Stat vetus et multos incaedua silva per annos;
credibile est illi numen inesse loco.
Fons sacer in medio speluncaque pumice pendens,
et latere ex omni dulce queruntur aves.
5 Hic ego dum spatior tectus nemoralibus umbris,
quod mea, quaerebam, Musa moveret, opus;
venit odoratos Elegia nexa capillos,
et, puto, pes illi longior alter erat.
Forma decens, vestis tenuissima, vultus amantis,
10 et pedibus vitium causa decoris erat.
Venit et ingenti violenta Tragoedia passu:
fronte comae torva, palla iacebat humi;
laeva manus sceptrum late regale movebat,
Lydius alta pedum vincla cothurnus erat;
15 et prior ‘Ecquis erit’ dixit ‘tibi finis amandi,
o argumenti lente poeta tui?
Nequitiam vinosa tuam convivia narrant,
narrant in multas compita secta vias.
Saepe aliquis digito vatem designat euntem
20 atque ait “Hic, hic est, quem ferus urit Amor.”
Fabula, nec sentis, tota iactaris in Urbe,
dum tua praeterito facta pudore refers.
Tempus erat thyrso pulsum graviore moveri;
cessatum satis est: incipe maius opus.
25 Materia premis ingenium; cane facta virorum:
“Haec animo” dices “area digna meo est.”
Quod tenerae cantent lusit tua Musa puellae,
primaque per numeros acta iuventa suos.
Nunc habeam per te Romana Tragoedia nomen:
30 implebit leges spiritus iste meas.’
Hactenus, et movit pictis innixa cothurnis
densum caesarie terque quaterque caput.
Altera, si memini, limis surrisit ocellis;
fallor, an in dextra myrtea virga fuit?
35 ‘Quid gravibus verbis, animosa Tragoedia,’ dixit
‘me premis? An numquam non gravis esse potes?
Imparibus tamen es numeris dignata moveri;
in me pugnasti versibus usa meis.
Non ego contulerim sublimia carmina nostris:
40 obruit exiguas regia vestra fores.
Sum levis, et mecum levis est, mea cura, Cupido:
non sum materia fortior ipsa mea.
Rustica sit sine me lascivi mater Amoris:
huic ego proveni lena comesque deae.
45 Quam tu non poteris duro reserare cothurno,
haec est blanditiis ianua laxa meis.
Et tamen emerui plus quam tu posse ferendo
multa supercilio non patienda tuo:
per me decepto didicit custode Corinna
50 liminis astricti sollicitare fidem
delabique toro tunica velata soluta
atque impercussos nocte movere pedes.
Vel quotiens foribus duris incisa pependi[1]
non verita a populo praetereunte legi!
55 Quin ego me memini, dum custos saevus abiret,
ancillae missam delituisse sinu.[2]
Quid, cum me munus natali mittis, at illa
rumpit et apposita barbara mergit aqua?[3]
Prima tuae movi felicia semina mentis;
60 munus habes, quod te iam petit ista, meum.’
Desierat; coepi ‘Per vos utramque rogamus,
in vacuas aures verba timentis eant.
Altera me sceptro decoras altoque cothurno:
iam nunc contacto magnus in ore sonus.
65 Altera das nostro victurum nomen amori:
ergo ades et longis versibus adde brevis.
Exiguum vati concede, Tragoedia, tempus:
tu labor aeternus; quod petit illa, breve est.’
Mota dedit veniam. Teneri properentur Amores,
70 dum vacat: a tergo grandius urguet opus.
[1] incisa=infixa=inlisa=concisa=conscissa=elisa
[2] missam=miseram
[3] mergit=mersit=mersat
(哀歌與悲劇)
有一處古老的樹林,許多年未經斧鉞,
可以相信,這是某位神的居所。
某個懸掛浮石的洞穴里流淌着聖泉,
四面都有鳥兒甜蜜地呢喃。
5 當我在這裡漫步,罩着清涼的樹蔭,
思量我的繆斯寫怎樣的作品,
“哀歌”纏着芳香的髮捲來到身旁,[1]
我感覺若沒錯,她有一隻腳略長。[2]
身姿娉婷,衣裙輕如紗,臉漾着愛意,
10 瘸足的缺陷反增添她的魅力。[3]
暴烈的“悲劇”邁着闊步,也已到此,
頭髮遮蓋着冷額,長袍拖地,
左手來回揮舞着一根國王的權杖,
高跟的呂底亞靴子套在雙足上。[4]
15 她搶先說道:“你的愛何時才能了斷?
詩人啊,你的題材遲遲沒更換!
酩酊的宴席講述着你的荒唐故事,
四通八達的街衢也不甘岑寂。
經常有誰對路過的詩人指指戳戳,
20 嘀咕:‘這就是慾火煎熬的傢伙。’
你已成為整座城的談資,卻未覺察,
依然不知羞恥,拿緋聞自誇。
是時候讓遠更高貴的藤杖攪動心靈了,[5]
你蹉跎太久,快開始你的傑作!
25 題材遏制了才華,該吟詠英雄的壯舉,
你該說:‘這是配得上我靈魂的疆域!’
你的詩戲玩的主題更適合少女的清歌,
你的青春在自己的格律里度過。
如今應讓我,‘羅馬悲劇’,因你而揚名,
30 你的靈魂將無愧我的律令。”
說完,她踏着彩繪的高靴移開,三四次
搖晃她的頭顱和濃密的髮絲。
若沒記錯,另一位斜着眼微微一笑,
似乎有桃金娘樹枝在她右手。
35 “傲慢的‘悲劇’,”她說,“為何用這些狠詞
壓迫我?難道你只能這樣嚴厲?
但你剛才已屈尊用哀歌的節奏發言,[6]
而且是借我的詩來向我宣戰。
我不會拿我的作品與崇高的詩章相比,
40 我的蝸居怎能及宏偉的府邸?
我輕浮,鍾情的小愛神也隨我一同輕浮,
相對我的題材,我並不更嚴肅。
離了我,頑童丘比特的母親就一片茫然,
我是那位女神的牽線人和同伴。
45 你穿着僵硬高底靴無法打開的那扇門,
在我的蜜語面前卻願意通融。
而且,我已贏得超過你的力量,只因
我能忍許多事,你的高傲不能忍。
通過我,科琳娜學會騙過看守的人,
50 逼近緊閉的門扉,動搖其忠誠,
穿着寬鬆的內衣,悄悄離開枕席,
在夜裡潛行,不絆到任何東西。
我甚至常被刻在頑固的門上展覽,
不害怕路過的人們隨便觀看!
55 而且我記得,自己曾藏在女僕的襟懷,
一直等到冷酷的守衛走開。
還有,你把我作為生日禮送出,卻被她
撕碎,猛扔進旁邊的水塘,記得嗎?
我最先催生你天才的種子,拜我之賜,
60 你已擁有她向你尋求的那份禮。”
她話音已落,我說:“同時請求你們倆,
專註地聽我回答(我好害怕)!
你用權杖和高底靴給了我榮耀,一碰
我的唇,我已唱出雄渾的樂音;
65 而你為我的愛贏得了久遠的名聲,所以,
來吧,讓長短詩行連接彼此。
‘悲劇’,請留給這位詩人少許時間:
你是永恆的勞作,她所求卻短暫。”
她允了我的禱告。溫柔的小愛神,趁空閑,
70 趕緊:偉大的任務正將我追趕。[7]
[1] 在這首詩里,奧維德對哀歌和悲劇這兩種體裁都做了擬人化處理。
[2] 影射哀歌體的格律。在拉丁語中,pes兼有“腳”和“音步”的意思。
[3] “瘸足”同樣影射格律。Keith(1994)指出,奧維德對“哀歌”身體的描繪明顯體現了哀歌的美學特徵,換言之,她的形體成了哀歌詩學的化身。Perkins(2011)認為,詩中的“哀歌”女神與哀歌體裁、詩人自己的形象都交織在一起。
[4] “呂底亞靴子”指悲劇演員穿的高足靴,之所以稱為“呂底亞”,是因為早期希臘文化受惠於呂底亞文化甚多。
[5] 藤杖(thyrsus)是酒神巴克斯攜帶的手杖,頂端覆蓋著松果或葡萄葉子,這裡象徵著迷狂的靈感。
[6] “哀歌的節奏”對應的原文是imparibus numeris(不等的格律)。“哀歌”的反駁理由是,剛才“悲劇”指責她的一番話都是用的哀歌體格律。
[7] 這行似乎暗示,奧維德有意在哀歌體寫作階段結束後,轉入悲劇的寫作。