奧維德《情詩集》第3部第6首



Amnis harundinibus limosas obsite ripas,
ad dominam propero: siste parumper aquas.
Nec tibi sunt pontes nec quae sine remigis ictu
concava traiecto cumba rudente vehat.
5 Parvus eras, memini, nec te transire refugi,
summaque vix talos contigit unda meos;
nunc ruis apposito nivibus de monte solutis
et turpi crassas gurgite volvis aquas.
Quid properasse iuvat, quid parca dedisse quieti
10 tempora, quid nocti conseruisse diem,
si tamen hic standum est, si non datur artibus ullis
ulterior nostro ripa premenda pede?
Nunc ego, quas habuit pinnas Danaeius heros,
terribili densum cum tulit angue caput,
15 nunc opto currum, de quo Cerealia primum
semina venerunt in rude missa solum.
Prodigiosa loquor, veterum mendacia vatum:
nec tulit haec umquam nec feret ulla dies.
Tu potius, ripis effuse capacibus amnis,
20 (sic aeternus eas) labere fine tuo.
Non eris invidiae, torrens, mihi crede, ferendae,
si dicar per te forte retentus amans.
Flumina debebant iuvenes in amore iuvare:
flumina senserunt ipsa, quid esset amor.
25 Inachus in Melie Bithynide pallidus isse
dicitur et gelidis incaluisse vadis.
Nondum Troia fuit lustris obsessa duobus,
cum rapuit vultus, Xanthe, Neaera tuos.
Quid? Non Alpheon diversis currere terris
30 virginis Arcadiae certus adegit amor?
Te quoque promissam Xutho, Penee, Creusam
Phthiotum terris occuluisse ferunt.
Quid referam Asopon, quem cepit Martia Thebe,
natarum Thebe quinque futura parens?
35 Cornua si tua nunc ubi sint, Acheloe, requiram,
Herculis irata fracta querere manu:
nec tanti Calydon nec tota Aetolia tanti,
una tamen tanti Deianira fuit.
Ille fluens dives septena per ostia Nilus,
40 qui patriam tantae tam bene celat aquae,
fertur in Euanthe collectam Asopide flammam
vincere gurgitibus non potuisse suis.
Siccus ut amplecti Salmonida posset, Enipeus
cedere iussit aquam: iussa recessit aqua.
45 Nec te praetereo, qui per cava saxa volutans[1]
Tiburis Argei spumifer arva rigas,[2]
Ilia cui placuit, quamvis erat horrida cultu
ungue notata comas, ungue notata genas.
Illa gemens patruique nefas delictaque Martis
50 errabat nudo per loca sola pede.
Hanc Anien rapidis animosus vidit ab undis
raucaque de mediis sustulit ora vadis
atque ita ‘Quid nostras’ dixit ‘teris anxia ripas,
Ilia ab Idaeo Laomedonte genus?
55 Quo cultus abiere tui? Quid sola vagaris,
vitta nec evinctas impedit alba comas?
Quid fles et madidos lacrimis corrumpis ocellos
pectoraque insana plangis aperta manu?
Ille habet et silices et vivum in pectore ferrum,
60 qui tenero lacrimas lentus in ore videt.
Ilia, pone metus: tibi regia nostra patebit
teque colent amnes: Ilia, pone metus.
Tu centum aut plures inter dominabere nymphas,
nam centum aut plures flumina nostra tenent.
65 Ne me sperne, precor, tantum, Troiana propago:[3]
munera promissis uberiora feres.’
Dixerat; illa oculos in humum deiecta modestos
spargebat tepido flebilis imbre sinus;[4]
ter molita fugam ter ad altas restitit undas
70 currendi vires eripiente metu;
sera tamen scindens inimico pollice crinem
edidit indignos ore tremente sonos:
‘O utinam mea lecta forent patrioque sepulcro
condita, dum poterant virginis ossa legi!
75 Cur, modo Vestalis, taedas invitor ad ullas
turpis et Iliacis infitianda focis?
Quid moror et digitis designor adultera vulgi?
Desint famosus quae notet ora pudor.’
Hactenus, et vestem tumidis praetendit ocellis
80 atque ita se in rapidas perdita misit aquas;
supposuisse manus ad pectora lubricus amnis
dicitur et socii iura dedisse tori.
Te quoque credibile est aliqua caluisse puella,
sed nemora et silvae crimina vestra tegunt.
85 Dum loquor, increscis latis spatiosior undis,[5]
nec capit admissas alveus altus aquas.
Quid mecum, furiose, tibi? Quid mutua differs
gaudia, quid coeptum, rustice, rumpis iter?
Quid, si legitimum flueres, si nobile flumen,
90 si tibi per terras maxima fama foret?
Nomen habes nullum, rivis collecte caducis,
nec tibi sunt fontes nec tibi certa domus.
Fontis habes instar pluviamque nivesque solutas,
quas tibi divitias pigra ministrat hiemps;
95 aut lutulentus agis brumali tempore cursus
aut premis arentem pulverulentus humum.
Quis te tum potuit sitiens haurire viator?
Quis dixit grata voce ‘Perennis eas’?
Damnosus pecori curris, damnosior agris:
100 forsitan haec alios, me mea damna movent.
Huic ego vae demens narrabam fluminum amores!
Iactasse indigne nomina tanta pudet.
Nescioquem hunc spectans Acheloon et Inachon amnem
et potui nomen, Nile, referre tuum!
105 At tibi pro meritis opto, non candide torrens,
sint rapidi soles siccaque semper hiemps.
[1] volutans=volutus
[2] spumifer=pomifera=ponifer
[3] Troiana=Romana
[4] tepido=teneros
[5] increscis latis spatiosior undis=increvit latas spatiosus in undas

(對河的數落)[1]
 
泥濘岸濱被蘆葦遮蓋的河啊,我正
趕着見女友,請讓水稍微停一停。
你既沒有橋,也沒有那樣的小舟——無需
划槳,靠兩岸的纜繩就能橫渡。
5 我記得你曾是小溪,蹚過你我毫無畏懼,
水面幾乎不到我腳踝的高度;
現在積雪已融化,你從對面的高山
衝出,渾濁的水隨漩渦翻卷。
一路狂奔有何益?捨不得時間休息
10 有何益?日夜兼程又有何益?
若我仍只能站在這裡,若任何手段
都無法助我踏上你的那條岸?
我現在真羨慕達那厄之子擁有的翅羽,[2]
當他已取走盤滿凶蛇的頭顱,
15 羨慕那輛龍車,最初刻瑞斯的種子
便從它裡面撒向蠻荒的大地。[3]
這都是古代詩人編出的神跡奇事,
從沒有、也永不會有發生的日子。
溢出寬岸的河啊,毋寧請你別越過
20 邊界(若如此,祝你長流不歇!)。
激流,相信我,你將受不了敵意,如果
世人說你耽擱了我這位戀愛者。
江河本應該幫助沉浸愛情里的年輕人,
江河自己也曾經體驗過愛情。
25 相傳為追求墨麗厄,伊納科斯面色[4]
慘黃,慾望蒸熱冰涼的水波。
特洛伊的圍困未滿十年時,克珊托斯,
寧芙涅埃拉引得你注目凝視。[5]
還有,對阿卡迪亞少女執着的念想
30 沒驅使阿爾甫斯到處遊盪?[6]
雖然克魯薩已訂婚,傳言你,珀紐斯,
卻將她藏於皮提奧蒂斯的土地。[7]
我為何提阿索坡斯被馬爾斯後裔忒柏
迷住(她註定誕下五位女孩)?[8]
35 若問你阿刻羅俄斯,角何在?你會抱怨,
它們被憤怒的海格力斯折斷——
對他而言,卡呂冬和整個埃托利亞
論價值都不如心愛的德伊阿尼拉。[9]
那條滋育沃土、分七脈入海的尼羅河,
40 他能將巨流的故土藏得這麼好,[10]
據說卻不能用自己的浪濤澆滅歐安忒[11]
(阿索坡斯之女)喚起的愛火。
為了以乾爽之身抱圖洛,厄尼剖斯[12]
吩咐水退去,水的確遵從旨意。
45 我也不會略過你,在空蕩岩石間翻騰、
滋育亞該亞提布爾田畝的河神,[13]
伊利婭讓你喜歡,雖然她打扮嚇人,
頭髮和臉頰都留着指甲的抓痕。[14]
同時為叔父的罪行和戰神的侵犯哀嘆,[15]
50 她赤腳躑躅在人跡罕至的荒野間。
衝動的阿尼奧在湍急河道里遠遠望見,[16]
便從水中抬起頭,嘶啞地高喊:
“你為何心緒不寧地在我的岸邊徘徊,
伊利婭,伊達山拉俄墨冬的後代?[17]
55 你的衣裳在哪裡?為何一個人浪遊,
為何不用潔白的髮帶纏住頭?[18]
為何哭泣,讓你的眼睛沾滿淚水,
為何瘋狂捶打袒露的胸懷?
只有心腸里埋着鐵石的男人看見你
60 柔嫩臉頰上的淚才依然自持。
伊利婭,別怕,我的宮殿向你敞開;
別怕,伊利婭,溪流將把你敬拜。
你將做一百位甚至更多寧芙的王后,
因為我容納了超過百條溪流。
65 我只祈求你別鄙夷我,特洛伊後裔,
你將收到比承諾還豐厚的禮。”
話已說完,她貞潔的目光盯着地面,
溫淚像雨一樣,灑在她胸前。
她三次試圖逃離,三次被深水阻擋,
70 恐懼奪走了向前奔跑的力量。
但最終她用仇恨的手指撕扯頭髮,
嘴唇顫抖,說出這憤怒的話:
“我寧願還是處女時,這把骨頭就能
被搜集起來,埋進祖先的墳塋!
75 從前的維斯塔貞女,如今已失去名聲,
遭神廟驅逐,為何還引誘我結婚?[19]
為何還活着,任眾人當娼婦指指點點?
消失吧,這張寫滿恥辱的臉!”
她止住話語,用衣服遮住紅腫的眼睛,
80 萬念俱灰,跳進滾滾的水波中。
傳說奔涌的河神伸手托住了她胸膛,
給她妻子的權利,共入洞房。
我相信,你的心也為某位姑娘發燙,
只不過罪證被周圍的樹林隱藏。
85 說話的當兒,你的水已經越漫越遠,
深深的河道容不下奔騰的驚湍。
你與我有何仇?為何耽擱我與她的歡好,
瘋河?為何阻斷我旅程,鄉巴佬?
你若是名正言順、出身高貴的一條河,
90 你如果名滿天下,又當如何?
可是你沒有名氣,不過由小溪溝匯合,
既沒有清泉,也沒有固定的居所。
你的所謂源頭只是雨和融化的雪——
遲緩冬天給你的財富太吝嗇。
95 你要麼在寒季驅趕混濁的泥水前行,
要麼緊貼焦土爬,一身揚塵。
哪位口渴的路人曾從你這裡啜飲?
誰曾感激地說“願你長存”?
你奔流,害了牛羊,更害田地:或許
100 別人怨這些,我只管我的冤屈。
該死!我瘋了,竟對它講述河神的情事!
褻瀆如此尊貴的名字,真可恥!
望着這樣的賤水,我竟能提阿刻羅俄斯、
伊納科斯,還有你,尼羅河的名字!
105 但對你,遠非清澈的激流,因你的罪辜,
願日頭永酷烈,冬天永不下雨!


[1] Suter(1989)認為,這首詩中河流的兩種狀態具有詩學象徵意義。奧維德借用了卡利馬科斯的意象,用清澈的河流象徵好詩,用渾濁的激流象徵壞詩。
[2] “達那厄之子”指珀爾修斯,在他殺梅杜薩(Medusa)的往返途中,墨丘利將自己的飛鞋(talaria)借給他使用。
[3] 特里普托勒摩斯(Triptolemus)是雅典國王凱琉斯(Celeus)的兒子,穀神刻瑞斯傳給他農業的技藝,為了方便他在世界各地傳播耕種知識,還把自己的馬車送給他。
[4] 伊納科斯(Inachus)是阿戈利斯的河神,愛上了寧芙墨麗厄(Melie),他們的結晶是阿穆科斯(Amycus),小亞細亞比提尼亞(Bithynia)的國王,所以在原文中墨麗厄被稱為Bithynide(比提尼亞女人)。
[5] 克珊托斯(Xanthus)是特洛伊附近的河神,愛上了寧芙涅埃拉(Neaera)。
[6] “阿卡迪亞少女”指仙女阿瑞圖薩(Arethusa),她被希臘阿卡迪亞地區的河神阿爾甫斯(Alpheus)一路追逐到西西里島。參考《變形記》(Metamorphoses 5.577-641)。
[7] 這行原文的Xutho(克敘托斯)在譯文中省略了,克魯薩(Creusa)是一位仙女,已和克敘托斯訂婚,但河神珀紐斯(Peneus)卻將她藏在帖撒利亞的皮提奧蒂斯(Phthiotis)。
[8] 希臘博奧蒂亞地區的河神阿索坡斯(Asopus)與河神拉冬(Ladon)之女墨托佩(Metope)生下了五位女兒,但這裡奧維德可能根據另一個神話版本將墨托佩換成了“忒柏”(Thebe)。忒柏為何被稱為Martia(馬爾斯的)也難以判定,她有可能是其後裔,也有可能曾經被戰神強暴。
[9] 卡呂冬(Calydon)河神阿刻羅俄斯(Achelous)與還未封神的海格力斯為了爭奪德伊阿尼拉(Deianira)而決鬥,前者的一隻角被後者折斷。這個故事見《變形記》(Metamorphoses 9.1-97)。埃托利亞(Aetolia)是希臘中部的一個地區。
[10] 西方古代人一直不知道尼羅河的源頭在哪裡,所以奧維德形容尼羅河神(Nilus)“將巨流的故土藏得這麼好”。
[11] 歐安忒(Euanthe)是尼羅河神的情人。
[12] 厄尼剖斯(Enipeus)也是希臘的河神,厄尼剖斯深愛的圖洛(Tyro)是皮薩國王薩爾莫紐斯(Salmoneus)的女兒,所以在原文中被稱為Salmonida(薩爾莫紐斯之女)。
[13] 這位河神指台伯河(Tiberis)。台伯河流經羅馬附近的小鎮提布爾(Tibur),提布爾被形容為“亞該亞”,是因為傳說建城的是三位來自希臘亞該亞的兄弟。
[14] 傳說伊利婭生下羅慕路斯和雷姆斯之後,欲投河自盡,但被台伯河神救起,並成為他的妻子。參考賀拉斯《頌詩集》(Carmina 1.2.16-17)。Keith(1994)認為,伊利婭和《情詩集》第3部中的其他女性角色一樣,都失去了對詩人戀愛者的吸引力,表明了奧維德試圖擺脫哀歌體裁的傾向。
[15] 參考《情詩集》第3部第4首第40行的注釋。
[16] 阿尼奧(Anio)是台伯河的支流。
[17] 因為羅馬先祖阿斯卡尼俄斯(Ascanius)的母親克魯薩(Creusa)是特洛伊國王拉俄墨冬的孫女,所以伊利婭被稱為“拉俄墨冬的後代”。
[18] 因為伊利婭曾經是維斯塔(Vesta)貞女,相當於祭司,按傳統需要束上髮帶。
[19] “神廟”對應的原文是Iliacis focis(伊利昂的祭壇),突出了伊利婭的特洛伊背景。