Et quisquam ingenuas etiamnunc suspicit artes,
aut tenerum dotes carmen habere putat?
Ingenium quondam fuerat pretiosius auro,
at nunc barbaria est grandis habere nihil.
5 Cum pulchre dominae nostri placuere libelli,
quo licuit libris, non licet ire mihi;
cum bene laudavit, laudato ianua clausa est:
turpiter huc illuc ingeniosus eo.
Ecce recens dives parto per vulnera censu
10 praefertur nobis sanguine pastus eques.
Hunc potes amplecti formosis, vita, lacertis?
Huius in amplexu, vita, iacere potes?
Si nescis, caput hoc galeam portare solebat,
ense latus cinctum, quod tibi servit, erat;
15 Laeva manus, cui nunc serum male convenit aurum,
scuta tulit; dextram tange, cruenta fuit.
Qua periit aliquis, potes hanc contingere dextram?
Heu, ubi mollities pectoris illa tui?
Cerne cicatrices, veteris vestigia pugnae:
20 quaesitum est illi corpore, quicquid habet.
Forsitan et quotiens hominem iugulaverit ille
indicet: hoc fassas tangis, avara, manus?
Ille ego Musarum purus Phoebique sacerdos
ad rigidas canto carmen inane fores.
25 Discite, qui sapitis, non quae nos scimus inertes,
sed trepidas acies et fera castra sequi,
proque bono versu primum deducite pilum:
hoc tibi, si velles, possit, Homere, dari.[1]
Iuppiter, admonitus nihil esse potentius auro,
30 corruptae pretium virginis ipse fuit.
Dum merces aberat, durus pater, ipsa severa,
aerati postes, ferrea turris erat;
sed postquam sapiens in munere venit adulter,
praebuit ipsa sinus et dare iussa dedit.
35 At cum regna senex caeli Saturnus haberet,
omne lucrum tenebris alta premebat humus:
aeraque et argentum cumque auro pondera ferri
manibus admorat, nullaque massa fuit.
At meliora dabat, curvo sine vomere fruges
40 pomaque et in quercu mella reperta cava.
Nec valido quisquam terras scindebat aratro,[2]
signabat nullo limite mensor humum.
Non freta demisso verrebant eruta remo:
ultima mortali tum via litus erat.
45 Contra te sollers, hominum natura, fuisti
et nimium damnis ingeniosa tuis.
Quo tibi turritis incingere moenibus urbes,
quo tibi discordes addere in arma manus?
Quid tibi cum pelago? Terra contenta fuisses.
50 Cur non et caelum tertia regna facis?
Qua licet, affectas caelum quoque: templa Quirinus,
Liber et Alcides et modo Caesar habent.
Eruimus terra solidum pro frugibus aurum;
possidet inventas sanguine miles opes;
55 Curia pauperibus clausa est, dat census honores:
inde gravis iudex, inde severus eques.
Omnia possideant: illis Campusque Forumque
serviat, hi pacem crudaque bella gerant;
tantum ne nostros avidi liceantur amores
60 et (satis est) aliquid pauperis esse sinant.
At nunc, exaequet tetricas licet illa Sabinas,
imperat ut captae, qui dare multa potest.
Me prohibet custos, in me timet illa maritum;
si dederim, tota cedet uterque domo.
65 O si neclecti quisquam deus ultor amantis
tam male quaesitas pulvere mutet opes!
[1] hoc=nox
[2] scindebat=findebat
(金錢的罪孽)
如今可有人依然崇奉博雅的技藝,
或相信柔軟的詩歌確實有價值?
天才在世人眼裡曾經比黃金還耀眼,
但如今沒錢被視為極致的野蠻。
5 當我的那些小書已贏得女友的芳心,
詩可以進入的地方,我卻不能進。
雖然她盛讚我,門卻向被贊的人緊閉:
再有才華,我只能屈辱地游弋。
瞧,一位新近暴富的騎士排在我前面,[1]
10 他到處製造傷口,飲飽血,掙足錢。
我的生命,你竟能用美麗的手臂擁抱他?
你竟能在他的懷裡欣然躺下?
那顆腦袋曾戴着頭盔,你恐怕不知道?
一把劍曾經裝飾伺候你的腰。
15 與遲來的金戒指根本不相配的左手拿過[2]
盾牌;碰他的右手——它曾滿是血!
你怎能去摸它,某人就是因為它而死?
可悲,你昔日的那顆柔心在哪裡?
看看這些刀疤,戰場留下的印記,
20 他的一切財富都是靠身體。
或許他會告訴你,曾割斷多少喉嚨——
貪心人,承認這種罪的手你也碰?
而我,福玻斯和繆斯純潔無瑕的祭司,
卻在你絕情的門前唱徒勞的哀辭。
25 明智的人們,別學我們閑人的本領,
去加入緊張的軍隊、殘酷的兵營,
別指揮美妙的詩句,指揮衝鋒的百人隊,[3]
荷馬,你若肯如此,或能受善待。
朱庇特深知沒有什麼比黃金更強大,
30 自己就是給受辱少女付的價。[4]
只要沒賄賂,父親就頑固,女人就矜持,
門柱就鑲銅,高樓就圍上鐵壁;
可一旦識趣的姦夫滿載禮物而來,
她就遵命獻身,敞開了胸懷。
35 然而,當年老的薩圖爾努斯統治天庭,[5]
大地把所有的財寶都藏在深心:
祂將銅、銀、黃金和重鐵都運到冥府,
在世間不留下任何成塊的金屬。
但祂贈予更好的東西,無需彎犁,
40 就出產蔬果,空心的橡樹也淌蜜。
沒人用堅硬的鏵切開土地,沒人
丈量田畝,標出鄰里的邊境。
槳沒有放下,掃過翻起浪花的水面,
那時海岸就是旅行的極限。[6]
45 人性啊,你針對自己的時候太過精明,
你機關算盡,卻害了自己的前程。
用高牆與角樓環繞城市是為了什麼,
爭執的手拿起武器又為何?
你與海何干?陸地就應該讓你滿足。
50 乾脆把天界變成第三片疆土!
你的確覬覦天界:利柏耳、奎里努斯、
海格力斯和愷撒都有自己的神祠。[7]
我們從地里掘出金塊,而非穀物,
士兵靠戰爭之血積攢財富,
55 元老院向窮人關閉,金錢才換來官職——
所以,法官才威風,騎士才傲氣。
任他們佔有一切,任戰神原野與廣場
歸他們,任他們掌管和平與武裝,
只要他們別過分貪婪,搶奪我的愛,
60 給窮人留一點東西可以依賴。
可現在,即使她媲美冷峻的薩賓女人,
也被有錢的傢伙像戰俘欺凌。
而我卻遭守衛攔,輪到我,她就怕丈夫;
我若帶禮物,他們倆都立刻撤出。
65 如果哪位神願為受冷落的情人復仇,
就把這骯髒的財富化作塵垢!
[1] 這行原文的censu(主格census)指古羅馬審查官(censor)每五年做的一次財產統計。
[2] “遲來”暗示他是暴發戶,是靠打仗斂財後換來的社會地位。
[3] 這行的deducite利用了這個詞的雙重意義(作詩和指揮軍隊),為了體現這個特點,譯文故意將第一個意思譯成“指揮”詩句。“百人隊”對應的原文是primum pilum,這是古羅馬軍隊負責衝鋒的精銳部隊,它的百夫長(primipilus)在帝國時代收入頗高。
[4] 影射達那厄的事,因為朱庇特化成金雨,奧維德認為他其實是在賄賂。參考《情詩集》第2部第19首第27行的注釋。
[5] 薩圖爾努斯(Saturnus)是烏拉諾斯(Uranus)和大地女神蓋婭(Gaia)的兒子,他統治時期是古希臘神話中的黃金時代。被兒子朱庇特推翻後,他逃到意大利,當時雅努斯是埃特魯里亞的國王,熱情接待了他。35-44行是西方古典傳統中對黃金時代的典型描繪。
[6] 阿爾號的遠航被普遍認為標誌着黃金時代的終結。
[7] 在這裡,奧維德將這幾位視為凡人封神的代表,但利柏耳(Liber)的情況與其他幾位不同,他是羅馬的植物神,掌管作物,後來與希臘的酒神混同,除非將幼年的酒神視為凡人,此處的說法才能成立。奎里努斯(Quirinus)是羅慕路斯封神之後的名字。海格力斯在受盡朱諾折磨後,獲准進入天界,他封神的經過可參考《變形記》(Metamorphoses 9.229-272)。“海格力斯”對應的原文是Alcides,這是指代他的慣常名稱,意為“阿爾凱俄斯(Alceus)的後裔”,因為名義上他是阿爾凱俄斯(安菲特律翁的父親)的孫子。愷撒在死後也被古羅馬人尊為神。