‘Non ego nobilium sedeo studiosus equorum;
cui tamen ipsa faves, vincat ut ille, precor.
Ut loquerer tecum, veni, tecumque sederem,
ne tibi non notus, quem facis, esset amor.
5 Tu cursus spectas, ego te: spectemus uterque
quod iuvat atque oculos pascat uterque suos.
O, cuicumque faves, felix agitator equorum!
Ergo illi curae contigit esse tuae?
Hoc mihi contingat, sacro de carcere missis
10 insistam forti mente vehendus equis
et modo lora dabo, modo verbere terga notabo,
tunc stringam metas interiore rota;
si mihi currenti fueris conspecta, morabor,
deque meis manibus lora remissa fluent.
15 A, quam paene Pelops Pisaea concidit hasta,
dum spectat vultus, Hippodamia, tuos!
Nempe favore suae vicit tamen ille puellae:
vincamus dominae quisque favore suae.
Quid frustra refugis? Cogit nos linea iungi;
20 haec in lege loci commoda Circus habet.
Tu tamen, a dextra quicumque es, parce puellae:
contactu lateris laeditur illa tui;
tu quoque, qui spectas post nos, tua contrahe crura,
si pudor est, rigido nec preme terga genu.
25 Sed nimium demissa iacent tibi pallia terra:
collige, vel digitis en ego tollo meis.
Invida vestis eras, quae tam bona crura tegebas;
quoque magis spectes – invida vestis eras.
Talia Milanion Atalantes crura fugacis
30 optavit manibus sustinuisse suis;
talia pinguntur succinctae crura Dianae,
cum sequitur fortes fortior ipsa feras.
His ego non visis arsi; quid fiet ab ipsis?[1]
in flammam flammas, in mare fundis aquas.
35 Suspicor ex istis et cetera posse placere,
quae bene sub tenui condita veste latent.
Vis tamen interea faciles arcessere ventos,
quos faciet nostra mota tabella manu?
An magis hic meus est animi, non aeris, aestus,
40 captaque femineus pectora torret amor?
Dum loquor, alba levi sparsa est tibi pulvere vestis:
sordide de niveo corpore pulvis abi.
Sed iam pompa venit: linguis animisque favete;
tempus adest plausus: aurea pompa venit.
45 Prima loco fertur passis Victoria pinnis:
huc ades et meus hic fac, dea, vincat amor.
Plaudite Neptuno, nimium qui creditis undis:
nil mihi cum pelago; me mea terra capit.
Plaude tuo Marti, miles: nos odimus arma;
50 pax iuvat et media pace repertus amor.
Auguribus Phoebus, Phoebe venantibus adsit;
artifices in te verte, Minerva, manus.
Ruricolae Cereri teneroque adsurgite Baccho;
Pollucem pugiles, Castora placet eques.
55 Nos tibi, blanda Venus, puerisque potentibus arcu
plaudimus: inceptis adnue, diva, meis
daque novae mentem dominae, patiatur amari;[2]
adnuit et motu signa secunda dedit.
Quod dea promisit, promittas ipsa rogamus:
60 pace loquar Veneris, tu dea maior eris.
Per tibi tot iuro testes pompamque deorum
te dominam nobis tempus in omne peti.
Sed pendent tibi crura: potes, si forte iuvabit,
cancellis primos inseruisse pedes.
65 Maxima iam vacuo praetor spectacula Circo
quadriiugos aequo carcere misit equos.
Cui studeas, video; vincet, cuicumque favebis:
quid cupias, ipsi scire videntur equi.
Me miserum, metam spatioso circuit orbe;
70 quid facis? Admoto proxumus axe subit.
Quid facis, infelix? Perdis bona vota puellae;
tende, precor, valida lora sinistra manu.
Favimus ignavo—sed enim revocate, Quirites,
et date iactatis undique signa togis.
75 En revocant; at, ne turbet toga mota capillos,
in nostros abdas te licet usque sinus.
Iamque patent iterum reserato carcere postes,
evolat admissis discolor agmen equis.
Nunc saltem supera spatioque insurge patenti:
80 sint mea, sint dominae fac rata vota meae.
Sunt dominae rata vota meae, mea vota supersunt;
ille tenet palmam, palma petenda mea est.’
Risit et argutis quiddam promisit ocellis:
‘Hoc satis hic; alio cetera redde loco.’[3]
[1] ipsis=istis
[2] novae=novam
[3] Hoc=hic; hic=est
(賽馬場)[1]
“我坐在這裡,對名貴的馬並無興趣,[2]
但我卻祈禱你看中的那人勝出。
我來是為了和你說說話,與你坐一起,
好讓你點燃的愛火能被你知悉。
5 你望着賽道,我望你:讓我們各自望着
喜歡的東西,讓各自的眼睛愉悅。
無論你青睞哪位馬車手,他都太幸福!
如此說就是他贏得了你的眷顧?
願我能有此運氣!當駿馬從神聖的柵欄[3]
10 衝出,我將催它們奮力爭先,
時而放韁繩,時而鞭打它們的脊背,
時而用內輪刮過折返的標錐。[4]
如果飛馳的我看見你,就會暫歇,
任憑鬆開的韁繩從手間滑落。
15 佩洛普斯差一點就死於皮薩的長矛,
當他看見你希波達米婭的美貌![5]
但心儀姑娘的幫助卻讓他最終得勝,[6]
願我們都能凱旋,拜愛人垂青!
何必徒勞地躲閃?你我只能是鄰座,[7]
20 賽車場的空間設計本如此體貼。
可右邊那位,無論你是誰,請謙讓淑女,
你的身子擠着她,讓她不舒服;
還有你,後面觀看的那位,縮回你的腿,
若知恥,別用硬膝蓋抵着她的背!
25 但你的披風太長了,下擺始終拖着地,
收一下,你看,我幫你捧在手裡。
衣服啊,你太吝嗇,把如此美的腳踝藏着,
你越是獨自欣賞,你就越吝嗇。
善跑的阿塔蘭忒腳踝也這樣美,惹得
30 米拉尼昂渴望伸手去觸摸;[8]
圖畫里束腰的月神狄安娜也相彷彿,
當她勇敢地追逐勇敢的獵物。
未見腳踝時,我已燃燒;既見,將如何?
你是在給火添火,給海波添海波。
35 我從它們可推知,那些深藏在纖薄
衣裙下的部分同樣會讓人欣悅。
此刻,你希望召來溫柔的風嗎?我可以
親手搖着扇子,為你效力。[9]
還是這燥熱並非來自天氣,來自心,
40 對女人的愛炙烤着我無助的靈魂?
我說話之際,塵土已沾上你的白裙,
走開,塵土,快遠離這如雪之身!
可是,儀仗已來了:肅靜,心懷虔誠!
現在該鼓掌:金色的隊伍已走近。[10]
45 張着翅膀的‘勝利’女神首先出現——
來吧,保佑我的這段愛能凱旋。
過於信任大海的人們,向涅普頓致敬——[11]
我跟海沒瓜葛,我在陸地上紮根。
士兵,為你們的戰神喝彩——我憎惡戰爭,
50 我喜歡和平,有和平才有愛情。
讓日神賜福占卜者,讓月神賜福獵人,
密涅瓦,讓工匠之手迎接你蒞臨。
農夫們,請為穀神和青春的酒神起立,
拳擊手和騎手則崇拜封神的雙子。[12]
55 歡迎你,慈惠的維納斯,還有箭術無敵的
男孩們——女神,請襄助我的工作,[13]
讓我的新情人對我動心,許我對她好!
女神點了頭,給我吉祥的徵兆。
女神已經承諾的,我求你也能承諾——
60 你將是更重要的女神(維納斯饒恕我!)。
讓所有在場的人和眾神的儀仗為證,
我發誓會永遠把你當作女主人!
可是你的腿還懸着——如果你碰巧喜歡,
不妨讓腳尖搭靠着前面的欄杆。[14]
65 現在賽道已為最壯觀的表演清空,
司法官發令,馬車一齊奔騰。[15]
我瞅見他了;無論你中意誰,他都能贏——
馬似乎都明白你想看到的場景。
唉,慘了,過標錐之時他繞得太遠,
70 你磨蹭什麼?後面的車正緊趕!
你做什麼,可憐蟲?你毀了姑娘的希冀!
我求你,猛拽左邊的韁繩,用力!
我們竟支持了懦夫!——可是羅馬人,叫他
回來,從四面給他信號,揮舞托加!
75 看,他們在喚他。怕漾動的衣服攪亂
髮捲,你可以把頭埋在我胸前。
現在,柵欄再次打開,門已經大敞,
各色駿馬湧出來,彷彿在飛翔。
這次,你務必要贏,越過這廣闊的賽場,
80 圓滿實現我還有女友的願望!
女友的願望已實現,我的願望仍落空:
他手握棕櫚,我的棕櫚卻是夢。”[16]
她笑了,意味深長地看我,昭示着什麼:
“暫時先別說,換個地方再說。”
[1] 長久以來,評論者都高度稱讚這首詩的戲劇性寫法和幽默筆調,例如Fränkel(1945)、Wilkinson(1955)、Williams(1968)、Thomas(1969)、Frécaut(1972)和Davis(1979)等。Davis指出,這首詩是《情詩集》乃至西方整個古典詩歌傳統中最出色的一首戲劇性獨白詩,不僅充分利用了說話人、聽話人和讀者的三方關係,而且綜合運用了暗示、對白、旁白和戲劇性反諷等技法;雖然作品名義上的主題是馬車比賽,但說話人的唯一用意是勸誘身邊的女子,由此產生了強烈的喜劇效果。
[2] 這首詩的寫作方式彷彿是對賽馬場情景的“現場直播”,當然奧維德關注的重心不是比賽本身,而是看比賽的這位女人。絕大多數現代版本都把1-82行放到引號中,彷彿這是詩中男子對女子的長篇表白,但這是不大可能的,詩中有不少針對其他人(和神)的話(例如21-24行),還有一些話也不大可能說給對方聽(例如25-36行)。所以Green(1982)、Henderson(2002)和Morwood(2011)都認為,這首詩全是“意識流”,或者說“腦海中的幻想”。
[3] 這行的carcere(主格carcer)不是“監獄”,而是賽馬在比賽前等待的地方,前面有柵欄和繩子攔住它們,打開柵欄並放下繩子它們才能起跑。之所以稱柵欄為“神聖的”,是因為整個大賽馬場(Circus Maximus)都是康蘇斯神(Consus)的聖地。
[4] 標錐:古羅馬的賽車場中央是一條縱向的矮牆(spina),矮牆盡頭有三個圓錐形的木柱(metae),標誌車手拐彎的地方。
[5] 佩洛普斯(Pelops)曾經是佛里吉亞的國王,後來到了希臘,做了皮薩(Pisa)的國王。原來的皮薩國王俄諾馬俄斯(Oenomaus)通過馬車比賽來選擇女婿,失敗者被他殺死。佩洛普斯以半個王國的允諾收買了國王的手下米爾提羅斯(Myrtilus),讓他在國王的馬車上做手腳,好讓自己在比賽中勝出,從而獲得與公主希波達米婭(Hippodamia)結婚的權利。結果國王在比賽中被馬車拋出摔死,佩洛普斯得以和公主成親,並繼承王位,但他卻食言,不僅沒將王國分一半給米爾提羅斯,反而將他推入海中淹死。
[6] 這裡奧維德似乎暗示,米爾提羅斯是被希波達米婭收買。
[7] 這行原文中的linea指特定數目的座位之間的間隔,可能是繩子、狹窄過道或欄杆。
[8] 這位阿塔蘭忒是博奧蒂亞國王斯科俄紐斯的女兒,善於奔跑,以賽跑來挑選丈夫,落敗的人都被她殺死。米拉尼昂(Milanion,奧維德在《變形記》中使用的名字是Hippomenes)在維納斯幫助下,用三個金蘋果讓她分神,最終贏得比賽,與她結婚。
[9] 這行原文的tabella是一種周邊裝飾着鳥羽的薄板,用途與扇子相似,通常的名稱是flabellum。
[10] 這是比賽之前的宗教遊行。
[11] “過於信任大海的人們”指水手。
[12] “雙子”對應的原文是Pollucem(珀魯克斯)和Castora(卡斯托爾)。
[13] “男孩們”指維納斯的孿生子Eros(對應於丘比特)和Anteros(這位小愛神負責回報愛情或懲罰不回報愛情的人)。“工作”對應的原文是inceptis,意為“已開始之事”。
[14] 這行原文的cancellis指各排座位之間的網格狀欄杆。
[15] “馬車”對應的原文是quadriiugos equos,意為“四匹綁在一起的馬”,古羅馬比賽的馬車由四匹馬驅動。
[16] 棕櫚是勝利的象徵。