Collis o Heliconii
cultor, Uraniae genus,
qui rapis teneram ad virum
virginem, o Hymenaee Hymen,
5 o Hymen Hymenaee,
Cinge tempora floribus
suave olentis amaraci,
flammeum cape, laetus huc
huc veni, niveo gerens
10 luteum pede soccum;
excitusque hilari die
nuptialia concinens
voce carmina tinnula,
pelle humum pedibus, manu
15 pineam quate taedam.
Namque Iunia Manlio,
qualis Idalium colens
venit ad Phrygium Venus
iudicem, bona cum bona
20 nubet alite virgo,
floridis velut enitens
myrtus Asia ramulis,
quos Hamadryades deae
ludicrum sibi roscido
25 nutriunt umore.
Quare age, huc aditum ferens,
perge linquere Thespiae
rupis Aonios specus,
nympha quos super irrigat
30 frigerans Aganippe,
ac domum dominam voca
coniugis cupidam novi,
mentem amore revinciens,
ut tenax hedera huc et huc
35 arborem implicat errans.
Vosque item simul, integrae
virgines, quibus advenit
par dies, agite in modum
dicite, ‘O Hymenaee Hymen,
40 O Hymen Hymenaee,’
ut libentius, audiens
se citarier ad suum
munus, huc aditum ferat
dux bonae Veneris, boni
coniugator amoris.
Quis deus magis anxiis
est petendus amantibus?
Quem colent homines magis
caelitum? O Hymenaee Hymen,
50 o Hymen Hymenaee.
Te suis tremulus parens
invocat, tibi virgines
zonula soluunt sinus,
te timens cupida novos
55 captat aure maritus.
Tu fero iuveni in manus
floridam ipse puellulam
dedis a gremio suae
matris, o Hymenaee Hymen,
60 o Hymen Hymenaee.
Nil potest sine te Venus
fama quod bona comprobet,
commodi capere; at potest
te volente. Quis huic deo
65 compararier ausit?
Nulla quit sine te domus
liberos dare, nec parens
stirpe nitier; at potest
te volente. Quis huic deo
70 compararier ausit?
Quae tuis careat sacris,
non queat dare praesides
terra finibus; at queat
te volente. Quis huic deo
75 compararier ausit?
Claustra pandite ianuae;
virgo adest. Viden ut faces
splendidas quatiunt comas?
[At moraris in intimis
80 aedibus, nova nupta.
Iam adest maritus pia
prosequens prece ne diu]
tardet ingenuus pudor:
quem tamen magis audiens
flet quod ire necesse est.
Flere desine. Non tibi Au-
runculeia, periculum est
ne qua femina pulcrior
clarum ab Oceano diem
90 viderit venientem.
Talis in vario solet
divitis domini hortulo
stare flos hyacinthinus.
Sed moraris, abit dies:
95 prodeas, nova nupta.
Prodeas, nova nupta, si
iam videtur, et audias
nostra verba. Vide ut faces
aureas quatiunt comas:
100 prodeas, nova nupta.
(尤尼婭的婚曲)[1]
居於赫利孔山的神啊,[2]
烏拉尼婭的後裔,你將[3]
美嬌娘劫到新郎懷裡,
許墨奈伊啊,許門,
5 許門啊,許墨奈伊,[4]
在你鬢角纏上芳香的
墨角蘭,蒙上橘紅面紗,[5]
蒞臨此地,滿心喜悅,
蒞臨吧,雪白的足
10 踏着你橘紅色的鞋,
被這快樂的日子喚醒,
你洪亮的嗓音唱起了
祝福的婚曲,用你的足
踩出節拍,用你的手
15 揮舞松木的火炬。
飛鳥送吉兆,今天尤尼婭[6]
就要做曼利烏斯的新娘。
她就像伊達里昂的維納斯,[7]
動人的容貌也能傾倒
20 評判的帕里斯王子。[8]
她像亞細亞的桃金娘,
搖曳的花枝閃閃發亮:
樹神在上面綴滿了露珠,
細心滋養它們,也給自己
25 帶來輕鬆的歡愉。
所以神啊,趕快來吧,
快離開泰斯庇埃的山崖、[9]
阿俄尼亞的岩洞(清泉[10]
從頭頂的阿伽尼佩流下,[11]
30 將它們澆灌),
喚那渴盼情郎的女主人
入新家,用愛將她的心
緊緊纏繞,猶如常春藤
向這裡,向那裡延伸,
35 把樹摟入懷中。
還有你們,純潔的少女,[12]
也會等來同樣的吉日,
和我一起唱,合著拍子,
“許墨奈伊啊,許門,
40 許門啊,許墨奈伊,”
這樣,婚神聽見我們
喚他履行職司的聲音,[13]
就能更欣悅地前來,
美善的維納斯的使者,
45 美好姻緣的良媒。
在戀愛中煎熬的情人[14]
除了你,向哪位神籲求?
天界誰受人敬拜超過你?
許墨奈伊啊,許門,
50 許門啊,許墨奈伊。
顫抖的父母為孩子禱告,
是奉你之名,處女們
解開胸帶,是為你之故,[15]
忐忑的新郎急切地聆聽,[16]
55 是等待你的腳步。
是你把蓓蕾初開的姑娘
從母親的懷中,交到
魯莽的年輕人手裡。[17]
許墨奈伊啊,許門,
60 許門啊,許墨奈伊。
沒有你,維納斯就無法
擷取美好名聲許可的
任何果實:但如果你願意,
她就能夠。有哪位神
65 敢與你婚神相比?[18]
沒有你,任何家庭都不能
繁衍興盛,父母也沒兒女
可以依靠:但如果你願意,[19]
他們就能夠。哪位神
70 敢與你婚神相比?
若不敬拜你,任何土地
都無法生養保衛邊界的
戰士:但如果你願意,
它們就能夠。哪位神
75 敢與你婚神相比?
移去門閂,把門敞開,[20]
新娘就在此。你沒看到
火炬如何甩動明亮的頭髮?
[可你還在深幽的房間里[21]
80 耽擱,出嫁的新娘啊。
新郎已經到場,他正在
虔誠地請求,求她別因]
天生的羞澀而遲疑不決:
她更願聽它召喚,卻只能
85 哭泣,為必需的離別。
別哭泣,奧倫庫雷婭,[22]
你不用擔心,不會有
某位比你更美的姑娘
見過從大海里升起的
90 明亮奪目的晨光。
你就像風信子,雖然
富豪的園圃中繁花似錦,
你卻最能吸引目光。
可是別耽擱,時間飛逝:
95 快出來吧,新娘。
出來吧,新娘,如果你
願意,請聽我們的懇求。
你沒看到火炬怎樣甩動
它們金黃的頭髮?
100 快出來吧,新娘。
[1] 61-68首是卡圖盧斯《歌集》的長詩部分。本詩格律是glyconic and pherecratean詩節。這首詩是一首婚歌(epithalamium),全面地呈現了古羅馬婚禮的風貌,具有很高的文學和民俗學價值,對後世同類詩歌影響很大。
[2] 1-35行,呼告和讚美婚神許門(Hymen)。Heliconii是從Helicon(赫利孔山)變來的形容詞,赫利孔山是九位繆斯神居住的聖山。
[3] 烏拉尼婭(Urania)是掌管天文的繆斯神。
[4] 婚神許門又稱許墨奈俄斯(Hymenaeus),這裡的Hymenaee(許墨奈伊)是呼格。古羅馬人常將這兩個名字連用。o Hymenaee Hymen, o Hymen Hymenaee是婚禮中固定的祈神說法。
[5] flammeum指新娘蒙在臉上的面紗,因為顏色橘紅,彷彿火焰(flamma)而得名,這裡提到的墨角蘭、面紗和橘紅色的鞋都是古羅馬新娘的傳統裝扮,婚神的裝扮與新娘相同。
[6] bona alite字面意思是“好鳥”,指飛鳥的兆象吉祥。以飛鳥占卜在古羅馬很流行。Iunia(尤尼婭)是新娘的姓,Manlio(主格Manlius,曼利烏斯)是新郎的姓。這首詩的曼利烏斯可能是L. Manlius Torquatus,曾於公元前49年任司法官。
[7] Idalium(伊達里昂)是塞浦路斯的一座城市,維納斯的聖地之一。
[8] Phrygium iudicem(佛里吉亞的裁判)指帕里斯,他是小亞細亞的佛里吉亞人,曾在女神的選美比賽中擔任裁判,將最美之神的頭銜給了維納斯。
[9] Thespiae rupis字面意思是“泰斯比埃的岩石”,指赫利孔山(因為泰斯比埃城位於赫利孔山腳)。
[10] Aonios specus指位於赫利孔山的阿俄尼亞(Aonia)地區的洞穴。在向神呼告時,列舉他們經常出沒的地方是一種程式。
[11] Aganippe(阿伽尼佩)既指第29行提到的仙女(nympha),也指以她的名字命名的山泉。
[12] 36-45行,對女儐相的催促。
[13] citarier(=citari,呼喚、催促),這種仿古的不定式被動形式賦予詩句一種歷史感和懷舊感。
[14] 46-75行,對婚神大能的頌讚。
[15] soluunt(解開)是solvunt較舊的形式。zonula sinus在古羅馬指女孩纏在胸部支撐乳房的帶子,解開帶子意味着結束處女狀態。
[16] novos,novus較舊的形式。
[17] 出嫁女兒和母親的別離是婚禮中最令人傷感的部分。
[18] compararier(=comparari,比較),仿古的不定式被動形式。
[19] nitier(=niti,依靠),仿古的不定式被動形式。
[20] 76-120行(關於行數問題,參考第79行和112行的注釋),催促新娘出門去新郎家。
[21] 79-82行原文缺失,這裡是按Owen(1893)版補充的。Owen和Merrill(1893)將缺失的行數也算在這首詩的總行數之內,但多數學者都不這樣處理,而把這裡的83行算作第79行,這樣在引用此詩第83-111行時,通行的做法是將行數減4,也就是79-107行。
[22] Aurunculeia(奧倫庫雷婭)和尤尼婭一樣,也是新娘的姓,可能是她母親家族的姓。