ut vulnere nostro
sanguis, ut hic ventis diripiturque cinis.’
55 Et tibi nescio quas dixit, mea Delia, poenas;
si tamen admittas, sit precor illa levis.
Non ego te propter parco tibi, sed tua mater
me movet atque iras aurea vincit anus.
Haec mihi te adducit tenebris multoque timore
60 coniungit nostras clam taciturna manus,
haec foribusque manet noctu me affixa proculque
cognoscit strepitus me veniente pedum.
Vive diu mihi, dulcis anus: proprios ego tecum,
sit modo fas, annos contribuisse velim.
65 Te semper natamque tuam te propter amabo:
quicquid agit, sanguis est tamen illa tuus.
Sit modo casta, doce, quamvis non vitta ligatos
impediat crines nec stola longa pedes.
Et mihi sint durae leges, laudare nec ullam
70 possim ego, quin oculos appetat illa meos,
et siquid peccasse putet, ducarque capillis
in medias pronus proripiarque vias.[3]
Non ego te pulsare velim, sed, venerit iste
si furor, optarim non habuisse manus;
75 nec saevo sis casta metu, sed mente fideli,
mutuus absenti te mihi servet amor.
At, quae fida fuit nulli, post victa senecta
ducit inops tremula stamina torta manu
firmaque conductis adnectit licia telis
80 tractaque de niveo vellere ducta putat.
Hanc animo gaudente vident iuvenumque catervae
commemorant merito tot mala ferre senem,
hanc Venus exalto flentem sublimis Olympo
spectat et, infidis quam sit acerba, monet.
85 Haec aliis maledicta cadant; nos, Delia, amoris
exemplum cana simus uterque coma.
[1] Iam=Nam
[2] latrabat=instabat
[3] in medias pronus=immerito pronas

(黛丽娅的丈夫和母亲)

你总是,为了引诱我,露出满脸的温情,
事后你对我却冷漠而粗暴,小爱神。
残忍的家伙,为何来烦我?难道神设陷阱
对付凡人竟是很荣耀的事情?
5 猎网确实已为我铺开,在寂静的夜里,
狡猾的黛丽娅正搂着某位男子。
她发誓否认此事,可是相信她太难——
关于我,她也向丈夫否认过无数遍。
可怜虫!是我亲自教会她怎样骗过
10 看守,如今我却被自己的手段欺迫!
那时她学习了如何编借口,好独自就寝,
如何开门,铰链才不会发声。
那时我给她抹药液,好祛除云雨时分
两人的牙齿留给彼此的咬痕。
15 然而你,撒谎成性的姑娘的粗心丈夫,
也为我看紧她,别让她轻易失足!
警惕她频繁靠近年轻人搭讪,或躺在
那里,松开衣襟,袒胸露怀,
或者瞒着你,悄悄点头,或用手指
20 蘸酒,在圆桌上写出约定的标记。
小心,她会经常溜出门,或者佯称
去敬拜禁止男人接触的“善女神”。[1]
但你若信任我,我可以单独陪她去祭坛——
我无需为自己的眼睛提心吊胆。[2]
25 我记得,以鉴定她的宝石和戒指为理由,[3]
我经常堂而皇之地抚摸她的手;
我常用纯酒催你入眠,自己却永远
清醒——我杯中早已换上甘泉。
伤害你并非我本心,饶恕坦白之人!
30 丘比特下令,谁能武装反抗神?
我是他——现在我不再羞于承认事实,
你的狗是冲我终夜狂吠不止。
你为何需要娇柔的妻子?若不知珍宝
如何守,钥匙插门中也是徒劳。
35 她虽拥着你,却为别处的情人叹息,
忽然又装作剧烈的头疼来袭。
把她交给我来看护!我不拒绝残酷的
鞭笞,也任凭镣铐将脚紧锁。
你们却必须远离——制作精致发型、
40 托加袍故意垂着许多褶的男人![4]
谁如果撞见我们,为避免招来讪谤,
请他退后,退到另一条街上!
是神亲自吩咐我如此,是他的女祭司
以神圣的声音向我预言需如此。
45 当她受到贝罗娜的激荡,陷入疯癫,[5]
既不怕烈火,也不怕高扬的皮鞭;
她持双刃斧猛砍自己的臂膀,神像
溅满鲜血,她竟然仿佛无恙。
胁部扎着长矛,胸膛也受伤,她站着
50 吟唱来源于伟大女神的告诫:
“切勿侵犯丘比特守护的那位姑娘,
以免在大难中懊悔当初的莽撞。
碰她一次,财富就会像我的血从伤口
流走,像这些灰烬被风卷走。”
55 她也预告了对你的惩处,我的黛丽娅,
但你若犯错,我会求她轻罚。
我并非因你饶恕你,是你的母亲令我
感动,仁善的老妪平息了我怒火。[6]
她在黑暗中悄悄领你来见我,虽惊恐,
60 却无声地将你的手放入我手中;
夜里她一直候在门外,我还未走近,
她已从远处认出我的脚步声。
为我长命吧,亲爱的老人,倘若神允许,
我愿意给你添上自己的寿数。
65 我永远爱你,也爱你女儿,为你的缘故——
无论做什么,她毕竟是你的延续。
只求你教她贞洁,尽管没束带缠住
她头发,也无裙边遮住她双足。
让她也制定严苛的规则,我若称赞
70 另一位女子,就叫她挖我的眼;
若她相信我出轨,虽无辜,我也甘愿
被揪着头发,穿过热闹的街面。
我永远不会有打你的念头,如此的疯癫
若降临,我宁可我的手从未出现;
75 别因为残忍的恐惧守身,而因为忠诚,
我不在,愿相互的爱做你的卫兵。
可是不忠于任何人的女子,待风烛残年,
就只能用颤抖的手纺出纱线,
在别人出租的织机上将绷紧的综丝固定,
80 把蓬乱的雪白毛纱梳理成型。
一群群青年男子将兴高采烈地望着她,
宣称她晚年活该有如此的惩罚;
维纳斯从巍峨的神山之巅俯瞰她流泪,
警告无信者,她不会有半分慈悲。
85 让这些诅咒落别人身上。等两鬓已斑,
黛丽娅,愿我俩仍是爱的典范。


[1] “善女神”(Bona Dea)即忒卢斯(Tellus,意为大地),她在罗马有多个名字,例如奥普斯(Ops)和库柏勒(Cybele),大体上与古希腊神话中的盖娅女神相当。
[2] 男人参加“善女神”敬拜的行为被视为亵渎,惩罚是失明。提布卢斯暗示,黛丽娅只是想甩开男性情人或监护人。
[3] 古罗马人常用戒指上的小雕像(signum)作为证明身份的印鉴,所以拉丁语原文的signum代指戒指。
[4] 托加袍(toga)是古罗马男子的外衣,穿托加袍时“垂着许多褶”是不少花花公子的做派。
[5] 贝罗娜(Bellona)是古罗马的女战神。
[6] 拉丁语原文的aurea在这里并不表示“金色的”,只是称赞之语。