tali mente, deae, funestet seque suosque.”
Has postquam maesto profudit pectore voces,
supplicium saevis exposcens anxia factis.
Annuit invicto caelestum numine rector,
205 quo motu tellus atque horrida contremuerunt
aequora concussitque micantia sidera mundus.
Ipse autem caeca mentem caligine Theseus
consitus oblito dimisit pectore cuncta
quae mandata prius constanti mente tenebat,
210 dulcia nec maesto sustollens signa parenti
sospitem Erechtheum se ostendit visere portum.
Namque ferunt olim, classi cum moenia divae
linquentem gnatum ventis concrederet Aegeus,
talia complexum iuveni mandata dedisse:
215 ‘Gnate mihi longa iucundior unice vita,
gnate, ego quem in dubios cogor dimittere casus,
reddite in extrema nuper mihi fine senectae,
quandoquidem fortuna mea ac tua fervida virtus
eripit invito mihi te, cui languida nondum
220 lumina sunt gnati cara saturata figura,
non ego te gaudens laetanti pectore mittam,
nec te ferre sinam fortunae signa secundae,
sed primum multas expromam mente querellas,
canitiem terra atque infuso pulvere foedans,
225 inde infecta vago suspendam lintea malo,
nostros ut luctus nostraeque incendia mentis
carbasus obscurata dicet ferrugine Hibera.
Quod tibi si sancti concesserit incola Itoni,
quae nostrum genus ac sedes defendere Erechthei
230 annuit, ut tauri respergas sanguine dextram,
tum vero facito ut memori tibi condita corde
haec vigeant mandata, nec ulla oblitteret aetas,
ut simul ac nostros invisent lumina collis
funestam antennae deponant undique vestem
235 candidaque intorti sustollant vela rudentes,
quam primum cernens ut laeta gaudia mente
agnoscam, cum te reducem aetas prospera sistet.’
Haec mandata prius constanti mente tenentem
Thesea ceu pulsae ventorum flamine nubes
240 aerium nivei montis liquere cacumen.
At pater, ut summa prospectum ex arce petebat,
anxia in assiduos absumens lumina fletus,
cum primum infecti conspexit lintea veli,
praecipitem sese scopulorum e vertice iecit,
245 amissum credens immiti Thesea fato.
Sic, funesta domus ingressus tecta paterna
morte, ferox Theseus, qualem Minoidi luctum
obtulerat mente immemori, talem ipse recepit.
Quae tum prospectans cedentem maesta carinam
250 multiplices animo volvebat saucia curas.
At parte ex alia florens volitabat Iacchus
cum thiaso Satyrorum et Nysigenis Silenis,
te quaerens, Ariadna, tuoque incensus amore.
Quae tum alacres passim lymphata mente furebant
255 euhoe bacchantes, euhoe capita inflectentes.
Harum pars tecta quatiebant cuspide thyrsos,
pars e divolso iactabant membra iuvenco,
pars sese tortis serpentibus incingebant,
pars obscura cavis celebrabant orgia cistis,
260 orgia quae frustra cupiunt audire profane;
plangebant aliae proceris tympana palmis,
aut tereti tenuis tinnitus aere ciebant;
multis raucisonos efflabant cornua bombos
barbaraque horribili stridebat tibia cantu.
265 Talibus amplifice vestis decorata figuris
pulvinar complexa suo velabat amictu.
Quae postquam cupide spectando Thessala pubes
expleta est, sanctis coepit decedere divis.
Hic, qualis flatu placidum mare matutino
270 horrificans Zephyrus proclivas incitat undas,
Aurora exoriente vagi sub limina solis,
quae tarde primum clementi flamine pulsae
procedunt leviterque sonant plangore cachinni,
post vento crescente magis magis increbescunt,
275 purpureaque procul nantes ab luce refulgent,
sic tum vestibuli linquentes regia tecta
ad se quisque vago passim pede discedebant.
Quorum post abitum princeps e vertice Pelei
advenit Chiron portans silvestria dona:
280 nam quoscumque ferunt campi, quos Thessala magnis
montibus ora creat, quos propter fluminis undas
aura parit flores tepidi fecunda Favoni,
hos indistinctis plexos tulit ipse corollis;
quo permulsa domus iucundo risit odore.
285 Confestim Penios adest, viridantia Tempe,
Tempe, quae silvae cingunt super impendentes,
Naiasin linquens caris celebranda choreis,
non vacuos: namque ille tulit radicitus altas
fagos ac recto proceras stipite laurus,
290 non sine nutanti platano lentaque sorore
flammati Phaethontis et aeria cupressu.
Haec circum sedes late contexta locavit,
vestibulum ut molli velatum fronde vireret.
Post hunc consequitur sollerti corde Prometheus,
295 extenuata gerens veteris vestigia poenae,
quam quondam silici restrictus membra catena
persolvit pendens e verticibus praeruptis.
Inde pater divum sancta cum coniuge natisque
advenit caelo, te solum, Phoebe, relinquens
300 unigenamque simul cultricem montibus Idri:
女神啊,請同樣狠心地詛咒他全家。”[1]
從悲傷的胸中湧出這些怨毒的話,[2]
急切地要求報復野蠻的背叛行徑。
諸神之王以至高的權威表示應允,
205 他一點頭,大地和風暴肆虐的海洋
就晃動起來,蒼穹搖撼,群星驚惶。
可是忒修斯卻讓自己的心淪入了
茫茫黑暗中,讓所有曾銘記於心的
命令在渾然不覺中被他徹底地拋擲——
210 他沒有為哀傷的父親升起報喜的旗幟,
宣告平安返回厄瑞克透斯的港灣。[3]
他們說,當他乘船離開女神的城垣,[4]
當國王埃勾斯無奈地將兒子托給風浪,
他曾摟着忒修斯,發出這樣的命令:
215 “我的獨子,比我漫長生命還寶貴的[5]
兒子,在我的殘年你剛失而復得,
現在我卻要將你交給未知的危險。[6]
既然我的宿命和你熱血沸騰的勇敢
讓你違拗我意志離開,我昏花的眼
220 還不曾有時間讓你親愛的形象填滿,
我不會滿心喜悅地看着你舍我而去,
也不許你帶着吉祥的標記踏上旅途,
而要先將心裡的許多哀怨倒出來,
讓我灰白的頭髮覆滿泥土和塵埃,
225 我還要把染色的帆懸於遊盪的桅杆,
這樣伊比利亞的深藍染料就能呈現[7]
我內心苦痛的掙扎和這團燃燒的火,
但住在伊托諾斯聖山的女神曾承諾[8]
保衛我們民族和厄瑞克透斯的居所,[9]
230 倘若你右手果真能讓那頭牛喋血,
那麼定要讓我的命令在你的心田
牢牢紮根,永遠不要在時光中腐爛,
一旦家鄉的這些山巒映入你雙目,
就立刻從船頂降下喪禮顏色的布,
235 拉動盤繞的繩索,升起吉祥的白帆,
好讓我望見,立刻欣然知道你平安,
幸福的時辰已經將你送回了家園。”
這囑咐忒修斯最初的確銘記心間,[10]
然而,就像雲朵被風驅散,離開了
240 白雪皚皚的山頂,它們也漸漸淡漠。
可是當他的父親從塔頂向遠處眺望,
(渴盼的眼因長久的哭泣幾乎變盲,)
一瞥見船頂懸掛的仍是深藍色的帆,
便從崖之巔徑直跳入了海的深淵,
245 以為無情的命運已奪走他的兒子。
於是當勇猛的忒修斯回到因父親之死
而被黑暗籠罩的家,他也感受到了
健忘的自己帶給米諾斯女兒的折磨。
而她,此時正黯然凝望遠去的帆影,
250 受傷的心裡旋轉着種種憂慮的圖景。
畫面的另一部分,巴克斯青春倜儻,[11]
正和牧神和尼薩的西勒諾斯遊盪,[12]
找尋你,阿里阿德涅,他也痴迷於你。
遍布各處的酒神信徒們狂亂難自已,[13]
255 “嗷嚄!”她們甩頭,“嗷嚄!”她們喧嚷,[14]
有些揮舞着尖端被松果覆蓋的藤杖,[15]
有些隨意拋擲着已宰割的公牛肢體,
有些用盤曲的群蛇做自己腰身的裝飾。
有些端籃子,裡面盛着神秘的聖物——
260 外人渴盼知悉卻無從知悉的聖物,
有些高舉手掌,猛力拍打着手鼓,
或讓清脆的撞擊之聲從銅鈸間飛出,
還有許多吹喇叭,聲音低沉沙啞,
或者蠻族的蘆管,聲音尖利可怕。[16]
265 織錦上描繪的就是這些豐富的形象,
它密密的褶擁抱、覆蓋著國王的床。
當帖撒利亞的年輕人欣賞完了織錦,[17]
心滿意足,就開始離開,讓位給神。
這時,猶如西風吹皺了平靜的海面,
270 用它早晨的呼吸將起伏的波濤驅趕,
當黎明女神來到漫遊太陽的門前:
開始,海浪緩緩升起,被和風掀卷,
一邊往前涌,一邊發出輕柔的笑聲,
然後,風愈來愈勁,它們越來越強,
275 游向遠處,只留下一片反射的霞光。
客人們離開王宮入口時也是這樣,
四下散去,沿不同的方向各自返程。
他們離開之後,喀戎從佩里昂山頂[18]
領着大家來了,帶着山林的饋贈:
280 帖撒利亞的原野和海濱的崇山峻岭
孕育的所有花朵,蜿蜒的溪流之湄
被溫煦豐饒的西風催開的所有蓓蕾,[19]
他都帶來了,織成五彩繽紛的花環。
沉醉在它們的芳香里,王宮笑意盎然。
285 緊隨其後的是佩尼俄斯河的守護神,[20]
他離開綠樹夾岸的坦佩山谷,任憑
仙女們在林間盡情跳起鍾愛的舞步。[21]
他並非空手而來,身材頎長的山毛櫸,
挺拔的月桂,彷彿在點頭的梧桐樹,
290 帕厄同被焚後妹妹化身的柔韌楊樹,[22]
還有高聳的杉樹,都被他連根拔起,
種在宮殿周圍,織出錯落的綠意,
好讓入口處掩映在溫柔的樹蔭里。
他後面跟着智慧超群的普羅米修斯,[23]
295 昔日刑罰留下的傷痕還依稀可辨。
他曾被鐵鏈縛住四肢,綁在岩石間,
掛在陡峭的崖壁上,作為罪的代價。
然後眾神的父親和他高貴的室家
自天上降臨,只留下你,日神福玻斯,[24]
300 和居住在伊德里亞斯的月神妹妹一起:[25]
[1] 卡圖盧斯可能是第一個將埃勾斯之死歸因於阿里阿德涅詛咒的人。這樣處理既突出了她的情緒之瘋狂,也讓阿里阿德涅的形象更接近美狄亞。
[2] 202-214行,阿里阿德涅的詛咒得到朱庇特的認可。
[3] Erechtheum portum指雅典的庇拉歐斯港,Erechtheus(厄瑞克透斯)曾是雅典國王,所以荷馬曾用這個詞稱呼雅典人。
[4] divae(主格diva,女神)指雅典娜(密涅瓦),雅典城的庇護神。
[5] 215-237行,回顧埃勾斯與忒修斯的告別場景。
[6] 忒修斯在外祖父庇透斯統治的特洛曾(Troezen)長大,後來才回到雅典,與埃勾斯相認不久,便出發去殺米諾陶了。
[7] 形容詞Hibera從Hiberia(伊比利亞半島)變來。
[8] Itoni(主格Itonus,伊托諾斯)是希臘中部的一座城市,有雅典娜的神廟。
[9] “厄瑞克透斯的居所”指雅典。
[10] 238-250行,阿里阿德涅的詛咒應驗。
[11] 251-266行,描繪繡毯的另一部分——酒神巴克斯(Iacchus雅庫斯是他的另外一個名字)與他的追隨者。巴克斯的引入使得詩歌的主題更加曖昧。根據傳統,巴克斯拯救了被遺棄在迪亞島的阿里阿德涅,與她結婚,並且有許多孩子。從形式上看,巴克斯和阿里阿德涅的婚姻(男神與女人)恰好與佩琉斯和忒提斯(男人與女神)的婚姻構成了對稱,但奇怪的是,卡圖盧斯對這個故事只是輕描淡寫。巴克斯的引入也使得忒修斯的倫理責任變得模稜兩可:他離開阿里阿德涅,或許不是無情的遺棄,而是出於命運的安排,以成全一段人與神的姻緣?暗示酒神與阿里阿德涅的結合也讓她前面的狂女形象有了呼應和結局。
[12] Satyrorum(主格單數Satyrus),古希臘神話中追隨酒神的一些山林之神,他們長着人的身體,山羊的耳朵、角、蹄子和尾巴。後來逐漸與Fauni(意大利本土的牧神)混同了。Nysigenis意為“出生在Nysa(尼薩)”,根據古代作家的說法,尼薩是城市名或山名,在印度、阿拉伯或色雷斯境內。阿波羅尼俄斯稱巴克斯為“尼薩王子”。Silenis(主格單數Silenus),西勒諾斯,赫耳墨斯或者潘神的兒子,酒神的同伴,總是帶着酒袋,這裡卡圖盧斯用複數,泛指陪伴酒神的次等神。
[13] 第252行中的形象都是男性,從第254行開始描繪的卻是酒神狂女(代詞harum也為陰性)的行為,因此有學者認為第253行和254行之間丟了一行詩。
[14] 255-264行描繪的是酒神崇拜儀式的典型特徵。
[15] thyrsos(主格單數thyrsus),酒神藤杖,頂端覆蓋著松果或葡萄葉子,信徒們也用它。
[16] 古希臘(古羅馬)的蠻族指一切非希臘(非羅馬)的民族。
[17] 267-277行描寫凡間賓客的離場。
[18] 278-302行,天上賓客的到來。Chiron(喀戎)是著名的半人馬,住在佩里昂山上,伊阿宋和阿喀琉斯都是他的學生。
[19] Favonius是Zephyrus(西風)的拉丁名字。
[20] Penios(佩尼俄斯河)流經奧林匹斯山和奧薩山之間,注入愛琴海,這裡指這條河的河神。
[21] 這一行原文難以確定。這裡採用的是Schimidt(1887)的版本。
[22] sorore Phaethontis(帕厄同的姐妹)指楊樹。帕厄同是太陽神赫里俄斯(Helios)之子,駕駛父親的馬車差點燒毀大地,被朱庇特用閃電擊斃,他死後姐妹們整日悲泣,變成了楊樹。
[23] Prometheus(普羅米修斯)的出場讓作品的主題更加複雜。普羅米修斯因為替人類盜取天火,被朱庇特下令捆在高加索的山崖上,讓老鷹反覆啄食他的肝臟。他與朱庇特和解則與忒提斯有關,他警告追求忒提斯的朱庇特說,忒提斯將生下比父親強大的兒子。與從黃金時代到黑鐵時代的退化歷史觀相反,普羅米修斯代表的是人類通過智慧逐步改進社會的形象,他的兒子丟卡利昂(Deucalion)還是大洪水之後新一代人類的始祖。因此,他所暗示的東西與詩歌中對黃金時代的歌頌與惋惜很不協調。
[24] Phoebe是Phoebus(福玻斯)的呼格,即太陽神阿波羅(Apollo)。
[25] unigenam指阿波羅的同胞妹妹月神狄安娜(阿忒彌斯)。Idri可能指Idrias(伊德里亞斯),當地崇拜赫卡特(Hecate,常與阿忒彌斯混同)。