卡图卢斯《歌集》第64首201-300行

tali mente, deae, funestet seque suosque.”
Has postquam maesto profudit pectore voces,
supplicium saevis exposcens anxia factis.
Annuit invicto caelestum numine rector,
205 quo motu tellus atque horrida contremuerunt
aequora concussitque micantia sidera mundus.
Ipse autem caeca mentem caligine Theseus
consitus oblito dimisit pectore cuncta
quae mandata prius constanti mente tenebat,
210 dulcia nec maesto sustollens signa parenti
sospitem Erechtheum se ostendit visere portum.
Namque ferunt olim, classi cum moenia divae
linquentem gnatum ventis concrederet Aegeus,
talia complexum iuveni mandata dedisse:
215 ‘Gnate mihi longa iucundior unice vita,
gnate, ego quem in dubios cogor dimittere casus,
reddite in extrema nuper mihi fine senectae,
quandoquidem fortuna mea ac tua fervida virtus
eripit invito mihi te, cui languida nondum
220 lumina sunt gnati cara saturata figura,
non ego te gaudens laetanti pectore mittam,
nec te ferre sinam fortunae signa secundae,
sed primum multas expromam mente querellas,
canitiem terra atque infuso pulvere foedans,
225 inde infecta vago suspendam lintea malo,
nostros ut luctus nostraeque incendia mentis
carbasus obscurata dicet ferrugine Hibera.
Quod tibi si sancti concesserit incola Itoni,
quae nostrum genus ac sedes defendere Erechthei
230 annuit, ut tauri respergas sanguine dextram,
tum vero facito ut memori tibi condita corde
haec vigeant mandata, nec ulla oblitteret aetas,
ut simul ac nostros invisent lumina collis
funestam antennae deponant undique vestem
235 candidaque intorti sustollant vela rudentes,
quam primum cernens ut laeta gaudia mente
agnoscam, cum te reducem aetas prospera sistet.’
Haec mandata prius constanti mente tenentem
Thesea ceu pulsae ventorum flamine nubes
240 aerium nivei montis liquere cacumen.
At pater, ut summa prospectum ex arce petebat,
anxia in assiduos absumens lumina fletus,
cum primum infecti conspexit lintea veli,
praecipitem sese scopulorum e vertice iecit,
245 amissum credens immiti Thesea fato.
Sic, funesta domus ingressus tecta paterna
morte, ferox Theseus, qualem Minoidi luctum
obtulerat mente immemori, talem ipse recepit.
Quae tum prospectans cedentem maesta carinam
250 multiplices animo volvebat saucia curas.
At parte ex alia florens volitabat Iacchus
cum thiaso Satyrorum et Nysigenis Silenis,
te quaerens, Ariadna, tuoque incensus amore.
Quae tum alacres passim lymphata mente furebant
255 euhoe bacchantes, euhoe capita inflectentes.
Harum pars tecta quatiebant cuspide thyrsos,
pars e divolso iactabant membra iuvenco,
pars sese tortis serpentibus incingebant,
pars obscura cavis celebrabant orgia cistis,
260 orgia quae frustra cupiunt audire profane;
plangebant aliae proceris tympana palmis,
aut tereti tenuis tinnitus aere ciebant;
multis raucisonos efflabant cornua bombos
barbaraque horribili stridebat tibia cantu.
265 Talibus amplifice vestis decorata figuris
pulvinar complexa suo velabat amictu.
Quae postquam cupide spectando Thessala pubes
expleta est, sanctis coepit decedere divis.
Hic, qualis flatu placidum mare matutino
270 horrificans Zephyrus proclivas incitat undas,
Aurora exoriente vagi sub limina solis,
quae tarde primum clementi flamine pulsae
procedunt leviterque sonant plangore cachinni,
post vento crescente magis magis increbescunt,
275 purpureaque procul nantes ab luce refulgent,
sic tum vestibuli linquentes regia tecta
ad se quisque vago passim pede discedebant.
Quorum post abitum princeps e vertice Pelei
advenit Chiron portans silvestria dona:
280 nam quoscumque ferunt campi, quos Thessala magnis
montibus ora creat, quos propter fluminis undas
aura parit flores tepidi fecunda Favoni,
hos indistinctis plexos tulit ipse corollis;
quo permulsa domus iucundo risit odore.
285 Confestim Penios adest, viridantia Tempe,
Tempe, quae silvae cingunt super impendentes,
Naiasin linquens caris celebranda choreis,
non vacuos: namque ille tulit radicitus altas
fagos ac recto proceras stipite laurus,
290 non sine nutanti platano lentaque sorore
flammati Phaethontis et aeria cupressu.
Haec circum sedes late contexta locavit,
vestibulum ut molli velatum fronde vireret.
Post hunc consequitur sollerti corde Prometheus,
295 extenuata gerens veteris vestigia poenae,
quam quondam silici restrictus membra catena
persolvit pendens e verticibus praeruptis.
Inde pater divum sancta cum coniuge natisque
advenit caelo, te solum, Phoebe, relinquens
300 unigenamque simul cultricem montibus Idri:

女神啊,请同样狠心地诅咒他全家。”[1]
从悲伤的胸中涌出这些怨毒的话,[2]
急切地要求报复野蛮的背叛行径。
诸神之王以至高的权威表示应允,
205 他一点头,大地和风暴肆虐的海洋
就晃动起来,苍穹摇撼,群星惊惶。
可是忒修斯却让自己的心沦入了
茫茫黑暗中,让所有曾铭记于心的
命令在浑然不觉中被他彻底地抛掷——
210 他没有为哀伤的父亲升起报喜的旗帜,
宣告平安返回厄瑞克透斯的港湾。[3]
他们说,当他乘船离开女神的城垣,[4]
当国王埃勾斯无奈地将儿子托给风浪,
他曾搂着忒修斯,发出这样的命令:
215 “我的独子,比我漫长生命还宝贵的[5]
儿子,在我的残年你刚失而复得,
现在我却要将你交给未知的危险。[6]
既然我的宿命和你热血沸腾的勇敢
让你违拗我意志离开,我昏花的眼
220 还不曾有时间让你亲爱的形象填满,
我不会满心喜悦地看着你舍我而去,
也不许你带着吉祥的标记踏上旅途,
而要先将心里的许多哀怨倒出来,
让我灰白的头发覆满泥土和尘埃,
225 我还要把染色的帆悬于游荡的桅杆,
这样伊比利亚的深蓝染料就能呈现[7]
我内心苦痛的挣扎和这团燃烧的火,
但住在伊托诺斯圣山的女神曾承诺[8]
保卫我们民族和厄瑞克透斯的居所,[9]
230 倘若你右手果真能让那头牛喋血,
那么定要让我的命令在你的心田
牢牢扎根,永远不要在时光中腐烂,
一旦家乡的这些山峦映入你双目,
就立刻从船顶降下丧礼颜色的布,
235 拉动盘绕的绳索,升起吉祥的白帆,
好让我望见,立刻欣然知道你平安,
幸福的时辰已经将你送回了家园。”
这嘱咐忒修斯最初的确铭记心间,[10]
然而,就像云朵被风驱散,离开了
240 白雪皑皑的山顶,它们也渐渐淡漠。
可是当他的父亲从塔顶向远处眺望,
(渴盼的眼因长久的哭泣几乎变盲,)
一瞥见船顶悬挂的仍是深蓝色的帆,
便从崖之巅径直跳入了海的深渊,
245 以为无情的命运已夺走他的儿子。
于是当勇猛的忒修斯回到因父亲之死
而被黑暗笼罩的家,他也感受到了
健忘的自己带给米诺斯女儿的折磨。
而她,此时正黯然凝望远去的帆影,
250 受伤的心里旋转着种种忧虑的图景。
画面的另一部分,巴克斯青春倜傥,[11]
正和牧神和尼萨的西勒诺斯游荡,[12]
找寻你,阿里阿德涅,他也痴迷于你。
遍布各处的酒神信徒们狂乱难自已,[13]
255 “嗷嚄!”她们甩头,“嗷嚄!”她们喧嚷,[14]
有些挥舞着尖端被松果覆盖的藤杖,[15]
有些随意抛掷着已宰割的公牛肢体,
有些用盘曲的群蛇做自己腰身的装饰。
有些端篮子,里面盛着神秘的圣物——
260 外人渴盼知悉却无从知悉的圣物,
有些高举手掌,猛力拍打着手鼓,
或让清脆的撞击之声从铜钹间飞出,
还有许多吹喇叭,声音低沉沙哑,
或者蛮族的芦管,声音尖利可怕。[16]
265 织锦上描绘的就是这些丰富的形象,
它密密的褶拥抱、覆盖着国王的床。
当帖撒利亚的年轻人欣赏完了织锦,[17]
心满意足,就开始离开,让位给神。
这时,犹如西风吹皱了平静的海面,
270 用它早晨的呼吸将起伏的波涛驱赶,
当黎明女神来到漫游太阳的门前:
开始,海浪缓缓升起,被和风掀卷,
一边往前涌,一边发出轻柔的笑声,
然后,风愈来愈劲,它们越来越强,
275 游向远处,只留下一片反射的霞光。
客人们离开王宫入口时也是这样,
四下散去,沿不同的方向各自返程。
他们离开之后,喀戎从佩里昂山顶[18]
领着大家来了,带着山林的馈赠:
280 帖撒利亚的原野和海滨的崇山峻岭
孕育的所有花朵,蜿蜒的溪流之湄
被温煦丰饶的西风催开的所有蓓蕾,[19]
他都带来了,织成五彩缤纷的花环。
沉醉在它们的芳香里,王宫笑意盎然。
285 紧随其后的是佩尼俄斯河的守护神,[20]
他离开绿树夹岸的坦佩山谷,任凭
仙女们在林间尽情跳起钟爱的舞步。[21]
他并非空手而来,身材颀长的山毛榉,
挺拔的月桂,仿佛在点头的梧桐树,
290 帕厄同被焚后妹妹化身的柔韧杨树,[22]
还有高耸的杉树,都被他连根拔起,
种在宫殿周围,织出错落的绿意,
好让入口处掩映在温柔的树荫里。
他后面跟着智慧超群的普罗米修斯,[23]
295 昔日刑罚留下的伤痕还依稀可辨。
他曾被铁链缚住四肢,绑在岩石间,
挂在陡峭的崖壁上,作为罪的代价。
然后众神的父亲和他高贵的室家
自天上降临,只留下你,日神福玻斯,[24]
300 和居住在伊德里亚斯的月神妹妹一起:[25]


[1] 卡图卢斯可能是第一个将埃勾斯之死归因于阿里阿德涅诅咒的人。这样处理既突出了她的情绪之疯狂,也让阿里阿德涅的形象更接近美狄亚。
[2] 202-214行,阿里阿德涅的诅咒得到朱庇特的认可。
[3] Erechtheum portum指雅典的庇拉欧斯港,Erechtheus(厄瑞克透斯)曾是雅典国王,所以荷马曾用这个词称呼雅典人。
[4] divae(主格diva,女神)指雅典娜(密涅瓦),雅典城的庇护神。
[5] 215-237行,回顾埃勾斯与忒修斯的告别场景。
[6] 忒修斯在外祖父庇透斯统治的特洛曾(Troezen)长大,后来才回到雅典,与埃勾斯相认不久,便出发去杀米诺陶了。
[7] 形容词Hibera从Hiberia(伊比利亚半岛)变来。
[8] Itoni(主格Itonus,伊托诺斯)是希腊中部的一座城市,有雅典娜的神庙。
[9] “厄瑞克透斯的居所”指雅典。
[10] 238-250行,阿里阿德涅的诅咒应验。
[11] 251-266行,描绘绣毯的另一部分——酒神巴克斯(Iacchus雅库斯是他的另外一个名字)与他的追随者。巴克斯的引入使得诗歌的主题更加暧昧。根据传统,巴克斯拯救了被遗弃在迪亚岛的阿里阿德涅,与她结婚,并且有许多孩子。从形式上看,巴克斯和阿里阿德涅的婚姻(男神与女人)恰好与佩琉斯和忒提斯(男人与女神)的婚姻构成了对称,但奇怪的是,卡图卢斯对这个故事只是轻描淡写。巴克斯的引入也使得忒修斯的伦理责任变得模棱两可:他离开阿里阿德涅,或许不是无情的遗弃,而是出于命运的安排,以成全一段人与神的姻缘?暗示酒神与阿里阿德涅的结合也让她前面的狂女形象有了呼应和结局。
[12] Satyrorum(主格单数Satyrus),古希腊神话中追随酒神的一些山林之神,他们长着人的身体,山羊的耳朵、角、蹄子和尾巴。后来逐渐与Fauni(意大利本土的牧神)混同了。Nysigenis意为“出生在Nysa(尼萨)”,根据古代作家的说法,尼萨是城市名或山名,在印度、阿拉伯或色雷斯境内。阿波罗尼俄斯称巴克斯为“尼萨王子”。Silenis(主格单数Silenus),西勒诺斯,赫耳墨斯或者潘神的儿子,酒神的同伴,总是带着酒袋,这里卡图卢斯用复数,泛指陪伴酒神的次等神。
[13] 第252行中的形象都是男性,从第254行开始描绘的却是酒神狂女(代词harum也为阴性)的行为,因此有学者认为第253行和254行之间丢了一行诗。
[14] 255-264行描绘的是酒神崇拜仪式的典型特征。
[15] thyrsos(主格单数thyrsus),酒神藤杖,顶端覆盖着松果或葡萄叶子,信徒们也用它。
[16] 古希腊(古罗马)的蛮族指一切非希腊(非罗马)的民族。
[17] 267-277行描写凡间宾客的离场。
[18] 278-302行,天上宾客的到来。Chiron(喀戎)是著名的半人马,住在佩里昂山上,伊阿宋和阿喀琉斯都是他的学生。
[19] Favonius是Zephyrus(西风)的拉丁名字。
[20] Penios(佩尼俄斯河)流经奥林匹斯山和奥萨山之间,注入爱琴海,这里指这条河的河神。
[21] 这一行原文难以确定。这里采用的是Schimidt(1887)的版本。
[22] sorore Phaethontis(帕厄同的姐妹)指杨树。帕厄同是太阳神赫里俄斯(Helios)之子,驾驶父亲的马车差点烧毁大地,被朱庇特用闪电击毙,他死后姐妹们整日悲泣,变成了杨树。
[23] Prometheus(普罗米修斯)的出场让作品的主题更加复杂。普罗米修斯因为替人类盗取天火,被朱庇特下令捆在高加索的山崖上,让老鹰反复啄食他的肝脏。他与朱庇特和解则与忒提斯有关,他警告追求忒提斯的朱庇特说,忒提斯将生下比父亲强大的儿子。与从黄金时代到黑铁时代的退化历史观相反,普罗米修斯代表的是人类通过智慧逐步改进社会的形象,他的儿子丢卡利昂(Deucalion)还是大洪水之后新一代人类的始祖。因此,他所暗示的东西与诗歌中对黄金时代的歌颂与惋惜很不协调。
[24] Phoebe是Phoebus(福玻斯)的呼格,即太阳神阿波罗(Apollo)。
[25] unigenam指阿波罗的同胞妹妹月神狄安娜(阿忒弥斯)。Idri可能指Idrias(伊德里亚斯),当地崇拜赫卡特(Hecate,常与阿忒弥斯混同)。