卡图卢斯《歌集》第61首1-100行



Collis o Heliconii
cultor, Uraniae genus,
qui rapis teneram ad virum
virginem, o Hymenaee Hymen,
5 o Hymen Hymenaee,
 
Cinge tempora floribus
suave olentis amaraci,
flammeum cape, laetus huc
huc veni, niveo gerens
10 luteum pede soccum;
 
excitusque hilari die
nuptialia concinens
voce carmina tinnula,
pelle humum pedibus, manu
15 pineam quate taedam.
 
Namque Iunia Manlio,
qualis Idalium colens
venit ad Phrygium Venus
iudicem, bona cum bona
20 nubet alite virgo,
 
floridis velut enitens
myrtus Asia ramulis,
quos Hamadryades deae
ludicrum sibi roscido
25 nutriunt umore.
 
Quare age, huc aditum ferens,
perge linquere Thespiae
rupis Aonios specus,
nympha quos super irrigat
30 frigerans Aganippe,
 
ac domum dominam voca
coniugis cupidam novi,
mentem amore revinciens,
ut tenax hedera huc et huc
35 arborem implicat errans.
 
Vosque item simul, integrae
virgines, quibus advenit
par dies, agite in modum
dicite, ‘O Hymenaee Hymen,
40 O Hymen Hymenaee,’
 
ut libentius, audiens
se citarier ad suum
munus, huc aditum ferat
dux bonae Veneris, boni
coniugator amoris.
 
Quis deus magis anxiis
est petendus amantibus?
Quem colent homines magis
caelitum? O Hymenaee Hymen,
50 o Hymen Hymenaee.
 
Te suis tremulus parens
invocat, tibi virgines
zonula soluunt sinus,
te timens cupida novos
55 captat aure maritus.
 
Tu fero iuveni in manus
floridam ipse puellulam
dedis a gremio suae
matris, o Hymenaee Hymen,
60 o Hymen Hymenaee.
 
Nil potest sine te Venus
fama quod bona comprobet,
commodi capere; at potest
te volente. Quis huic deo
65 compararier ausit?
 
Nulla quit sine te domus
liberos dare, nec parens
stirpe nitier; at potest
te volente. Quis huic deo
70 compararier ausit?
 
Quae tuis careat sacris,
non queat dare praesides
terra finibus; at queat
te volente. Quis huic deo
75 compararier ausit?
 
Claustra pandite ianuae;
virgo adest. Viden ut faces
splendidas quatiunt comas?
[At moraris in intimis
80 aedibus, nova nupta.
 
Iam adest maritus pia
prosequens prece ne diu]
tardet ingenuus pudor:
quem tamen magis audiens
flet quod ire necesse est.
 
Flere desine. Non tibi Au-
runculeia, periculum est
ne qua femina pulcrior
clarum ab Oceano diem
90 viderit venientem.
 
Talis in vario solet
divitis domini hortulo
stare flos hyacinthinus.
Sed moraris, abit dies:
95 prodeas, nova nupta.
 
Prodeas, nova nupta, si
iam videtur, et audias
nostra verba. Vide ut faces
aureas quatiunt comas:
100 prodeas, nova nupta.

(尤尼娅的婚曲)[1]
 
居于赫利孔山的神啊,[2]
乌拉尼娅的后裔,你将[3]
美娇娘劫到新郎怀里,
许墨奈伊啊,许门,
5 许门啊,许墨奈伊,[4]
 
在你鬓角缠上芳香的
墨角兰,蒙上橘红面纱,[5]
莅临此地,满心喜悦,
莅临吧,雪白的足
10 踏着你橘红色的鞋,
 
被这快乐的日子唤醒,
你洪亮的嗓音唱起了
祝福的婚曲,用你的足
踩出节拍,用你的手
15 挥舞松木的火炬。
 
飞鸟送吉兆,今天尤尼娅[6]
就要做曼利乌斯的新娘。
她就像伊达里昂的维纳斯,[7]
动人的容貌也能倾倒
20 评判的帕里斯王子。[8]
 
她像亚细亚的桃金娘,
摇曳的花枝闪闪发亮:
树神在上面缀满了露珠,
细心滋养它们,也给自己
25 带来轻松的欢愉。
 
所以神啊,赶快来吧,
快离开泰斯庇埃的山崖、[9]
阿俄尼亚的岩洞(清泉[10]
从头顶的阿伽尼佩流下,[11]
30 将它们浇灌),
 
唤那渴盼情郎的女主人
入新家,用爱将她的心
紧紧缠绕,犹如常春藤
向这里,向那里延伸,
35 把树搂入怀中。
 
还有你们,纯洁的少女,[12]
也会等来同样的吉日,
和我一起唱,合着拍子,
“许墨奈伊啊,许门,
40 许门啊,许墨奈伊,”
 
这样,婚神听见我们
唤他履行职司的声音,[13]
就能更欣悦地前来,
美善的维纳斯的使者,
45 美好姻缘的良媒。
 
在恋爱中煎熬的情人[14]
除了你,向哪位神吁求?
天界谁受人敬拜超过你?
许墨奈伊啊,许门,
50 许门啊,许墨奈伊。
 
颤抖的父母为孩子祷告,
是奉你之名,处女们
解开胸带,是为你之故,[15]
忐忑的新郎急切地聆听,[16]
55 是等待你的脚步。
 
是你把蓓蕾初开的姑娘
从母亲的怀中,交到
鲁莽的年轻人手里。[17]
许墨奈伊啊,许门,
60 许门啊,许墨奈伊。
 
没有你,维纳斯就无法
撷取美好名声许可的
任何果实:但如果你愿意,
她就能够。有哪位神
65 敢与你婚神相比?[18]
 
没有你,任何家庭都不能
繁衍兴盛,父母也没儿女
可以依靠:但如果你愿意,[19]
他们就能够。哪位神
70 敢与你婚神相比?
 
若不敬拜你,任何土地
都无法生养保卫边界的
战士:但如果你愿意,
它们就能够。哪位神
75 敢与你婚神相比?
 
移去门闩,把门敞开,[20]
新娘就在此。你没看到
火炬如何甩动明亮的头发?
[可你还在深幽的房间里[21]
80 耽搁,出嫁的新娘啊。
 
新郎已经到场,他正在
虔诚地请求,求她别因]
天生的羞涩而迟疑不决:
她更愿听它召唤,却只能
85 哭泣,为必需的离别。
 
别哭泣,奥伦库雷娅,[22]
你不用担心,不会有
某位比你更美的姑娘
见过从大海里升起的
90 明亮夺目的晨光。
 
你就像风信子,虽然
富豪的园圃中繁花似锦,
你却最能吸引目光。
可是别耽搁,时间飞逝:
95 快出来吧,新娘。
 
出来吧,新娘,如果你
愿意,请听我们的恳求。
你没看到火炬怎样甩动
它们金黄的头发?
100 快出来吧,新娘。


[1] 61-68首是卡图卢斯《歌集》的长诗部分。本诗格律是glyconic and pherecratean诗节。这首诗是一首婚歌(epithalamium),全面地呈现了古罗马婚礼的风貌,具有很高的文学和民俗学价值,对后世同类诗歌影响很大。
[2] 1-35行,呼告和赞美婚神许门(Hymen)。Heliconii是从Helicon(赫利孔山)变来的形容词,赫利孔山是九位缪斯神居住的圣山。
[3] 乌拉尼娅(Urania)是掌管天文的缪斯神。
[4] 婚神许门又称许墨奈俄斯(Hymenaeus),这里的Hymenaee(许墨奈伊)是呼格。古罗马人常将这两个名字连用。o Hymenaee Hymen, o Hymen Hymenaee是婚礼中固定的祈神说法。
[5] flammeum指新娘蒙在脸上的面纱,因为颜色橘红,仿佛火焰(flamma)而得名,这里提到的墨角兰、面纱和橘红色的鞋都是古罗马新娘的传统装扮,婚神的装扮与新娘相同。
[6] bona alite字面意思是“好鸟”,指飞鸟的兆象吉祥。以飞鸟占卜在古罗马很流行。Iunia(尤尼娅)是新娘的姓,Manlio(主格Manlius,曼利乌斯)是新郎的姓。这首诗的曼利乌斯可能是L. Manlius Torquatus,曾于公元前49年任司法官。
[7] Idalium(伊达里昂)是塞浦路斯的一座城市,维纳斯的圣地之一。
[8] Phrygium iudicem(佛里吉亚的裁判)指帕里斯,他是小亚细亚的佛里吉亚人,曾在女神的选美比赛中担任裁判,将最美之神的头衔给了维纳斯。
[9] Thespiae rupis字面意思是“泰斯比埃的岩石”,指赫利孔山(因为泰斯比埃城位于赫利孔山脚)。
[10] Aonios specus指位于赫利孔山的阿俄尼亚(Aonia)地区的洞穴。在向神呼告时,列举他们经常出没的地方是一种程式。
[11] Aganippe(阿伽尼佩)既指第29行提到的仙女(nympha),也指以她的名字命名的山泉。
[12] 36-45行,对女傧相的催促。
[13] citarier(=citari,呼唤、催促),这种仿古的不定式被动形式赋予诗句一种历史感和怀旧感。
[14] 46-75行,对婚神大能的颂赞。
[15] soluunt(解开)是solvunt较旧的形式。zonula sinus在古罗马指女孩缠在胸部支撑乳房的带子,解开带子意味着结束处女状态。
[16] novos,novus较旧的形式。
[17] 出嫁女儿和母亲的别离是婚礼中最令人伤感的部分。
[18] compararier(=comparari,比较),仿古的不定式被动形式。
[19] nitier(=niti,依靠),仿古的不定式被动形式。
[20] 76-120行(关于行数问题,参考第79行和112行的注释),催促新娘出门去新郎家。
[21] 79-82行原文缺失,这里是按Owen(1893)版补充的。Owen和Merrill(1893)将缺失的行数也算在这首诗的总行数之内,但多数学者都不这样处理,而把这里的83行算作第79行,这样在引用此诗第83-111行时,通行的做法是将行数减4,也就是79-107行。
[22] Aurunculeia(奥伦库雷娅)和尤尼娅一样,也是新娘的姓,可能是她母亲家族的姓。