卡图卢斯《歌集》第61首101-235行

Non tuus levis in mala
deditus vir adultera
probra turpia persequens
a tuis teneris volet
105 secubare papillis,
 
Lenta sed velut adsitas
vitis implicat arbores,
implicabitur in tuum
complexum. Sed abit dies:
110 prodeas, nova nupta.
 
O cubile, quod omnibus
………………………..
………………………..
………………………..
115 candido pede lecti,
 
quae tuo veniunt ero,
quanta gaudia, quae vaga
nocte, quae medio die
gaudeat! Sed abit dies:
120 prodeas, nova nupta.
 
Tollite, [o] pueri, faces:
flammeum video venire.
Ite concinite in modum
‘O Hymen Hymenaee io,
125 O Hymen Hymenaee.’
 
Ne diu taceat procax
fescennina iocatio,
nec nuces pueris neget
desertum domini audiens
130 concubinus amorem.
 
Da nuces pueris, iners
concubine: satis diu
lusisti nucibus: lubet
iam servire Talasio.
135 concubine, nuces da.
 
Sordebant tibi villicae,
concubine, hodie atque heri;
nunc tuum cinerarius
tondet os. Miser a miser
140 concubine, nuces da.
 
Diceris male te a tuis
unguentate glabris, marite,
abstinere: sed abstine.
Io Hymen Hymenaee io,
145 io Hymen Hymenaee.
 
Scimus haec tibi quae licent
sola cognita, sed marito
ista non eadem licent.
Io Hymen Hymenaee io,
150 io Hymen Hymenaee.
 
Nupta, tu quoque quae tuus
vir petet cave ne neges,
ni petitum aliunde eat.
Io Hymen Hymenaee io,
155 io Hymen Hymenaee.
 
En tibi domus ut potens
et beata viri tui:
quae tibi sine serviat
(Io Hymen Hymenaee io,
160 io Hymen Hymenaee)
 
usque dum tremulum movens
cana tempus anilitas
omnia omnibus annuit.
Io Hymen Hymenaee io,
165 io Hymen Hymenaee.
 
Transfer omine cum bono
limen aureolos pedes,
rasilemque subi forem.
Io Hymen Hymenaee io,
170 io Hymen Hymenaee.
 
Aspice intus ut accubans
vir tuus Tyrio in toro
totus immineat tibi.
Io Hymen Hymenaee io,
175 io Hymen Hymenaee.
 
Illi non minus ac tibi
pectore uritur intimo
flamma, sed penite magis.
Io Hymen Hymenaee io,
180 io Hymen Hymenaee.
 
Mitte brachiolum teres,
praetextate, puellulae,
iam cubile adeat viri.
Io Hymen Hymenaee io,
185 io Hymen Hymenaee.
 
[Vos] bonae senibus viris
cognitae bene feminae,
collocate puellulam.
Io Hymen Hymenaee io,
190 io Hymen Hymenaee.
 
Iam licet venias, marite:
uxor in thalamo tibi est,
ore floridulo nitens,
alba parthenice velut
195 luteumve papaver.
 
At, marite, (ita me iuvent
caelites) nihilo minus
pulcher es, neque te Venus
neglegit. Sed abit dies:
200 perge, ne remorare.
 
Non diu remoratus es:
iam venis. Bona te Venus
iuverit, quoniam palam
quod cupis cupis et bonum
205 non abscondis amorem.
 
Ille pulveris Africi
siderumque micantium
subducat numerum prius,
qui vestri numerare vult
210 multa milia ludi.
 
Ludite ut lubet, et brevi
liberos date. Non decet
tam vetus sine liberis
nomen esse, sed indidem
215 semper ingenerari.
 
Torquatus volo parvulus
matris e gremio suae
porrigens teneras manus
dulce rideat ad patrem
220 semihiante labello.
 
Sit suo similis patri
Manlio et facile omnibus
noscitetur ab insciis,
et pudicitiam suae
225 matris indicet ore.
 
Talis illius a bona
matre laus genus approbet,
qualis unica ab optima
matre Telemacho manet
230 fama Penelopeo.
 
Claudite ostia, virgines:
lusimus satis. At, boni
coniuges, bene vivite et
munere assiduo valentem
235 exercete iuventam.

你这位新郎并不轻浮,
断然不会走淫邪之路,
追逐令人羞耻的快乐,
你这双娇嫩的乳房
105 他绝不会抛舍。[1]
 
相反,就像柔韧的葡萄藤
会缠住种在旁边的乔木,
你的拥抱也会将新郎
缠绕。可是时间飞逝:
110 快出来吧,新娘。
 
啊,床榻,它为所有人
[献上辛劳之后的休憩,[2]
但今夜它有特别的荣耀,
看,吉祥的饰物已挂满]
115 光洁的床脚,
 
啊,怎样的快乐等着[3]
你的新郎,在短暂的夜,
在明亮的白昼,他会怎样
欣喜!可是时间飞逝:
120 快出来吧,新娘。
 
男孩们,现在该举起火炬:[4]
我已经看见面纱在移动。
一起唱吧,合着拍子:
“许墨奈伊啊,许门,
125 许门啊,许墨奈伊。”
 
别让猥亵的笑话中间[5]
有长久的冷场,也别让
主人的娈童因为从此[6]
将要失宠,不肯把坚果
130 发给周围的孩子。
 
懒惰的娈童,把坚果
分给孩子们:这些果子
你玩得够久啦。此刻
你必须为婚礼帮忙。[7]
135 娈童,快发坚果。
 
就在今天和昨天,娈童,
你还瞧不上那些农妇:[8]
现在理发师却将剃光
你的胡子。可怜啊可怜,
140 快发坚果,娈童。
 
抹香膏的新郎,听说你
难以舍弃皮肤光滑的[9]
娈童们:可你必须舍弃。
许墨奈伊啊,许门,[10]
145 许门啊,许墨奈伊。
 
我们知道,你只体验过
这些未被禁止的快乐,
但结了婚就不再可以。
许墨奈伊啊,许门,
150 许门啊,许墨奈伊。
 
还有你,新娘,不要
拒绝你丈夫的欲求,
以免他在别处寻甜蜜。
许墨奈伊啊,许门,
155 许门啊,许墨奈伊。
 
看,这就是你丈夫的家,
多么富丽,多么喜庆:
请允许它做你的仆役
(许墨奈伊啊,许门,
160 许门啊,许墨奈伊),
 
直到白发苍苍的老年,[11]
你颤巍巍地点头,和大家
一起称许每一件物事。
许墨奈伊啊,许门,
165 许门啊,许墨奈伊。
 
伴着吉祥的征兆,抬起你[12]
金色的小脚,跨过门槛,[13]
从鲜亮的门扉间进去。
许墨奈伊啊,许门,
170 许门啊,许墨奈伊。
 
往里看,你的新郎躺在
挂着紫色帷幕的床上,[14]
多么急切地望着你。
许墨奈伊啊,许门,
175 许门啊,许墨奈伊。
 
他的内心深处,也有
和你一样炽烈的火焰
燃烧,可是你,再往里。
许墨奈伊啊,许门,
180 许门啊,许墨奈伊。
 
小男孩,松开小新娘[15]
柔嫩的手臂,时辰到了,
她要到新郎的床上歇息。
许墨奈伊啊,许门,
185 许门啊,许墨奈伊。
 
与丈夫白头偕老的
淳朴妇人们,让新娘
躺下,将她悉心安置。
许墨奈伊啊,许门,
190 许门啊,许墨奈伊。
 
现在你可以来了,新郎:
你的妻子已等在洞房里,[16]
娇美的脸泛着光泽,
仿佛白色的雏菊,
195 又像橘红的罂粟朵。
 
可是你,新郎(诸神
保佑我),你的容貌
丝毫不逊于她,维纳斯
也没忽略你。但时间飞逝:
200 开始吧,别再迟疑。
 
你没再迟疑,你已经
来了。愿美善的维纳斯
赐福于你,因你的欲望
是坦荡的,你也未曾
205 将诚实的爱隐藏。
 
你们的性爱游戏变化
无穷,谁若想数清,
就让他先去数尽
阿非利加的沙粒
210 和天上闪烁的繁星。[17]
 
尽情地游戏吧,赶快[18]
育出子女。如此古老的
姓氏不应没有后代,
而应像恒久的山泉
215 活水源源而来。
 
我盼望见到一位小小的
托尔夸图斯,从母亲怀中[19]
伸出他那双稚嫩的手臂,
半启双唇,甜美的笑
220 向父亲漾起。
 
愿他长得像曼利乌斯,
所有初次见他的人
都能轻易地辨认,
愿他滔滔不绝的口才
225 见证母亲的忠贞。[20]
 
愿人们对他的赞颂
映射纯洁母亲的血统,
就如同最好的母亲
珀涅罗珀为特雷马科斯[21]
230 赢得了永久声名。
 
关上大门,少女们:
我们已尽兴。可是你们,
善良的新人,幸福生活吧,
履行你们的义务,享受[22]
235 丰盛的青春年华。


[1] secubare,cubare是“睡觉”的意思,前缀se-和第104行的介词a一起表示离开新娘身边。papillis(主格单数papilla)常指乳头,这里指乳房。
[2] 112-114行原文缺失。Owen版和Merrill版中这3行都记入诗歌的行数,但在多数版本中,115-235行都标为108-228行。此处的三行汉语诗是译者根据上下文补充的。
[3] tuo ero(主格tuus erus,你的主人)指新郎(古罗马是一个男权社会)。
[4] 121-165行,新娘出门,随送亲队伍去新郎家。
[5] Fecennina iocatio指婚礼上的黄色笑话,可能因为源于Fescennium地区而得名,也可能与fascinum(“邪恶眼睛”)有关。古罗马人相信,粗俗的笑话可以将处于幸福状态的人拉回普通状态,从而避免“邪恶眼睛”的嫉妒和伤害。
[6] concubinus字面意思是“一起睡觉的男性”。古罗马男子在婚前有养娈童的习俗,但婚后从道德上说则不再许可,所以这里卡图卢斯说娈童“将要失宠”。
[7] Talasio,古罗马送亲队伍在去新郎家的路上,要呼喊Talasio(主格Talasius,可能是某个罗马男子的名字),起源已不可考,参考李维《罗马史》(Ab Urbe Condita 1.9.12)。
[8] villicae(主格villica)原指villicus(替人看管农场的人)的妻子。Garrison(1989)认为,这里指的是趁丈夫不在与人偷情的农妇。娈童在以前受男主人宠爱时,不屑与她们有染。现在年龄太大(需要剃胡子了),不再受宠,因而失去了在她们面前的优越感。
[9] glabris,“没有毛,光滑”,因娈童一般是十来岁的男孩。
[10] io,叹词,在仪式中常表示欢庆。
[11] anilitas专指女性的老年。
[12] 166-235行,正式的婚歌,新娘进入新家,宾客庆祝婚礼,祝愿新人享受爱情,早日生育。
[13] aureolos是aureus(金色的)的小词形式,描绘新娘脚的小巧。
[14] Tyrio…toro(主格Tyrius torus)指饰有紫色帷幕的床,形容词Tyrius源于Tyrus(推罗,古代地中海东岸城市)。推罗附近海中盛产紫贝,可用于制造将衣服染成紫色的珍贵染料。
[15] praetextate,praetextus(穿带有紫色镶边托加袍的人,指少年)的呼格,这里指三位陪伴新娘的小男孩中的一位,由他带领新娘进入洞房,将她交给布置婚床的已婚妇女。puellulae(主格puellula)是puella(姑娘)的小词形式,指新娘。
[16] thalamo(主格thalamus),“洞房”,所以婚歌名为epithalamium(在洞房旁边唱的歌)。
[17] 这里形容“多”的比喻与第7首相同。
[18] ludi(游戏),这里明显指性爱的花样。
[19] Torquatus(托尔夸图斯)也是新郎Manlius(氏族姓)的姓(家族姓),其先祖T. Manlius因曾经单独杀死一位高卢巨人,抢来他的项链(torques),所以得此绰号。
[20] ore(主格os,嘴或脸),学者们通常认为此处指小托尔夸图斯的面部特征,但Harrison(1996)认为,如果是这样,意思显然与221-223行重复。他提出,ore最好理解为嘴,引申为口才。西塞罗很敬重L. Manlius Torquatus,并曾提到其演说的庄重优雅,所以卡图卢斯此处可能是祝愿托尔夸图斯的儿子能继承父亲的口才。
[21] 形容词Penelopeo从Penelope(珀涅罗珀)变来,珀涅罗珀是奥德修斯的妻子,常被视为忠贞的典型。Telemacho(主格Telemachus),特雷马科斯,奥德修斯的儿子。
[22] 在古罗马,婚内性行为首先是一种繁衍后代的义务。