Adde merum vinoque novos compesce dolores,
occupet ut fessi lumina victa sopor,
neu quisquam multo percussum tempora baccho
excitet, infelix dum requiescit amor.
5 Nam posita est nostrae custodia saeva puellae,
clauditur et dura ianua firma sera.
Ianua difficilis domini, te verberet imber,[1]
te Iovis imperio fulmina missa petant.
Ianua, iam pateas uni mihi, victa querelis,
10 neu furtim verso cardine aperta sones.
Et mala siqua tibi dixit dementia nostra,
ignoscas: capiti sint precor illa meo.
Te meminisse decet, quae plurima voce peregi
supplice, cum posti florida serta darem.
15 Tu quoque ne timide custodes, Delia, falle,
audendum est: fortes adiuvat ipsa Venus.
Illa favet, seu quis iuvenis nova limina temptat,
seu reserat fixo dente puella fores;
illa docet furtim molli derepere lecto,[2]
20 illa pedem nullo ponere posse sono,
illa viro coram nutus conferre loquaces
blandaque compositis abdere verba notis.
Nec docet hoc omnes, sed quos nec inertia tardat
nec vetat obscura surgere nocte timor.
25 En ego cum tenebris tota vagor anxius urbe,
… …
nec sinit occurrat quisquam, qui corpora ferro
vulneret aut rapta praemia veste petat.
Quisquis amore tenetur, eat tutusque sacerque
30 qualibet: insidias non timuisse decet.
Non mihi pigra nocent hibernae frigora noctis,
non mihi, cum multa decidit imber aqua.
Non labor hic laedit, reseret modo Delia postes
et vocet ad digiti me taciturna sonum.
35 Parcite luminibus, seu vir seu femina fiat
obvia: celari vult sua furta Venus.
Neu strepitu terrete pedum, neu quaerite nomen,
neu prope fulgenti lumina ferte face.
Siquis et imprudens adspexerit, occulat ille
40 perque deos omnes se meminisse neget:[3]
nam fuerit quicumque loquax, is sanguine natam,
is Venerem e rapido sentiet esse mari.
Nec tamen huic credet coniunx tuus, ut mihi verax
pollicita est magico saga ministerio.
45 Hanc ego de caelo ducentem sidera vidi,
fluminis haec rapidi carmine vertit iter,
haec cantu finditque solum Manesque sepulcris
elicit et tepido devocat ossa rogo.
Iam tenet infernas magico stridore catervas,
50 iam iubet adspersas lacte referre pedem.
Cum libet, haec tristi depellit nubila caelo,
cum libet, aestivo convocat orbe nives.
Sola tenere malas Medeae dicitur herbas,
sola feros Hecatae perdomuisse canes.
55 Haec mihi composuit cantus, quis fallere posses:
ter cane, ter dictis despue carminibus.
Ille nihil poterit de nobis credere cuiquam,
non sibi, si in molli viderit ipse toro.
Tu tamen abstineas aliis: nam cetera cernet
60 omnia, de me uno sentiet ipse nihil.
Quid, credam? Nempe haec eadem se dixit amores
cantibus aut herbis solvere posse meos,
et me lustravit taedis, et nocte serena
concidit ad magicos hostia pulla deos.
65 Non ego, totus abesset amor, sed mutuus esset,
orabam, nec te posse carere velim.
Ferreus ille fuit, qui, te cum posset habere,
maluerit praedas stultus et arma sequi.
Ille licet Cilicum victas agat ante catervas,
70 ponat et in capto Martia castra solo,
totus et argento contextus, totus et auro
insideat celeri conspiciendus equo,
ipse boves mea si tecum modo Delia possim[4]
iungere et in solito pascere monte pecus,
75 et te, dum liceat, teneris retinere lacertis,
mollis et inculta sit mihi somnus humo.
Quid Tyrio recubare toro sine amore secundo
prodest, cum fletu nox vigilanda venit?
Nam neque tum plumae nec stragula picta soporem
80 nec sonitus placidae ducere posset aquae.
Num Veneris magnae violavi numina verbo,[5]
et mea nunc poenas impia lingua luit?
Num feror incestus sedes adiisse deorum
sertaque de sanctis deripuisse focis?
85 Non ego, si merui, dubitem procumbere templis
et dare sacratis oscula liminibus,
non ego tellurem genibus perrepere supplex
et miserum sancto tundere poste caput.
At tu, qui laetus rides mala nostra, caveto
90 mox tibi: non uni saeviet usque deus.
Vidi ego, qui iuvenum miseros lusisset amores,
post Veneris vinclis subdere colla senem,
et sibi blanditias tremula componere voce
et manibus canas fingere velle comas,
95 stare nec ante fores puduit caraeve puellae
ancillam medio detinuisse foro.
Hunc puer, hunc iuvenis turba circumterit arta,
despuit in molles et sibi quisque sinus.
At mihi parce, Venus: semper tibi dedita servit
mens mea: quid messes uris acerba tuas?
[1] domini=dominae
[2] furtim molli=molli furtim
[3] omnes=omnis
[4] si=sim
[5] violavi=violavit
(门外的沉吟)[1]
添酒,用酩酊镇住继续袭来的哀愁,
让睡眠占据疲惫者屈服的眼眸,
等巴克斯之力穿透我颞颥,别叫任何人[2]
唤醒我,让不幸的爱暂享安宁。
5 我钟情的姑娘已经受到残忍的拘禁,
坚固的木闩牢牢锁住她的门。
主人般愚顽的门啊,愿你被暴雨抽打,
愿朱庇特降下的闪电将你击杀![3]
门啊,只被我打动,只向我一人敞开,
10 偷偷旋转铰链,别发出声来!
倘若我曾经诅咒你,因为忍不住疯狂,
原谅我,愿厄运应在我自己头上!
你应该记住我滔滔不绝的苦求之言,
当我在你的门柱上悬挂花环。
15 你也别怕,黛丽娅,用智谋骗过看守,
必须大胆,勇者得维纳斯庇佑![4]
她帮助在新的宅院尝试运气的儿郎,
也帮助打开紧闭之门的姑娘;
她教你神鬼难觉地溜下柔软的床,
20 让着地的脚不发出丝毫声响,
教你当丈夫的面传递肯定的暗示,
将调情的话藏在约定的符号里。
她不教所有人,她的学生既不因慵懒
而拖延,也不怕在深夜起身冒险。
25 看,我焦虑地穿过整个城市的黑暗,
[但这位隐身的女神会挡在前面,][5]
不许任何人拦住我去路,用刀刺伤我,
或夺走我的衣裳当作战果。
谁被爱掌控,无论去哪里都让他如神
30 一般无虞,不用怕诡计与陷阱。[6]
冬夜令人麻木的霜冻对我无损害,
倾盆大雨从天降,也没妨碍。
这些艰辛不可怕,只要黛丽娅打开门,
用手指的敲击默默向我传信。
35 撞见的男人或女人,把你们的眼睛捂好:
维纳斯喜欢隐匿她的偷盗。
别用脚步声惊吓情侣,或询问姓名,
别带着明亮的火把靠近他们。
如果有冒失鬼看到,叫他瞒住此事,
40 用所有的神发誓,无丝毫记忆——
谁若饶舌,他很快会知道,维纳斯女神
乃是从鲜血和狂暴的海波中诞生。
而且你丈夫不会相信,一位灵验的
女巫曾用其魔法向我承诺。
45 我曾经亲眼见她从天空引下星辰,
她也曾用咒语改变激流的路径,
在吟唱中撕裂土地,驱使魂灵离开
坟墓,唤骸骨走下温热的柴堆;
时而用诡异的尖叫止住地府的军团,
50 时而给它们洒奶,命它们回返。
她能够随意从阴沉的天空卷走乌云,
随意让夏季的苍穹雪花翩临。
人们说美狄亚的毒草全部归她掌管,[7]
只有她曾经驯服赫卡忒的猛犬。[8]
55 她专门为我设计可用于欺骗的咒歌:
先唱三次,然后吐三次唾沫。
你丈夫从此绝不信关于我们的传言,
即使他亲见我们在软床上缠绵。
可是你别沾惹其他人——其他一切他都能
60 看见,单单对于我他才是盲人。
我能信她吗?那位女巫也说过,可以
用咒语或药草让我摆脱相思。
她用火阵围住我,在那晴朗的夜晚,
一只黑羊成了魔法神的祭献。
65 我所求并非摆脱爱,而是爱能有回馈,
我从未希望,没有你我也能应对。
谁如果能够拥有你,依然愚蠢地选择
厮杀和劫掠的生涯,他的心就是铁。
他尽可驱赶被自己击溃的亚细亚军队,[9]
70 在攻取的土地上搭建马尔斯的营垒,
全身披银甲,甚至全身披金甲,骑一匹
迅疾的骏马,受众人瞩目致意;
只要与你一起,黛丽娅,我甘愿亲手
为牛装轭,放牧于熟悉的山头,
75 只要我还可以用温柔的臂膀搂住你,
即使躺硬泥地,我也觉如睡软席。
若没有顺心的爱,推罗紫榻有何益,[10]
当人终夜不成眠,只剩下泪滴?
无论羽毛褥还是锦绣被,还是潺潺
80 流水的声音都不能引来安眠。
难道我曾以言语冒犯维纳斯的神威,
这亵渎的舌头如今正在赎罪?
难道我在不洁时靠近过神的圣殿,
从祭坛抢走了属于他们的花环?
85 若是活该,我必会虔诚地趴伏在庙宇前,
不停地亲吻那些神圣的门槛,
跪在地上,一步步前行,决然地哀求,
在神圣的门柱上撞我可怜的头。
可是你,别只顾嘲笑我倒楣,小心报应,[11]
90 快了:神不会永远针对我一人。
我曾见有人讥讽年轻人悲惨的爱情,[12]
年老时却向维纳斯缚颈称臣,
自己也开始用颤抖的声音编织情话,
渴望亲手打理花白的头发。[13]
95 他也不觉得站在恋人门前是耻辱,
甚至敢在广场拦截她的侍女。
少年和青年都紧紧围聚在他的身边,
纷纷朝自己柔软的衣襟里吐痰。[14]
但请饶过我,维纳斯:我的心永远忠诚——
100 你为何凶狠地焚烧自己的收成?
[1] 这首诗写给黛丽娅,沿袭了泛希腊诗歌传统中常见的“吃闭门羹的情人”主题(paraclausithyron)。Nikoloutsos(2007)指出,提布卢斯不仅是在继承传统,也是在塑造一种与主宰地位和自制原则不相容的罗马男人形象,这种形象与诗中抛弃黛丽娅到海外征战的“硬汉”(65-70行)构成了对立的两极,诗人显然赞成前者。
[2] 巴克斯(Bacchus)是古希腊罗马神话中的酒神和植物神。
[3] 朱庇特(Iuppiter)是古罗马神话中天界众神的君主。
[4] 维纳斯(Venus)是古罗马神话中的美神和爱神。
[5] 本书汉译中方括号表示原文缺失,译者为了上下文连贯而添加的诗行。
[6] 在古罗马爱情哀歌中,恋爱者常常是外力无法伤害的,故有“神圣的恋爱者”(sanctus amator)之说。
[7] 美狄亚(Medea)是古希腊神话中的著名巫女。
[8] 赫卡忒(Hecate)是古希腊神话中地府的魔法女神。
[9] “亚细亚”对应的拉丁语原文是Cilicum(奇里基亚人),奇里基亚(Cilicia)是小亚细亚的一个地区。
[10] 推罗(Tyrus)是古代腓尼基重要城市,附近海中盛产紫贝(murex),可用于制造将衣服染成紫色的珍贵染料。
[11] Trinacty(2017)指出,这首诗的结尾部分带有元诗的味道,凸显了爱情哀歌体裁与喜剧的关联。被拒于门外的情人不仅是泛希腊诗歌里的典型形象,也是古罗马喜剧中的常规角色。提布卢斯将喜剧中常见的年轻情人(adulescens amans)和老年情人(senex amator)合二为一,在突出其喜剧色彩的同时,也敦促读者共情地理解其处境对于人类而言的普遍性。
[12] Trinacty认为,拉丁语原文的Vidi ego(我曾见)激活了舞台和表演的联想,lusisset(讥讽)也让人联想起ludi(戏剧表演),amores(爱情)在拉丁语诗歌中经常是爱情诗(尤其是爱情哀歌)的代名词。
[13] 如Bright(1978)所言,“打理”对应的拉丁语原文componere也有“创作”的意思,再次指向诗学。
[14] 这是一种避免被厄运传染的巫术仪式。