卡圖盧斯《歌集》第64首301-408行

Pelea nam tecum pariter soror aspernata est,
nec Thetidis taedas voluit celebrare iugalis.
Qui postquam niveis flexerunt sedibus artus,
large multiplici constructae sunt dape mensae,
305 cum interea infirmo quatientes corpora motu
veridicos Parcae coeperunt edere cantus.
His corpus tremulum complectens undique vestis
candida purpurea talos incinxerat ora,
at roseae niveo residebant vertice vittae,
310 aeternumque manus carpebant rite laborem.
Laeva colum molli lana retinebat amictum,
dextera tum leviter deducens fila supinis
formabat digitis, tum prono in pollice torquens
libratum tereti versabat turbine fusum,
315 atque ita decerpens aequabat semper opus dens,
laneaque aridulis haerebant morsa labellis,
quae prius in levi fuerant exstantia filo.
Ante pedes autem candentis mollia lanae
vellera virgati custodibant calathisci.
320 Haec tum clarisona pellentes vellera voce
talia divino fuderunt carmine fata,
carmine, perfidiae quod post nulla arguet aetas:
‘O decus eximium magnis virtutibus augens,
Emathiae tutamen opis, clarissime nato,
325 accipe, quod laeta tibi pandunt luce sorores,
veridicum oraclum. Sed vos, quae fata secuntur,
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Adveniet tibi iam portans optata maritis
Hesperus, adveniet fausto cum sidere coniunx,
330 quae tibi flexanimo mentem perfundat amore,
languidulosque paret tecum coniungere somnos,
levia substernens robusto brachia collo.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Nulla domus tales umquam contexit amores,
335 nullus amor tali coniunxit foedere amantes,
qualis adest Thetidi, qualis concordia Peleo.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Nascetur vobis expers terroris Achilles,
hostibus haud tergo, sed forti pectore notus,
340 qui persaepe vago victor certamine cursus
flammea praevertet celeris vestigia cervae.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Non illi quisquam bello se conferet heros,
cum Phrygii Teucro manabunt sanguine [campi,]
345 Troicaque obsidens longinquo moenia bello
periuri Pelopis vastabit tertius heres.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Illius egregias virtutes claraque facta
saepe fatebuntur gnatorum in funere matres,
350 cum incultum cano solvent a vertice crinem
putridaque infirmis variabunt pectora palmis.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Namque velut densas praecerpens messor aristas
sole sub ardenti flaventia demetit arva,
355 Troiugenum infesto prosternet corpora ferro.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Testis erit magnis virtutibus unda Scamandri,
quae passim rapido diffunditur Hellesponto,
cuius iter caesis angustans corporum acervis
360 alta tepefaciet permixta flumina caede.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Denique testis erit morti quoque reddita praeda,
cum teres excelso coacervatum aggere bustum
excipiet niveos perculsae virginis artus.
365 Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Nam simul ac fessis dederit fors copiam Achivis
urbis Dardaniae Neptunia solvere vincla,
alta Polyxenia madefient caede sepulcra;
quae, velut ancipiti succumbens victima ferro,
370 proiciet truncum summisso poplite corpus.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
quare agite optatos animi coniungite amores.
Accipiat coniunx felici foedere divam,
dedatur cupido iam dudum nupta marito.
375 Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Non illam nutrix orienti luce revisens
hesterno collum poterit circumdare filo,
(currite ducentes subtegmina, currite, fusi),
anxia nec mater discordis maesta puellae
380 secubitu caros mittet sperare nepotes.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.’
Talia praefantes quondam felicia Pelei
carmina divino cecinerunt pectore Parcae.
Praesentes namque ante domos invisere castas
385 heroum, et sese mortali ostendere coetu
caelicolae nondum spreta pietate solebant.
Saepe pater divum templo in fulgente revisens,
annua cum festis venissent sacra diebus,
conspexit terra centum procumbere tauros.
390 Saepe vagus Liber Parnasi vertice summo
Thyiadas effusis evantis crinibus egit,
cum Delphi tota certatim ex urbe ruentes
acciperent laeti divum fumantibus aris.
Saepe in letifero belli certamine Mavors
395 aut rapidi Tritonis era aut Rhamnusia virgo
armatas hominum est praesens hortata catervas.
sed postquam tellus scelere est imbuta nefando
iustitiamque omnes cupida de mente fugarunt,
perfudere manus fraterno sanguine fratres,
400 destitit extinctos natus lugere parentes,
optavit genitor primaevi funera nati,
liber uti innuptae poteretur flore novercae,
ignaro mater substernens se impia nato
impia non verita est divos scelerare penates.
405 Omnia fanda nefanda malo permixta furore
iustificam nobis mentem avertere deorum.
Quare nec talis dignantur visere coetus,
nec se contingi patiuntur lumine claro.

因為她和你都對佩琉斯充滿不屑,
拒絕屈尊降貴為忒提斯的婚禮增色。
當眾神已在雪白長椅上伸展開肢體,[1]
豐盛的菜肴便端上了桌,充滿珍奇;
305 與此同時,彷彿身體虛弱,顫抖着,
命運女神們唱起了預言未來的歌。[2]
白色的長袍裹着她們衰朽的身體,
暗紅的衣邊遮住了她們的腳踝,
玫瑰色的絲帶映着頭上的霜雪,
310 她們的手履行着亘古不變的職責。
左手握着柔軟羊毛覆蓋的紡紗桿,
右手時而輕輕扯出線,手指上翻,
讓它們捻捏成形,時而拇指向下推,
轉動平衡在圓形小飛輪上的紡錘,
315 一邊用牙齒咬線,讓它們梳理均勻。
剔除的毛渣貼着女神枯乾的嘴唇,
沒了它們,紡出的線就變得光滑。
柳條編成的籃子躺在她們腳下,
守衛着潔白耀眼的羊毛。然後,
320 她們紡着羊毛,展開嘹亮的歌喉,
用神聖的吟唱傾瀉命運的秘密,
時光如何變遷,都無法挑戰其真實。
“啊,以超群的勇敢贏得殊榮的人,[3]
厄瑪提亞王國的護衛者,你的聲名[4]
325 將因兒子遠播,接受我們在此良辰
揭示的神諭吧!可是追隨命運的你們,
紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
晚星很快就到來,帶着新郎期盼[5]
已久的禮物,你的新娘會與他同來,
330 在你心裡注滿讓靈魂安寧的愛,
準備和你一起進入慵倦的睡夢,
用光滑的手臂摟住你強壯的脖頸。
紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
沒有一個家曾經珍藏過如此的愛戀,
335 沒有一對戀人曾有過如此的忠貞,
如同忒提斯與佩琉斯這般默契同心。
紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
你們的兒子阿喀琉斯將與恐懼絕緣,[6]
他將因勇敢而不是怯懦聞名敵陣,
340 他將是長跑比賽中的常勝將軍,
快如火焰的飛鹿都會落在他後面。
紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
戰爭中沒有一位英雄堪與他對決,
當佛里吉亞原野淌滿透克羅斯的血,[7]
345 當背信的佩洛普斯的第三代後裔[8]
在漫長的圍困中毀滅特洛伊的城池。
紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
他功業如此卓越,勇氣如此非凡,
母親們在兒子的葬禮上將一再承認;
350 亂髮披散下來,自她們花白的頭頂,
衰弱的手在枯萎的乳房上抓出血斑。[9]
紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
因為就像農夫將飽滿的谷穗收割,
在炎炎烈日下勞作於金色的田野,
355 他也會收割特洛伊人,用敵意的劍。[10]
紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
斯卡曼德河將見證他的英勇無畏,[11]
湧向兇險的赫勒斯龐圖斯的河水[12]
將無路可通,屠殺的屍體堆積如山,
360 深深的激流因為與血混合而變暖。
紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
最後,祭獻的戰利品將見證他的終點
——高高隆起的圓形墳丘上的塵泥
將擁抱被斬殺的處女雪白的屍體。[13]
365 紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
一旦命運賜力量給疲憊的希臘軍團,[14]
沖潰涅普頓建造的達爾達尼亞城堞,[15]
他的高墳就浸透波呂克塞娜的血,
她將像在雙刃劍下喪命的犧牲一般,
370 失去頭顱的軀幹將癱倒,栽向地面。
紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
所以,趕緊連接起你們憧憬的愛戀,
讓丈夫在幸福的盟約中擁女神入懷,[16]
讓新娘立刻就融化於丈夫熱切的愛。
375 紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。
待到乳母在晨光中重新見到她的面,
昨夜的線將再不能繞她脖子一圈。[17]
(紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。)[18]
焦慮的母親也不會因為女兒乖戾,
380 受丈夫冷落,無法期盼可愛的孫子。
紡錘們,繼續轉動,編織經線緯線。”
洞悉天機的命運女神曾如此預言,[19]
向佩琉斯吟唱他將擁有的種種福分。
昔日諸神時常顯形,造訪英雄們
385 純潔的家,那時虔敬的美德受尊崇,
他們仍願意置身敬神的凡人之中。
眾神之父常回到金碧輝煌的神廟裡,
當人們在一年一度的節日慶祝、獻祭,
他看見一百頭作犧牲的牛倒在地上。
390 巴克斯時常在帕納索斯峰頂遊盪,[20]
驅趕長發飄揚、興奮呼喊的女信徒,[21]
當德爾斐人從全城爭先恐後地湧出,[22]
點燃祭壇的火,欣悅地向酒神致禮。
在戰爭血肉橫飛的搏殺中,馬爾斯、[23]
395 特里通河的女主人和拉姆諾斯的處女[24]
也經常現身,激勵披堅執銳的隊伍。
可是後來,可憎的罪行充斥了大地,
所有居民從貪婪靈魂里放逐了正義:
兄弟的雙手浸泡在兄弟的血泊之中,
400 兒子不再為亡故的父母哀悼送終,
父親盼正值青春的兒子早日夭亡,
好讓自己無礙地享受花朵般的新娘,[25]
無廉恥的母親和不更事的兒子交歡,
絲毫不害怕褻瀆家神,侮辱祖先。
405 邪惡的瘋狂中,善與惡已無法區分,[26]
讓神正義的意志徹底厭棄了我們。
所以他們以拜訪這樣的群氓為恥,
也不能忍受白晝的天光觸到自己。


[1] 303-322行,命運三女神(Parcae)出場。
[2] Parcae(拉丁語,古希臘語為Moirai)是命運女神。按照通行的神話版本,在這次婚禮上唱歌的是喀戎或繆斯,卡圖盧斯讓命運女神出場,在結構和主題方面都有特別的用意。
[3] 323-381行,命運女神所唱的讚歌。從結構上說,它與前面對英雄時代的稱讚以及阿里阿德涅的哀嘆都相呼應。從主題上說,它讓這首詩變得更加複雜。命運女神紡線的形象映射了詩作本身的秘密,讚歌里血腥的畫面讓婚禮蒙上了陰影,也讓詩末今不如古的的慨嘆顯得言不由衷。
[4] Emathiae(主格Emathia,厄瑪提亞)是帖撒利亞的一部分,借指帖撒利亞。
[5] Hesperus(晚星)是婚禮的吉祥星,預示着新婚夫婦結合的快樂。
[6] Achilles(阿喀琉斯)是佩琉斯和忒提斯之子,特洛伊戰爭中希臘聯軍的著名將領,戰死在特洛伊。
[7] Teucro是從Teucer(古希臘語Teukros,透克羅斯)變來的形容詞。透克羅斯是特洛伊人的一位祖先,這裡借指特洛伊人。
[8] Pelopis(主格Pelops,佩洛普斯)是阿伽門農(Agamemnon)的祖父,他曾以半個王國的允諾為交換,說服國王俄諾馬俄斯(Oenomaus)的馬車手米爾提羅斯(Myrtilus)在國王的馬車上做手腳,好讓自己在馬車比賽中勝出,從而獲得與公主希波達米婭(Hippodamia)結婚的權利。結果國王在比賽中被馬車拋出摔死,佩洛普斯得以和公主成親,並繼承王位,但他卻食言,不僅沒將一半王國分給米爾提羅斯,反而將他推入海中淹死,從此神的詛咒一直伴隨着這個家族。tertius heres(第三代繼承人)指阿伽門農,特洛伊戰爭中希臘聯軍的統帥,佩洛普斯之孫,阿特柔斯(Atreus)之子。古羅馬的計數法常首尾都算,所以阿伽門農是第三代。
[9] 從這裡開始,命運女神歌曲中的意象越來越血腥,越來越悲慘。
[10] Troiugenum(特洛伊所生的)指特洛伊人。
[11] Scamandri(主格Scamander),斯卡曼德河,流經特洛伊。這裡的屠殺場景是對“英雄精神”的反諷。
[12] Hellesponto(主格Hellespontus),赫勒斯龐圖斯,今天的達達尼爾海峽。
[13] Virginis(主格virgo,處女)指第368行的波呂克塞娜(Polyxena,Polyxenia是其陰性形容詞)。波呂克塞娜是特洛伊國王普里阿摩斯(Priamus)之女,在希臘聯軍圍城之時,特洛伊人假裝講和,讓波呂克塞娜與阿喀琉斯訂婚。城破之後,阿喀琉斯的鬼魂要求將她作為人牲在自己的墳前殺死。Skinner(1976)指出,卡圖盧斯特彆強調她“處女”的狀態,“雪白的肢體”也讓讀者聯想起前面對婚床上忒提斯的描寫,說明卡圖盧斯有意把波呂克塞娜的獻祭禮視為婚禮,這讓詩歌的婚姻主題更加晦暗。
[14] Achivis(主格單數Achivus)指希臘人。
[15] 達爾達尼亞(Darnania)即特洛伊,名稱來自特洛伊先祖達爾達諾斯(Dardanus)。
[16] “女神”指忒提斯。
[17] 古代歐洲一個廣為流傳的說法是:如果新婚日剛好能環繞新娘脖子一圈的線第二天不能再繞上她脖子一圈,就說明圓房成功,她不再是處女了。
[18] 雖然這一行標為第378行,但顯然是多餘的。
[19] 382-408行,敘述者感嘆人類已經墮落,英雄時代不再。
[20] 帕納索斯山(Parnasus)在德爾斐(Delphi)附近,它有兩個峰頂,一個叫提科列昂(Tichoreum),是酒神巴克斯的聖地,另一個叫許潘珀昂(Hypampeum),是日神阿波羅和繆斯的聖地。
[21] Thyiadas(單數Thyias)指參加酒神崇拜儀式的婦女,她們每年一度在德爾斐(見下一行的注釋)附近的帕納索斯山舉行慶祝活動。
[22] 德爾斐位於希臘中部,因為阿波羅的神諭而聞名於古代世界。
[23] Mavors是戰神Mars(馬爾斯)較老的稱呼。
[24] rapidi Tritonis era字面意思是“迅疾的特里通河的女主人”,指雅典娜(密涅瓦)。特里通河(Triton)流經希臘中部。Rhamnusia virgo字面意思是“拉姆諾斯(Rhamnus)的處女”,指涅墨西斯女神(見第50首第20行的注釋),拉姆諾斯是位於希臘阿提卡半島的一座村莊。
[25] innuptae novercae,“未婚的繼母”,比較費解。Merrill的解釋是,父親提前殺死了兒子,在他完婚前霸佔了新娘,從而使兒子的媳婦變成了繼母。Hubbard(1984)認為,將第400行和第401行對調,更容易理解:父親想娶一位年輕女子,兒子卻看上了未婚的“繼母”,所以盼着父親快死,好把她據為己有。
[26] 這裡列出的種種罪惡在古希臘傳說的英雄時代無疑都有,甚至可以說比比皆是,所以這裡的感嘆未必代表了卡圖盧斯的觀點。