卡图卢斯《歌集》第64首301-408行

Pelea nam tecum pariter soror aspernata est,
nec Thetidis taedas voluit celebrare iugalis.
Qui postquam niveis flexerunt sedibus artus,
large multiplici constructae sunt dape mensae,
305 cum interea infirmo quatientes corpora motu
veridicos Parcae coeperunt edere cantus.
His corpus tremulum complectens undique vestis
candida purpurea talos incinxerat ora,
at roseae niveo residebant vertice vittae,
310 aeternumque manus carpebant rite laborem.
Laeva colum molli lana retinebat amictum,
dextera tum leviter deducens fila supinis
formabat digitis, tum prono in pollice torquens
libratum tereti versabat turbine fusum,
315 atque ita decerpens aequabat semper opus dens,
laneaque aridulis haerebant morsa labellis,
quae prius in levi fuerant exstantia filo.
Ante pedes autem candentis mollia lanae
vellera virgati custodibant calathisci.
320 Haec tum clarisona pellentes vellera voce
talia divino fuderunt carmine fata,
carmine, perfidiae quod post nulla arguet aetas:
‘O decus eximium magnis virtutibus augens,
Emathiae tutamen opis, clarissime nato,
325 accipe, quod laeta tibi pandunt luce sorores,
veridicum oraclum. Sed vos, quae fata secuntur,
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Adveniet tibi iam portans optata maritis
Hesperus, adveniet fausto cum sidere coniunx,
330 quae tibi flexanimo mentem perfundat amore,
languidulosque paret tecum coniungere somnos,
levia substernens robusto brachia collo.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Nulla domus tales umquam contexit amores,
335 nullus amor tali coniunxit foedere amantes,
qualis adest Thetidi, qualis concordia Peleo.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Nascetur vobis expers terroris Achilles,
hostibus haud tergo, sed forti pectore notus,
340 qui persaepe vago victor certamine cursus
flammea praevertet celeris vestigia cervae.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Non illi quisquam bello se conferet heros,
cum Phrygii Teucro manabunt sanguine [campi,]
345 Troicaque obsidens longinquo moenia bello
periuri Pelopis vastabit tertius heres.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Illius egregias virtutes claraque facta
saepe fatebuntur gnatorum in funere matres,
350 cum incultum cano solvent a vertice crinem
putridaque infirmis variabunt pectora palmis.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Namque velut densas praecerpens messor aristas
sole sub ardenti flaventia demetit arva,
355 Troiugenum infesto prosternet corpora ferro.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Testis erit magnis virtutibus unda Scamandri,
quae passim rapido diffunditur Hellesponto,
cuius iter caesis angustans corporum acervis
360 alta tepefaciet permixta flumina caede.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Denique testis erit morti quoque reddita praeda,
cum teres excelso coacervatum aggere bustum
excipiet niveos perculsae virginis artus.
365 Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Nam simul ac fessis dederit fors copiam Achivis
urbis Dardaniae Neptunia solvere vincla,
alta Polyxenia madefient caede sepulcra;
quae, velut ancipiti succumbens victima ferro,
370 proiciet truncum summisso poplite corpus.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
quare agite optatos animi coniungite amores.
Accipiat coniunx felici foedere divam,
dedatur cupido iam dudum nupta marito.
375 Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
Non illam nutrix orienti luce revisens
hesterno collum poterit circumdare filo,
(currite ducentes subtegmina, currite, fusi),
anxia nec mater discordis maesta puellae
380 secubitu caros mittet sperare nepotes.
Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.’
Talia praefantes quondam felicia Pelei
carmina divino cecinerunt pectore Parcae.
Praesentes namque ante domos invisere castas
385 heroum, et sese mortali ostendere coetu
caelicolae nondum spreta pietate solebant.
Saepe pater divum templo in fulgente revisens,
annua cum festis venissent sacra diebus,
conspexit terra centum procumbere tauros.
390 Saepe vagus Liber Parnasi vertice summo
Thyiadas effusis evantis crinibus egit,
cum Delphi tota certatim ex urbe ruentes
acciperent laeti divum fumantibus aris.
Saepe in letifero belli certamine Mavors
395 aut rapidi Tritonis era aut Rhamnusia virgo
armatas hominum est praesens hortata catervas.
sed postquam tellus scelere est imbuta nefando
iustitiamque omnes cupida de mente fugarunt,
perfudere manus fraterno sanguine fratres,
400 destitit extinctos natus lugere parentes,
optavit genitor primaevi funera nati,
liber uti innuptae poteretur flore novercae,
ignaro mater substernens se impia nato
impia non verita est divos scelerare penates.
405 Omnia fanda nefanda malo permixta furore
iustificam nobis mentem avertere deorum.
Quare nec talis dignantur visere coetus,
nec se contingi patiuntur lumine claro.

因为她和你都对佩琉斯充满不屑,
拒绝屈尊降贵为忒提斯的婚礼增色。
当众神已在雪白长椅上伸展开肢体,[1]
丰盛的菜肴便端上了桌,充满珍奇;
305 与此同时,仿佛身体虚弱,颤抖着,
命运女神们唱起了预言未来的歌。[2]
白色的长袍裹着她们衰朽的身体,
暗红的衣边遮住了她们的脚踝,
玫瑰色的丝带映着头上的霜雪,
310 她们的手履行着亘古不变的职责。
左手握着柔软羊毛覆盖的纺纱杆,
右手时而轻轻扯出线,手指上翻,
让它们捻捏成形,时而拇指向下推,
转动平衡在圆形小飞轮上的纺锤,
315 一边用牙齿咬线,让它们梳理均匀。
剔除的毛渣贴着女神枯干的嘴唇,
没了它们,纺出的线就变得光滑。
柳条编成的篮子躺在她们脚下,
守卫着洁白耀眼的羊毛。然后,
320 她们纺着羊毛,展开嘹亮的歌喉,
用神圣的吟唱倾泻命运的秘密,
时光如何变迁,都无法挑战其真实。
“啊,以超群的勇敢赢得殊荣的人,[3]
厄玛提亚王国的护卫者,你的声名[4]
325 将因儿子远播,接受我们在此良辰
揭示的神谕吧!可是追随命运的你们,
纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
晚星很快就到来,带着新郎期盼[5]
已久的礼物,你的新娘会与他同来,
330 在你心里注满让灵魂安宁的爱,
准备和你一起进入慵倦的睡梦,
用光滑的手臂搂住你强壮的脖颈。
纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
没有一个家曾经珍藏过如此的爱恋,
335 没有一对恋人曾有过如此的忠贞,
如同忒提斯与佩琉斯这般默契同心。
纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
你们的儿子阿喀琉斯将与恐惧绝缘,[6]
他将因勇敢而不是怯懦闻名敌阵,
340 他将是长跑比赛中的常胜将军,
快如火焰的飞鹿都会落在他后面。
纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
战争中没有一位英雄堪与他对决,
当佛里吉亚原野淌满透克罗斯的血,[7]
345 当背信的佩洛普斯的第三代后裔[8]
在漫长的围困中毁灭特洛伊的城池。
纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
他功业如此卓越,勇气如此非凡,
母亲们在儿子的葬礼上将一再承认;
350 乱发披散下来,自她们花白的头顶,
衰弱的手在枯萎的乳房上抓出血斑。[9]
纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
因为就像农夫将饱满的谷穗收割,
在炎炎烈日下劳作于金色的田野,
355 他也会收割特洛伊人,用敌意的剑。[10]
纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
斯卡曼德河将见证他的英勇无畏,[11]
涌向凶险的赫勒斯庞图斯的河水[12]
将无路可通,屠杀的尸体堆积如山,
360 深深的激流因为与血混合而变暖。
纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
最后,祭献的战利品将见证他的终点
——高高隆起的圆形坟丘上的尘泥
将拥抱被斩杀的处女雪白的尸体。[13]
365 纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
一旦命运赐力量给疲惫的希腊军团,[14]
冲溃涅普顿建造的达尔达尼亚城堞,[15]
他的高坟就浸透波吕克塞娜的血,
她将像在双刃剑下丧命的牺牲一般,
370 失去头颅的躯干将瘫倒,栽向地面。
纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
所以,赶紧连接起你们憧憬的爱恋,
让丈夫在幸福的盟约中拥女神入怀,[16]
让新娘立刻就融化于丈夫热切的爱。
375 纺锤们,继续转动,编织经线纬线。
待到乳母在晨光中重新见到她的面,
昨夜的线将再不能绕她脖子一圈。[17]
(纺锤们,继续转动,编织经线纬线。)[18]
焦虑的母亲也不会因为女儿乖戾,
380 受丈夫冷落,无法期盼可爱的孙子。
纺锤们,继续转动,编织经线纬线。”
洞悉天机的命运女神曾如此预言,[19]
向佩琉斯吟唱他将拥有的种种福分。
昔日诸神时常显形,造访英雄们
385 纯洁的家,那时虔敬的美德受尊崇,
他们仍愿意置身敬神的凡人之中。
众神之父常回到金碧辉煌的神庙里,
当人们在一年一度的节日庆祝、献祭,
他看见一百头作牺牲的牛倒在地上。
390 巴克斯时常在帕纳索斯峰顶游荡,[20]
驱赶长发飘扬、兴奋呼喊的女信徒,[21]
当德尔斐人从全城争先恐后地涌出,[22]
点燃祭坛的火,欣悦地向酒神致礼。
在战争血肉横飞的搏杀中,马尔斯、[23]
395 特里通河的女主人和拉姆诺斯的处女[24]
也经常现身,激励披坚执锐的队伍。
可是后来,可憎的罪行充斥了大地,
所有居民从贪婪灵魂里放逐了正义:
兄弟的双手浸泡在兄弟的血泊之中,
400 儿子不再为亡故的父母哀悼送终,
父亲盼正值青春的儿子早日夭亡,
好让自己无碍地享受花朵般的新娘,[25]
无廉耻的母亲和不更事的儿子交欢,
丝毫不害怕亵渎家神,侮辱祖先。
405 邪恶的疯狂中,善与恶已无法区分,[26]
让神正义的意志彻底厌弃了我们。
所以他们以拜访这样的群氓为耻,
也不能忍受白昼的天光触到自己。


[1] 303-322行,命运三女神(Parcae)出场。
[2] Parcae(拉丁语,古希腊语为Moirai)是命运女神。按照通行的神话版本,在这次婚礼上唱歌的是喀戎或缪斯,卡图卢斯让命运女神出场,在结构和主题方面都有特别的用意。
[3] 323-381行,命运女神所唱的赞歌。从结构上说,它与前面对英雄时代的称赞以及阿里阿德涅的哀叹都相呼应。从主题上说,它让这首诗变得更加复杂。命运女神纺线的形象映射了诗作本身的秘密,赞歌里血腥的画面让婚礼蒙上了阴影,也让诗末今不如古的的慨叹显得言不由衷。
[4] Emathiae(主格Emathia,厄玛提亚)是帖撒利亚的一部分,借指帖撒利亚。
[5] Hesperus(晚星)是婚礼的吉祥星,预示着新婚夫妇结合的快乐。
[6] Achilles(阿喀琉斯)是佩琉斯和忒提斯之子,特洛伊战争中希腊联军的著名将领,战死在特洛伊。
[7] Teucro是从Teucer(古希腊语Teukros,透克罗斯)变来的形容词。透克罗斯是特洛伊人的一位祖先,这里借指特洛伊人。
[8] Pelopis(主格Pelops,佩洛普斯)是阿伽门农(Agamemnon)的祖父,他曾以半个王国的允诺为交换,说服国王俄诺马俄斯(Oenomaus)的马车手米尔提罗斯(Myrtilus)在国王的马车上做手脚,好让自己在马车比赛中胜出,从而获得与公主希波达米娅(Hippodamia)结婚的权利。结果国王在比赛中被马车抛出摔死,佩洛普斯得以和公主成亲,并继承王位,但他却食言,不仅没将一半王国分给米尔提罗斯,反而将他推入海中淹死,从此神的诅咒一直伴随着这个家族。tertius heres(第三代继承人)指阿伽门农,特洛伊战争中希腊联军的统帅,佩洛普斯之孙,阿特柔斯(Atreus)之子。古罗马的计数法常首尾都算,所以阿伽门农是第三代。
[9] 从这里开始,命运女神歌曲中的意象越来越血腥,越来越悲惨。
[10] Troiugenum(特洛伊所生的)指特洛伊人。
[11] Scamandri(主格Scamander),斯卡曼德河,流经特洛伊。这里的屠杀场景是对“英雄精神”的反讽。
[12] Hellesponto(主格Hellespontus),赫勒斯庞图斯,今天的达达尼尔海峡。
[13] Virginis(主格virgo,处女)指第368行的波吕克塞娜(Polyxena,Polyxenia是其阴性形容词)。波吕克塞娜是特洛伊国王普里阿摩斯(Priamus)之女,在希腊联军围城之时,特洛伊人假装讲和,让波吕克塞娜与阿喀琉斯订婚。城破之后,阿喀琉斯的鬼魂要求将她作为人牲在自己的坟前杀死。Skinner(1976)指出,卡图卢斯特别强调她“处女”的状态,“雪白的肢体”也让读者联想起前面对婚床上忒提斯的描写,说明卡图卢斯有意把波吕克塞娜的献祭礼视为婚礼,这让诗歌的婚姻主题更加晦暗。
[14] Achivis(主格单数Achivus)指希腊人。
[15] 达尔达尼亚(Darnania)即特洛伊,名称来自特洛伊先祖达尔达诺斯(Dardanus)。
[16] “女神”指忒提斯。
[17] 古代欧洲一个广为流传的说法是:如果新婚日刚好能环绕新娘脖子一圈的线第二天不能再绕上她脖子一圈,就说明圆房成功,她不再是处女了。
[18] 虽然这一行标为第378行,但显然是多余的。
[19] 382-408行,叙述者感叹人类已经堕落,英雄时代不再。
[20] 帕纳索斯山(Parnasus)在德尔斐(Delphi)附近,它有两个峰顶,一个叫提科列昂(Tichoreum),是酒神巴克斯的圣地,另一个叫许潘珀昂(Hypampeum),是日神阿波罗和缪斯的圣地。
[21] Thyiadas(单数Thyias)指参加酒神崇拜仪式的妇女,她们每年一度在德尔斐(见下一行的注释)附近的帕纳索斯山举行庆祝活动。
[22] 德尔斐位于希腊中部,因为阿波罗的神谕而闻名于古代世界。
[23] Mavors是战神Mars(马尔斯)较老的称呼。
[24] rapidi Tritonis era字面意思是“迅疾的特里通河的女主人”,指雅典娜(密涅瓦)。特里通河(Triton)流经希腊中部。Rhamnusia virgo字面意思是“拉姆诺斯(Rhamnus)的处女”,指涅墨西斯女神(见第50首第20行的注释),拉姆诺斯是位于希腊阿提卡半岛的一座村庄。
[25] innuptae novercae,“未婚的继母”,比较费解。Merrill的解释是,父亲提前杀死了儿子,在他完婚前霸占了新娘,从而使儿子的媳妇变成了继母。Hubbard(1984)认为,将第400行和第401行对调,更容易理解:父亲想娶一位年轻女子,儿子却看上了未婚的“继母”,所以盼着父亲快死,好把她据为己有。
[26] 这里列出的种种罪恶在古希腊传说的英雄时代无疑都有,甚至可以说比比皆是,所以这里的感叹未必代表了卡图卢斯的观点。