奥维德《情诗集》第3部第9首



Memnona si mater, mater ploravit Achillem,
et tangunt magnas tristia fata deas,
flebilis indignos, Elegia, solve capillos:
a, nimis ex vero nunc tibi nomen erit.
5 Ille tui vates operis, tua fama, Tibullus
ardet in exstructo corpus inane rogo.
Ecce puer Veneris fert eversamque pharetram
et fractos arcus et sine luce facem;
aspice, demissis ut eat miserabilis alis
10 pectoraque infesta tundat aperta manu.
Excipiunt lacrimas sparsi per colla capilli,
oraque singultu concutiente sonant.
Fratris in Aeneae sic illum funere dicunt
egressum tectis, pulcher Iule, tuis.
15 Nec minus est confusa Venus moriente Tibullo
quam iuveni rupit cum ferus inguen aper.
At sacri vates et divum cura vocamur,
sunt etiam qui nos numen habere putent.
Scilicet omne sacrum mors importuna profanat;
20 omnibus obscuras inicit illa manus.
Quid pater Ismario, quid mater, profuit Orpheo,
carmine quid victas obstipuisse feras?
Et Linon in silvis idem pater ‘Aelinon’ altis
dicitur invita concinuisse lyra.
25 Adice Maeoniden, a quo ceu fonte perenni
vatum Pieriis ora rigantur aquis:
hunc quoque summa dies nigro summersit Averno;
defugiunt avidos carmina sola rogos.[1]
Durat opus vatum, Troiani fama laboris
30 tardaque nocturno tela retexta dolo:
sic Nemesis longum, sic Delia nomen habebunt,
altera cura recens, altera primus amor.
Quid vos sacra iuvant? Quid nunc Aegyptia prosunt
sistra? Quid in vacuo secubuisse toro?
35 Cum rapiunt mala fata bonos, (ignoscite fasso)
sollicitor nullos esse putare deos.
Vive pius: moriere pius; cole sacra: colentem
mors gravis a templis in cava busta trahet.
Carminibus confide bonis: iacet ecce Tibullus;
40 vix manet e toto, parva quod urna capit.
Tene, sacer vates, flammae rapuere rogales,
pectoribus pasci nec timuere tuis?
Aurea sanctorum potuissent templa deorum
urere, quae tantum sustinuere nefas.
45 Avertit vultus, Erycis quae possidet arces;
sunt quoque qui lacrimas continuisse negant.
Sed tamen hoc melius, quam si Phaeacia tellus
ignotum vili supposuisset humo.
Hic certe madidos fugientis pressit ocellos
50 mater et in cineres ultima dona tulit;
hic soror in partem misera cum matre doloris
venit inornatas dilaniata comas,
cumque tuis sua iunxerunt Nemesisque priorque
oscula nec solos destituere rogos.
55 Delia discedens ‘Felicius’ inquit ‘amata
sum tibi: vixisti, dum tuus ignis eram.’
Cui Nemesis ‘Quid’ ait ‘tibi sunt mea damna dolori?
Me tenuit moriens deficiente manu.’
Si tamen e nobis aliquid nisi nomen et umbra
60 restat, in Elysia valle Tibullus erit.
Obvius huic venies hedera iuvenalia cinctus
tempora cum Calvo, docte Catulle, tuo;
tu quoque, si falsum est temerati crimen amici,
sanguinis atque animae prodige Galle tuae.
65 His comes umbra tua est, si qua est modo corporis umbra;
auxisti numeros, culte Tibulle, pios.
Ossa quieta, precor, tuta requiescite in urna,
et sit humus cineri non onerosa tuo.
[1] defugiunt=diffugiunt

(悼念提布卢斯)[1]
 
如果母亲曾哀悼门农和阿喀琉斯,[2]
悲哀的死亡也能让女神伤心,
那么“哀歌”,哭吧,屈尊散开发丝,[3]
啊,此刻,你的名多符合事实!
5 你启示的诗人,你的荣耀,提布卢斯
在柴堆上燃烧,一具空洞的尸体。
看,维纳斯儿子手里的箭囊已倒转,
弓已折断,火炬已失去光焰;[4]
瞧,他凄然地走着,翅膀耷拉在身旁,
10 残忍的手捶打着赤裸的胸膛。
披在颈项上的发卷接住坠落的泪珠,
嘴发出啜泣声,躯体随之抽搐。
传说当他离开你的家,尤卢斯,在弟弟
埃涅阿斯的葬礼上就是如此。[5]
15 提布卢斯谢世时,维纳斯也一片茫然,
如那日青年被凶猛的野猪戳穿。[6]
可我们诗人据称是神圣的,受天界照看,
甚至有人信,神就在我们里面。[7]
粗暴的死亡确乎能亵渎神圣的一切,
20 无物逃过它阴森之手的攫夺。[8]
对俄耳甫斯而言,父亲和母亲有何用,[9]
歌声驯服、震撼野兽有何用?
同一位父亲据说也曾在深林中哀吟
“悲哉,利诺斯!”,用不愿歌唱的竖琴。[10]
25 再想想荷马,他犹如万世不竭的溪流
以缪斯之泉浇灌众诗人之口,[11]
可末日还是将他淹没在黑色的冥湖里,[12]
唯有其诗歌逃脱火葬的吞噬。
诗人的著作长存——特洛伊苦战的名声
30 和趁夜拆散、永难完成的织品:[13]
黛丽娅和涅墨西斯将如此永远流传,[14]
一位是他的新欢,一位是初恋。
祭祀对你们有何益?埃及的西斯铃如今
有何益?还有独自在荒床就寝?[15]
35 当邪恶的命运劫走善人(请恕我坦白),
我不禁会想,众神根本不存在。
虔敬:虔敬也得死;谨行圣礼:死仍会
冷酷地将信徒从神庙拽进坟堆。[16]
信仰好诗的价值:看,提布卢斯已死;
40 除了一小瓮骨灰,他几乎全消失。
神圣的诗人,你竟被葬礼的火焰焚尽?
它们竟不怕啃食你的那颗心?
敢犯下如此重罪的火焰也完全可能
将大神的庙宇烧得干干净净。
45 统治埃卢克斯的女神转过她的脸,[17]
有人说她已止不住泪水涟涟。
然而如此总胜过在费阿科斯人的疆域,[18]
无名无姓地埋进一垄贱土。
这里,至少有母亲合上他哭泣的双眼,
50 将最后的礼物送到骨灰前面;
这里,有妹妹和哀恸的母亲一起分担
悲伤,撕扯顾不得装饰的发卷;
有涅墨西斯、黛丽娅亲吻你的族人,[19]
不会让你的柴堆孤独冷清。
55 离开时,黛丽娅叹道:“我被你爱更幸运:
当我做你恋人时,你尚在凡尘。”
涅墨西斯反诘道:“你为何替我的损失
难过?他是握着我的手离世!”[20]
但如果我们什么都不剩,除了名字
60 和魂灵,提布卢斯将居于福地。[21]
迎接他,博学的卡图卢斯,带着你的
卡尔乌斯,常春藤缠着前额;[22]
还有你(若你并未害朋友,罪名不实),
挥霍自己热血和生命的加卢斯。[23]
65 你的魂将伴着他们,若身体只余灵魂,
优雅的提布卢斯,你也是义人。
我祈求,你的骨灰在瓮中永享宁静,
愿上面的泥土不会让它觉得沉。


[1] 提布卢斯(Albius Tibullus,前55-前19)是古罗马著名的哀歌体诗人。关于这首诗的语气和风格,评论趋于两极化。Dickson(1964)认为它与《情诗集》中大部分作品不同,是“原创性的”,而且是“真挚的”。Wilkinson(1955)、Thomas(1965)、Berman(1975)等人也认为,这首诗是严肃的。如果真是这样,那么它跟《情诗集》整体的戏谑风格就有冲突。Duquesnay(1973)则觉得,奥维德的语气是诙谐的,诗人以轻松的方式表达了对提布卢斯的尊敬。Currie(1964)也怀疑,作品过分的精致风格表明奥维德的哀悼并不真诚,Cahoon(1984)甚至相信,这首诗批评了提布卢斯在自己诗歌中的形象。Perkins(1993)也认为,虽然奥维德的确欣赏提布卢斯,但在这首诗里,他通过对其作品(集中在其想象死亡的作品)的戏仿揶揄了提布卢斯对于死亡想象的执迷。
[2] “母亲”指忒提斯和奥罗拉,她们都是神。
[3] 这里的“哀歌”是拟人化角色。
[4] 7-8行戏仿了提布卢斯《哀歌集》的诗句(Elegiae 2.6.15-16)。
[5] “他”指丘比特,尤卢斯(Iulus)是埃涅阿斯的儿子,埃涅阿斯和丘比特都是维纳斯的儿子,所以前者是后者的“弟弟”。
[6] “青年”指维纳斯深爱的美少年阿多尼斯(Adonis),参考《变形记》(Metamorphoses 10.503-739)。
[7] 参考奥维德在《岁时记》中的类似说法(Fasti 6.5-8)。
[8] 19-20行化用了提布卢斯《哀歌集》的诗句(Elegiae 1.3.4-5)。
[9] “俄耳甫斯”被形容为是Ismario(伊斯马洛斯的),因为他是色雷斯人,而伊斯马洛斯是古代色雷斯的国王。俄耳甫斯(Orpheus)是阿波罗(或色雷斯国王俄阿格罗斯)与缪斯神卡利俄柏(Calliope)之子,欧律狄刻(Eurydice)之夫,著名诗人、音乐家。“父亲和母亲有何用”的说法表明,奥维德这里选择相信他的父亲也是一位神——阿波罗。
[10] “同一位父亲”指阿波罗,“悲哉,利诺斯”(Aelinon)据说是他在自己的另一位儿子、诗人利诺斯(Linos)死去时发出的哀叹。一个神话版本说利诺斯曾教俄耳甫斯和海格力斯音乐,但被不懂风雅的海格力斯用里拉琴打死。
[11] “缪斯之泉”对应的原文是Pieriis aquis(皮埃里亚的水),参考《情诗集》第1部第1首第6行的注释。
[12] “冥湖”对应的原文是Averno(主格Avernus,阿韦尔诺湖),阿韦尔诺湖在那不勒斯附近,名字的意思是“鸟无迹”,古时人们传说这里是地府入口。
[13] 指珀涅罗珀的织品。
[14] 黛丽娅(Delia)和涅墨西斯(Nemesis)是提布卢斯诗中出现的两位情人的名字。
[15] 在伊西斯的节日,男女不可同床。
[16] 33-34行、37-38行影射了提布卢斯《哀歌集》的诗句(Elegiae 1.3.23-26)。
[17] “女神”指维纳斯,参考《情诗集》第2部第10首第11行的注释。
[18] “费阿科斯人的疆域”(Phaeacia tellus)指科尔库拉(Corcyra),今天的科尔福岛(Corfu)。提布卢斯曾陪同恩主梅萨拉(Messalla Corvinus)去那里,结果生病了,返回罗马,他在《哀歌集》(Elegiae 1.3.3-8)表达了不愿死在那里的愿望。后来他康复了,最终在罗马去世。
[19] “黛丽娅”对应的原文是prior(前一位),因为提布卢斯与她的关系早于与涅墨西斯的关系。
[20] 两位女人的话都影射提布卢斯《哀歌集》里的四行诗(Elegiae 1.59-62),在那里诗人表达了死时能有黛丽娅在身边陪伴和哀悼的愿望。
[21] “福地”对应的原文是Elysia valle,参考《情诗集》第2部第6首第49行的注释。
[22] 卡图卢斯(C. Valerius Catullus,前84-前54)是古罗马新诗派的代表诗人,哀歌体的开创者,对贺拉斯和奥维德影响甚大。卡尔乌斯(C. Licinius Macer Calvus,前82-前47)是古罗马演说家、诗人,卡图卢斯的好友。
[23] 加卢斯(C. Cornelius Gallus,约前70-前26)诗歌咏叹的情人是吕柯丽丝(Lycoris),他因为酒后失言,被人举报并被召回罗马,深感羞辱,于是自杀了。他在同时代诗人中享有很高的声望。奥维德对他的罪名和死因都表示怀疑,在《哀歌集》(Tristia 2.446)中他说加卢斯“醉后管不住舌头,才栽跟头”。