奥维德《情诗集》第3部第8首



Et quisquam ingenuas etiamnunc suspicit artes,
aut tenerum dotes carmen habere putat?
Ingenium quondam fuerat pretiosius auro,
at nunc barbaria est grandis habere nihil.
5 Cum pulchre dominae nostri placuere libelli,
quo licuit libris, non licet ire mihi;
cum bene laudavit, laudato ianua clausa est:
turpiter huc illuc ingeniosus eo.
Ecce recens dives parto per vulnera censu
10 praefertur nobis sanguine pastus eques.
Hunc potes amplecti formosis, vita, lacertis?
Huius in amplexu, vita, iacere potes?
Si nescis, caput hoc galeam portare solebat,
ense latus cinctum, quod tibi servit, erat;
15 Laeva manus, cui nunc serum male convenit aurum,
scuta tulit; dextram tange, cruenta fuit.
Qua periit aliquis, potes hanc contingere dextram?
Heu, ubi mollities pectoris illa tui?
Cerne cicatrices, veteris vestigia pugnae:
20 quaesitum est illi corpore, quicquid habet.
Forsitan et quotiens hominem iugulaverit ille
indicet: hoc fassas tangis, avara, manus?
Ille ego Musarum purus Phoebique sacerdos
ad rigidas canto carmen inane fores.
25 Discite, qui sapitis, non quae nos scimus inertes,
sed trepidas acies et fera castra sequi,
proque bono versu primum deducite pilum:
hoc tibi, si velles, possit, Homere, dari.[1]
Iuppiter, admonitus nihil esse potentius auro,
30 corruptae pretium virginis ipse fuit.
Dum merces aberat, durus pater, ipsa severa,
aerati postes, ferrea turris erat;
sed postquam sapiens in munere venit adulter,
praebuit ipsa sinus et dare iussa dedit.
35 At cum regna senex caeli Saturnus haberet,
omne lucrum tenebris alta premebat humus:
aeraque et argentum cumque auro pondera ferri
manibus admorat, nullaque massa fuit.
At meliora dabat, curvo sine vomere fruges
40 pomaque et in quercu mella reperta cava.
Nec valido quisquam terras scindebat aratro,[2]
signabat nullo limite mensor humum.
Non freta demisso verrebant eruta remo:
ultima mortali tum via litus erat.
45 Contra te sollers, hominum natura, fuisti
et nimium damnis ingeniosa tuis.
Quo tibi turritis incingere moenibus urbes,
quo tibi discordes addere in arma manus?
Quid tibi cum pelago? Terra contenta fuisses.
50 Cur non et caelum tertia regna facis?
Qua licet, affectas caelum quoque: templa Quirinus,
Liber et Alcides et modo Caesar habent.
Eruimus terra solidum pro frugibus aurum;
possidet inventas sanguine miles opes;
55 Curia pauperibus clausa est, dat census honores:
inde gravis iudex, inde severus eques.
Omnia possideant: illis Campusque Forumque
serviat, hi pacem crudaque bella gerant;
tantum ne nostros avidi liceantur amores
60 et (satis est) aliquid pauperis esse sinant.
At nunc, exaequet tetricas licet illa Sabinas,
imperat ut captae, qui dare multa potest.
Me prohibet custos, in me timet illa maritum;
si dederim, tota cedet uterque domo.
65 O si neclecti quisquam deus ultor amantis
tam male quaesitas pulvere mutet opes!
[1] hoc=nox
[2] scindebat=findebat

(金钱的罪孽)
 
如今可有人依然崇奉博雅的技艺,
或相信柔软的诗歌确实有价值?
天才在世人眼里曾经比黄金还耀眼,
但如今没钱被视为极致的野蛮。
5 当我的那些小书已赢得女友的芳心,
诗可以进入的地方,我却不能进。
虽然她盛赞我,门却向被赞的人紧闭:
再有才华,我只能屈辱地游弋。
瞧,一位新近暴富的骑士排在我前面,[1]
10 他到处制造伤口,饮饱血,挣足钱。
我的生命,你竟能用美丽的手臂拥抱他?
你竟能在他的怀里欣然躺下?
那颗脑袋曾戴着头盔,你恐怕不知道?
一把剑曾经装饰伺候你的腰。
15 与迟来的金戒指根本不相配的左手拿过[2]
盾牌;碰他的右手——它曾满是血!
你怎能去摸它,某人就是因为它而死?
可悲,你昔日的那颗柔心在哪里?
看看这些刀疤,战场留下的印记,
20 他的一切财富都是靠身体。
或许他会告诉你,曾割断多少喉咙——
贪心人,承认这种罪的手你也碰?
而我,福玻斯和缪斯纯洁无瑕的祭司,
却在你绝情的门前唱徒劳的哀辞。
25 明智的人们,别学我们闲人的本领,
去加入紧张的军队、残酷的兵营,
别指挥美妙的诗句,指挥冲锋的百人队,[3]
荷马,你若肯如此,或能受善待。
朱庇特深知没有什么比黄金更强大,
30 自己就是给受辱少女付的价。[4]
只要没贿赂,父亲就顽固,女人就矜持,
门柱就镶铜,高楼就围上铁壁;
可一旦识趣的奸夫满载礼物而来,
她就遵命献身,敞开了胸怀。
35 然而,当年老的萨图尔努斯统治天庭,[5]
大地把所有的财宝都藏在深心:
祂将铜、银、黄金和重铁都运到冥府,
在世间不留下任何成块的金属。
但祂赠予更好的东西,无需弯犁,
40 就出产蔬果,空心的橡树也淌蜜。
没人用坚硬的铧切开土地,没人
丈量田亩,标出邻里的边境。
桨没有放下,扫过翻起浪花的水面,
那时海岸就是旅行的极限。[6]
45 人性啊,你针对自己的时候太过精明,
你机关算尽,却害了自己的前程。
用高墙与角楼环绕城市是为了什么,
争执的手拿起武器又为何?
你与海何干?陆地就应该让你满足。
50 干脆把天界变成第三片疆土!
你的确觊觎天界:利柏耳、奎里努斯、
海格力斯和恺撒都有自己的神祠。[7]
我们从地里掘出金块,而非谷物,
士兵靠战争之血积攒财富,
55 元老院向穷人关闭,金钱才换来官职——
所以,法官才威风,骑士才傲气。
任他们占有一切,任战神原野与广场
归他们,任他们掌管和平与武装,
只要他们别过分贪婪,抢夺我的爱,
60 给穷人留一点东西可以依赖。
可现在,即使她媲美冷峻的萨宾女人,
也被有钱的家伙像战俘欺凌。
而我却遭守卫拦,轮到我,她就怕丈夫;
我若带礼物,他们俩都立刻撤出。
65 如果哪位神愿为受冷落的情人复仇,
就把这肮脏的财富化作尘垢!


[1] 这行原文的censu(主格census)指古罗马审查官(censor)每五年做的一次财产统计。
[2] “迟来”暗示他是暴发户,是靠打仗敛财后换来的社会地位。
[3] 这行的deducite利用了这个词的双重意义(作诗和指挥军队),为了体现这个特点,译文故意将第一个意思译成“指挥”诗句。“百人队”对应的原文是primum pilum,这是古罗马军队负责冲锋的精锐部队,它的百夫长(primipilus)在帝国时代收入颇高。
[4] 影射达那厄的事,因为朱庇特化成金雨,奥维德认为他其实是在贿赂。参考《情诗集》第2部第19首第27行的注释。
[5] 萨图尔努斯(Saturnus)是乌拉诺斯(Uranus)和大地女神盖娅(Gaia)的儿子,他统治时期是古希腊神话中的黄金时代。被儿子朱庇特推翻后,他逃到意大利,当时雅努斯是埃特鲁里亚的国王,热情接待了他。35-44行是西方古典传统中对黄金时代的典型描绘。
[6] 阿尔号的远航被普遍认为标志着黄金时代的终结。
[7] 在这里,奥维德将这几位视为凡人封神的代表,但利柏耳(Liber)的情况与其他几位不同,他是罗马的植物神,掌管作物,后来与希腊的酒神混同,除非将幼年的酒神视为凡人,此处的说法才能成立。奎里努斯(Quirinus)是罗慕路斯封神之后的名字。海格力斯在受尽朱诺折磨后,获准进入天界,他封神的经过可参考《变形记》(Metamorphoses 9.229-272)。“海格力斯”对应的原文是Alcides,这是指代他的惯常名称,意为“阿尔凯俄斯(Alceus)的后裔”,因为名义上他是阿尔凯俄斯(安菲特律翁的父亲)的孙子。恺撒在死后也被古罗马人尊为神。