Adde merum vinoque novos compesce dolores,
occupet ut fessi lumina victa sopor,
neu quisquam multo percussum tempora baccho
excitet, infelix dum requiescit amor.
5 Nam posita est nostrae custodia saeva puellae,
clauditur et dura ianua firma sera.
Ianua difficilis domini, te verberet imber,[1]
te Iovis imperio fulmina missa petant.
Ianua, iam pateas uni mihi, victa querelis,
10 neu furtim verso cardine aperta sones.
Et mala siqua tibi dixit dementia nostra,
ignoscas: capiti sint precor illa meo.
Te meminisse decet, quae plurima voce peregi
supplice, cum posti florida serta darem.
15 Tu quoque ne timide custodes, Delia, falle,
audendum est: fortes adiuvat ipsa Venus.
Illa favet, seu quis iuvenis nova limina temptat,
seu reserat fixo dente puella fores;
illa docet furtim molli derepere lecto,[2]
20 illa pedem nullo ponere posse sono,
illa viro coram nutus conferre loquaces
blandaque compositis abdere verba notis.
Nec docet hoc omnes, sed quos nec inertia tardat
nec vetat obscura surgere nocte timor.
25 En ego cum tenebris tota vagor anxius urbe,
… …
nec sinit occurrat quisquam, qui corpora ferro
vulneret aut rapta praemia veste petat.
Quisquis amore tenetur, eat tutusque sacerque
30 qualibet: insidias non timuisse decet.
Non mihi pigra nocent hibernae frigora noctis,
non mihi, cum multa decidit imber aqua.
Non labor hic laedit, reseret modo Delia postes
et vocet ad digiti me taciturna sonum.
35 Parcite luminibus, seu vir seu femina fiat
obvia: celari vult sua furta Venus.
Neu strepitu terrete pedum, neu quaerite nomen,
neu prope fulgenti lumina ferte face.
Siquis et imprudens adspexerit, occulat ille
40 perque deos omnes se meminisse neget:[3]
nam fuerit quicumque loquax, is sanguine natam,
is Venerem e rapido sentiet esse mari.
Nec tamen huic credet coniunx tuus, ut mihi verax
pollicita est magico saga ministerio.
45 Hanc ego de caelo ducentem sidera vidi,
fluminis haec rapidi carmine vertit iter,
haec cantu finditque solum Manesque sepulcris
elicit et tepido devocat ossa rogo.
Iam tenet infernas magico stridore catervas,
50 iam iubet adspersas lacte referre pedem.
Cum libet, haec tristi depellit nubila caelo,
cum libet, aestivo convocat orbe nives.
Sola tenere malas Medeae dicitur herbas,
sola feros Hecatae perdomuisse canes.
55 Haec mihi composuit cantus, quis fallere posses:
ter cane, ter dictis despue carminibus.
Ille nihil poterit de nobis credere cuiquam,
non sibi, si in molli viderit ipse toro.
Tu tamen abstineas aliis: nam cetera cernet
60 omnia, de me uno sentiet ipse nihil.
Quid, credam? Nempe haec eadem se dixit amores
cantibus aut herbis solvere posse meos,
et me lustravit taedis, et nocte serena
concidit ad magicos hostia pulla deos.
65 Non ego, totus abesset amor, sed mutuus esset,
orabam, nec te posse carere velim.
Ferreus ille fuit, qui, te cum posset habere,
maluerit praedas stultus et arma sequi.
Ille licet Cilicum victas agat ante catervas,
70 ponat et in capto Martia castra solo,
totus et argento contextus, totus et auro
insideat celeri conspiciendus equo,
ipse boves mea si tecum modo Delia possim[4]
iungere et in solito pascere monte pecus,
75 et te, dum liceat, teneris retinere lacertis,
mollis et inculta sit mihi somnus humo.
Quid Tyrio recubare toro sine amore secundo
prodest, cum fletu nox vigilanda venit?
Nam neque tum plumae nec stragula picta soporem
80 nec sonitus placidae ducere posset aquae.
Num Veneris magnae violavi numina verbo,[5]
et mea nunc poenas impia lingua luit?
Num feror incestus sedes adiisse deorum
sertaque de sanctis deripuisse focis?
85 Non ego, si merui, dubitem procumbere templis
et dare sacratis oscula liminibus,
non ego tellurem genibus perrepere supplex
et miserum sancto tundere poste caput.
At tu, qui laetus rides mala nostra, caveto
90 mox tibi: non uni saeviet usque deus.
Vidi ego, qui iuvenum miseros lusisset amores,
post Veneris vinclis subdere colla senem,
et sibi blanditias tremula componere voce
et manibus canas fingere velle comas,
95 stare nec ante fores puduit caraeve puellae
ancillam medio detinuisse foro.
Hunc puer, hunc iuvenis turba circumterit arta,
despuit in molles et sibi quisque sinus.
At mihi parce, Venus: semper tibi dedita servit
mens mea: quid messes uris acerba tuas?
[1] domini=dominae
[2] furtim molli=molli furtim
[3] omnes=omnis
[4] si=sim
[5] violavi=violavit
(門外的沉吟)[1]
添酒,用酩酊鎮住繼續襲來的哀愁,
讓睡眠佔據疲憊者屈服的眼眸,
等巴克斯之力穿透我顳顬,別叫任何人[2]
喚醒我,讓不幸的愛暫享安寧。
5 我鍾情的姑娘已經受到殘忍的拘禁,
堅固的木閂牢牢鎖住她的門。
主人般愚頑的門啊,願你被暴雨抽打,
願朱庇特降下的閃電將你擊殺![3]
門啊,只被我打動,只向我一人敞開,
10 偷偷旋轉鉸鏈,別發出聲來!
倘若我曾經詛咒你,因為忍不住瘋狂,
原諒我,願厄運應在我自己頭上!
你應該記住我滔滔不絕的苦求之言,
當我在你的門柱上懸掛花環。
15 你也別怕,黛麗婭,用智謀騙過看守,
必須大膽,勇者得維納斯庇佑![4]
她幫助在新的宅院嘗試運氣的兒郎,
也幫助打開緊閉之門的姑娘;
她教你神鬼難覺地溜下柔軟的床,
20 讓着地的腳不發出絲毫聲響,
教你當丈夫的面傳遞肯定的暗示,
將調情的話藏在約定的符號里。
她不教所有人,她的學生既不因慵懶
而拖延,也不怕在深夜起身冒險。
25 看,我焦慮地穿過整個城市的黑暗,
[但這位隱身的女神會擋在前面,][5]
不許任何人攔住我去路,用刀刺傷我,
或奪走我的衣裳當作戰果。
誰被愛掌控,無論去哪裡都讓他如神
30 一般無虞,不用怕詭計與陷阱。[6]
冬夜令人麻木的霜凍對我無損害,
傾盆大雨從天降,也沒妨礙。
這些艱辛不可怕,只要黛麗婭打開門,
用手指的敲擊默默向我傳信。
35 撞見的男人或女人,把你們的眼睛捂好:
維納斯喜歡隱匿她的偷盜。
別用腳步聲驚嚇情侶,或詢問姓名,
別帶着明亮的火把靠近他們。
如果有冒失鬼看到,叫他瞞住此事,
40 用所有的神發誓,無絲毫記憶——
誰若饒舌,他很快會知道,維納斯女神
乃是從鮮血和狂暴的海波中誕生。
而且你丈夫不會相信,一位靈驗的
女巫曾用其魔法向我承諾。
45 我曾經親眼見她從天空引下星辰,
她也曾用咒語改變激流的路徑,
在吟唱中撕裂土地,驅使魂靈離開
墳墓,喚骸骨走下溫熱的柴堆;
時而用詭異的尖叫止住地府的軍團,
50 時而給它們灑奶,命它們回返。
她能夠隨意從陰沉的天空捲走烏雲,
隨意讓夏季的蒼穹雪花翩臨。
人們說美狄亞的毒草全部歸她掌管,[7]
只有她曾經馴服赫卡忒的猛犬。[8]
55 她專門為我設計可用於欺騙的咒歌:
先唱三次,然後吐三次唾沫。
你丈夫從此絕不信關於我們的傳言,
即使他親見我們在軟床上纏綿。
可是你別沾惹其他人——其他一切他都能
60 看見,單單對於我他才是盲人。
我能信她嗎?那位女巫也說過,可以
用咒語或藥草讓我擺脫相思。
她用火陣圍住我,在那晴朗的夜晚,
一隻黑羊成了魔法神的祭獻。
65 我所求並非擺脫愛,而是愛能有回饋,
我從未希望,沒有你我也能應對。
誰如果能夠擁有你,依然愚蠢地選擇
廝殺和劫掠的生涯,他的心就是鐵。
他盡可驅趕被自己擊潰的亞細亞軍隊,[9]
70 在攻取的土地上搭建馬爾斯的營壘,
全身披銀甲,甚至全身披金甲,騎一匹
迅疾的駿馬,受眾人矚目致意;
只要與你一起,黛麗婭,我甘願親手
為牛裝軛,放牧於熟悉的山頭,
75 只要我還可以用溫柔的臂膀摟住你,
即使躺硬泥地,我也覺如睡軟席。
若沒有順心的愛,推羅紫榻有何益,[10]
當人終夜不成眠,只剩下淚滴?
無論羽毛褥還是錦繡被,還是潺潺
80 流水的聲音都不能引來安眠。
難道我曾以言語冒犯維納斯的神威,
這褻瀆的舌頭如今正在贖罪?
難道我在不潔時靠近過神的聖殿,
從祭壇搶走了屬於他們的花環?
85 若是活該,我必會虔誠地趴伏在廟宇前,
不停地親吻那些神聖的門檻,
跪在地上,一步步前行,決然地哀求,
在神聖的門柱上撞我可憐的頭。
可是你,別只顧嘲笑我倒楣,小心報應,[11]
90 快了:神不會永遠針對我一人。
我曾見有人譏諷年輕人悲慘的愛情,[12]
年老時卻向維納斯縛頸稱臣,
自己也開始用顫抖的聲音編織情話,
渴望親手打理花白的頭髮。[13]
95 他也不覺得站在戀人門前是恥辱,
甚至敢在廣場攔截她的侍女。
少年和青年都緊緊圍聚在他的身邊,
紛紛朝自己柔軟的衣襟里吐痰。[14]
但請饒過我,維納斯:我的心永遠忠誠——
100 你為何兇狠地焚燒自己的收成?
[1] 這首詩寫給黛麗婭,沿襲了泛希臘詩歌傳統中常見的“吃閉門羹的情人”主題(paraclausithyron)。Nikoloutsos(2007)指出,提布盧斯不僅是在繼承傳統,也是在塑造一種與主宰地位和自製原則不相容的羅馬男人形象,這種形象與詩中拋棄黛麗婭到海外征戰的“硬漢”(65-70行)構成了對立的兩極,詩人顯然贊成前者。
[2] 巴克斯(Bacchus)是古希臘羅馬神話中的酒神和植物神。
[3] 朱庇特(Iuppiter)是古羅馬神話中天界眾神的君主。
[4] 維納斯(Venus)是古羅馬神話中的美神和愛神。
[5] 本書漢譯中方括號表示原文缺失,譯者為了上下文連貫而添加的詩行。
[6] 在古羅馬愛情哀歌中,戀愛者常常是外力無法傷害的,故有“神聖的戀愛者”(sanctus amator)之說。
[7] 美狄亞(Medea)是古希臘神話中的著名巫女。
[8] 赫卡忒(Hecate)是古希臘神話中地府的魔法女神。
[9] “亞細亞”對應的拉丁語原文是Cilicum(奇里基亞人),奇里基亞(Cilicia)是小亞細亞的一個地區。
[10] 推羅(Tyrus)是古代腓尼基重要城市,附近海中盛產紫貝(murex),可用於製造將衣服染成紫色的珍貴染料。
[11] Trinacty(2017)指出,這首詩的結尾部分帶有元詩的味道,凸顯了愛情哀歌體裁與喜劇的關聯。被拒於門外的情人不僅是泛希臘詩歌里的典型形象,也是古羅馬喜劇中的常規角色。提布盧斯將喜劇中常見的年輕情人(adulescens amans)和老年情人(senex amator)合二為一,在突出其喜劇色彩的同時,也敦促讀者共情地理解其處境對於人類而言的普遍性。
[12] Trinacty認為,拉丁語原文的Vidi ego(我曾見)激活了舞台和表演的聯想,lusisset(譏諷)也讓人聯想起ludi(戲劇表演),amores(愛情)在拉丁語詩歌中經常是愛情詩(尤其是愛情哀歌)的代名詞。
[13] 如Bright(1978)所言,“打理”對應的拉丁語原文componere也有“創作”的意思,再次指向詩學。
[14] 這是一種避免被厄運傳染的巫術儀式。