《哀歌集》第一部第5首(提布卢斯)



Asper eram et bene discidium me ferre loquebar,
at mihi nunc longe gloria fortis abest.
Namque agor ut per plana citus sola verbere turben,
quem celer assueta versat ab arte puer.
5 Vre ferum et torque, libeat ne dicere quicquam
magnificum post haec: horrida verba doma.
Parce tamen, per te furtivi foedera lecti,
per Venerem quaeso compositumque caput.
Ille ego, cum tristi morbo defessa iaceres,
10 te dicor votis eripuisse meis,
ipseque te circumlustravi sulphure puro,
carmine cum magico praecinuisset anus;
ipse procuravi, ne possent saeva nocere
somnia, ter salsa deveneranda mola;[1]
15 ipse ego velatus lino tunicisque solutis[2]
vota novem Triviae nocte silente dedi.
Omnia persolvi: fruitur nunc alter amore,
et precibus felix utitur ille meis.
At mihi felicem vitam, si salva fuisses,
20 fingebam demens, sed renuente deo.
‘Rura colam, frugumque aderit mea Delia custos,
area dum messes sole calente teret,
aut mihi servabit plenis in lintribus uvas
pressaque veloci candida musta pede;
25 consuescet numerare pecus, consuescet amantis
garrulus in dominae ludere verna sinu.
Illa deo sciet agricolae pro vitibus uvam,
pro segete spicas, pro grege ferre dapem.
Illa regat cunctos, illi sint omnia curae,
30 at iuvet in tota me nihil esse domo.
Huc veniet Messalla meus, cui dulcia poma
Delia selectis detrahat arboribus,
et, tantum venerata virum, cui sedula curet,[3]
cui paret atque epulas ipsa ministra gerat.’[4]
35 Haec mihi fingebam, quae nunc Eurusque Notusque
iactat odoratos vota per Armenios.
Saepe ego temptavi curas depellere vino,
at dolor in lacrimas verterat omne merum.
Saepe aliam tenui, sed iam cum gaudia adirem,
40 admonuit dominae deseruitque Venus.
Tunc me discedens devotum femina dixit,
a pudet, et narrat scire nefanda meam.[5]
Non facit hoc verbis, facie tenerisque lacertis
devovet et flavis nostra puella comis.
45 Talis ad Haemonium Nereis Pelea quondam
vecta est frenato caerula pisce Thetis.
Haec nocuere mihi, quod adest huic dives amator;
venit in exitium callida lena meum.
Sanguineas edat illa dapes atque ore cruento
50 tristia cum multo pocula felle bibat;
hanc volitent animae circum sua fata querentes
semper et e tectis strix violenta canat;
ipsa fame stimulante furens herbasque sepulcris
quaerat et a saevis ossa relicta lupis,
55 currat et inguinibus nudis ululetque per urbes,
post agat e triviis aspera turba canum.
Eveniet: dat signa deus; sunt numina amanti,
saevit et iniusta lege relicta Venus.
At tu quam primum sagae praecepta rapacis
60 desere: non donis vincitur omnis amor.
Pauper erit praesto semper tibi, pauper adibit[6]
primus et in tenero fixus erit latere,
pauper in angusto fidus comes agmine turbae
subicietque manus efficietque viam,
65 pauper ad occultos furtim deducet amicos
vinclaque de niveo detrahet ipse pede.
Heu canimus frustra, nec verbis victa fatiscit[7]
ianua, sed plena est percutienda manu.
At tu, qui potior nunc es, mea fata caveto:[8]
70 versatur celeri Fors levis orbe rotae.
Non frustra quidam iam nunc in limine perstat
sedulus ac crebro prospicit ac refugit,
et simulat transire domum, mox deinde recurrit,
solus et ante ipsas exscreat usque fores.
75 Nescio quid furtivus amor parat. Vtere quaeso,
dum licet: in liquida nat tibi linter aqua.
[1] somnia=omina; salsa=sancta
[2] lino=filo
[3] virum=decus, cui=hunc
[4] cui=huic
[5] a=et
[6] semper tibi=tibi semper
[7] fatiscit=patescit
[8] caveto=timeto

(富豪情敌)[1]
 
那时我生气,吹嘘自己能应对分离,
可如今勇敢的夸口已不知去哪里。
就像平地上的陀螺,我被迫飞速地旋转,[2]
那敏捷男孩抽打的技术太熟练。
5 炙烤我,摧虐我这位野人!以免我此后
再说大话——驯服我挑衅的舌头!
但请饶恕我,我以秘密欢爱的盟誓、
维纳斯和你依偎我的头求你。
当你被重病消磨,虚弱地躺着,据说
10 是我用祷告让你摆脱了困厄;
是我在你周围铺纯净的硫磺来辟邪,
当某位老妪诵唱害你的魔歌;
担心凶残的梦境伤了你,是我亲自
三次安抚它们,撒抹盐的麦粒;[3]
15 是我蒙着麻布,解开衣衫,在静夜
向特里维娅献上九重承诺。[4]
我全部兑了现,爱人却被第三者占有,
我许愿的成果却被他幸运地享受。
我真是疯了,竟然幻想着,你若病愈,
20 我就有幸福的生活,可是神说不!
“我将住乡村,我的黛丽娅在身边守望
庄稼,当禾场在暖阳下为麦粒脱糠;
或者她将为我在满溢的瓦缸里收藏
葡萄汁或捷足踩出的闪亮酒浆;
25 她会习惯数牛羊,某位饶舌的小奴隶
会习惯在宠她的女主人膝上嬉戏。
她将学会向农神进献葡萄,以保佑
藤条,献麦穗和佳肴保谷物和牲口。
让她统治所有人,掌管所有的事务,
30 而我则乐于在家里彻底闲居。
梅萨拉将莅临此处,黛丽娅将从最好的
树上为他采摘香甜的嘉果;
她将恭谨而殷勤地款待如此的伟人,
亲手备宴席,亲自在一旁侍奉。”
35 我如此祈祷梦想,东风和南风却将它
抛到了酷爱香料的亚美尼亚。
我经常试图用浓酒驱散我的伤悲,
可是痛苦却把所有酒变成泪;
我经常搂住别人,可眼看到快乐的极致,
40 维纳斯却让我想起她,并将我抛弃。
于是怀中的女子离开我,斥责我着了魔,
羞耻!她传言我情人的秘术不可说!
我心爱的姑娘确实有魔法,不只是言辞,
俏脸、柔臂和金发都让我犯痴。
45 昔日涅柔斯湛蓝的女儿忒提斯也如此,[5]
乘鱼车奔向海摩尼亚的佩琉斯。[6]
这些害了我——富有的情人陪在她身旁,
狡诈的淫媒决意让我灭亡。[7]
祝她的饭食都浸血,祝她用染污的嘴
50 饮尽盛满胆汁的阴郁之杯;
祝她的周围永远有哀叹命运的鬼魂
飘荡,屋顶有鸱鸮凶暴地嘶鸣;
她自己被饥饿驱使,在墓地疯狂搜求
青草和野蛮狼群留下的骨头;
55 让她赤裸着阴部,在城里奔窜、尖叫,
然后让恶狗将她从街衢赶跑。
这会发生,神给了征兆,恋爱者有神助,
陷入不公的结合,维纳斯会发怒。
可是你,立刻抛弃这贪婪女巫的吩咐,
60 并非所有的爱情都可以贿赂。
一位穷人永远等着你,他会最先
冲到你这里,黏在你柔躯旁边;
一位穷人将忠诚陪伴你,用手推搡
压迫的人墙,为你辟出空当;
65 一位穷人将偷偷领你见隐秘的朋友,
躬身为你的雪足解开鞋扣。[8]
可惜我的歌是徒劳,门不会被言辞征服,
打开它,需要手中装满礼物。
然而得意的你啊,要小心我的灾愆:
70 轻浮的运气随迅疾的轮子运转。[9]
此刻已有人热切地站在门槛上(他不会
失望),反复往前看,然后撤退,
装作从房前路过,可是很快又折返,
独自在门前,仿佛不停地咳痰。
75 鬼祟的爱欲不知酝酿着什么。我劝你
及时行乐,趁船游弋在静水里。


[1] Ollivère(2020)指出,从第四首到第五首的转换也出人意料。读完第四首,我们期待提布卢斯会继续写关于玛拉图斯的诗,所以自然以为第4行的“敏捷男孩”指玛拉图斯,直到第21行我们才知道折磨抒情主人公的是黛丽娅,“敏捷男孩”应该指丘比特。
[2] 陀螺(turben),古罗马玩具,与今天的陀螺相似。
[3] 拉丁语mola原义是“碾碎的麦粒”,指用于献祭的小盐饼(mola salsa),它放入火中后爆裂的动静越大越吉利。
[4] 特里维娅(Trivia)指狄安娜或赫卡忒,字面意思是“三条路”,之所以这样称呼女神,是因为她有三个名字——狄安娜/卢契娜/卢娜,并有三重身份——猎神/生育神/月神。
[5] 忒提斯(Thetis),海神涅柔斯与多丽丝之女,阿喀琉斯之母。
[6] 海摩尼亚(Haemonia)是希腊帖撒利亚(Thessalia)的别称,因古代国王海蒙(Haemon)而得名,忒提斯丈夫佩琉斯(Peleus)是帖撒利亚人。
[7] 淫媒(lena,为人拉皮条的老妇人)是古罗马爱情哀歌中的常见角色。
[8] 鞋扣(vincla),古罗马的鞋形似凉鞋,用皮制的系绳绑在脚踝上。
[9] 运气(Fors或Fortuna)在古罗马被视为一位神,其形象是一个旋转的轮子,象征运气之无常。