奥维德《情诗集》第3部第2首



‘Non ego nobilium sedeo studiosus equorum;
cui tamen ipsa faves, vincat ut ille, precor.
Ut loquerer tecum, veni, tecumque sederem,
ne tibi non notus, quem facis, esset amor.
5 Tu cursus spectas, ego te: spectemus uterque
quod iuvat atque oculos pascat uterque suos.
O, cuicumque faves, felix agitator equorum!
Ergo illi curae contigit esse tuae?
Hoc mihi contingat, sacro de carcere missis
10 insistam forti mente vehendus equis
et modo lora dabo, modo verbere terga notabo,
tunc stringam metas interiore rota;
si mihi currenti fueris conspecta, morabor,
deque meis manibus lora remissa fluent.
15 A, quam paene Pelops Pisaea concidit hasta,
dum spectat vultus, Hippodamia, tuos!
Nempe favore suae vicit tamen ille puellae:
vincamus dominae quisque favore suae.
Quid frustra refugis? Cogit nos linea iungi;
20 haec in lege loci commoda Circus habet.
Tu tamen, a dextra quicumque es, parce puellae:
contactu lateris laeditur illa tui;
tu quoque, qui spectas post nos, tua contrahe crura,
si pudor est, rigido nec preme terga genu.
25 Sed nimium demissa iacent tibi pallia terra:
collige, vel digitis en ego tollo meis.
Invida vestis eras, quae tam bona crura tegebas;
quoque magis spectes – invida vestis eras.
Talia Milanion Atalantes crura fugacis
30 optavit manibus sustinuisse suis;
talia pinguntur succinctae crura Dianae,
cum sequitur fortes fortior ipsa feras.
His ego non visis arsi; quid fiet ab ipsis?[1]
in flammam flammas, in mare fundis aquas.
35 Suspicor ex istis et cetera posse placere,
quae bene sub tenui condita veste latent.
Vis tamen interea faciles arcessere ventos,
quos faciet nostra mota tabella manu?
An magis hic meus est animi, non aeris, aestus,
40 captaque femineus pectora torret amor?
Dum loquor, alba levi sparsa est tibi pulvere vestis:
sordide de niveo corpore pulvis abi.
Sed iam pompa venit: linguis animisque favete;
tempus adest plausus: aurea pompa venit.
45 Prima loco fertur passis Victoria pinnis:
huc ades et meus hic fac, dea, vincat amor.
Plaudite Neptuno, nimium qui creditis undis:
nil mihi cum pelago; me mea terra capit.
Plaude tuo Marti, miles: nos odimus arma;
50 pax iuvat et media pace repertus amor.
Auguribus Phoebus, Phoebe venantibus adsit;
artifices in te verte, Minerva, manus.
Ruricolae Cereri teneroque adsurgite Baccho;
Pollucem pugiles, Castora placet eques.
55 Nos tibi, blanda Venus, puerisque potentibus arcu
plaudimus: inceptis adnue, diva, meis
daque novae mentem dominae, patiatur amari;[2]
adnuit et motu signa secunda dedit.
Quod dea promisit, promittas ipsa rogamus:
60 pace loquar Veneris, tu dea maior eris.
Per tibi tot iuro testes pompamque deorum
te dominam nobis tempus in omne peti.
Sed pendent tibi crura: potes, si forte iuvabit,
cancellis primos inseruisse pedes.
65 Maxima iam vacuo praetor spectacula Circo
quadriiugos aequo carcere misit equos.
Cui studeas, video; vincet, cuicumque favebis:
quid cupias, ipsi scire videntur equi.
Me miserum, metam spatioso circuit orbe;
70 quid facis? Admoto proxumus axe subit.
Quid facis, infelix? Perdis bona vota puellae;
tende, precor, valida lora sinistra manu.
Favimus ignavo—sed enim revocate, Quirites,
et date iactatis undique signa togis.
75 En revocant; at, ne turbet toga mota capillos,
in nostros abdas te licet usque sinus.
Iamque patent iterum reserato carcere postes,
evolat admissis discolor agmen equis.
Nunc saltem supera spatioque insurge patenti:
80 sint mea, sint dominae fac rata vota meae.
Sunt dominae rata vota meae, mea vota supersunt;
ille tenet palmam, palma petenda mea est.’
Risit et argutis quiddam promisit ocellis:
‘Hoc satis hic; alio cetera redde loco.’[3]
[1] ipsis=istis
[2] novae=novam
[3] Hoc=hic; hic=est

(赛马场)[1]
 
“我坐在这里,对名贵的马并无兴趣,[2]
但我却祈祷你看中的那人胜出。
我来是为了和你说说话,与你坐一起,
好让你点燃的爱火能被你知悉。
5 你望着赛道,我望你:让我们各自望着
喜欢的东西,让各自的眼睛愉悦。
无论你青睐哪位马车手,他都太幸福!
如此说就是他赢得了你的眷顾?
愿我能有此运气!当骏马从神圣的栅栏[3]
10 冲出,我将催它们奋力争先,
时而放缰绳,时而鞭打它们的脊背,
时而用内轮刮过折返的标锥。[4]
如果飞驰的我看见你,就会暂歇,
任凭松开的缰绳从手间滑落。
15 佩洛普斯差一点就死于皮萨的长矛,
当他看见你希波达米娅的美貌![5]
但心仪姑娘的帮助却让他最终得胜,[6]
愿我们都能凯旋,拜爱人垂青!
何必徒劳地躲闪?你我只能是邻座,[7]
20 赛车场的空间设计本如此体贴。
可右边那位,无论你是谁,请谦让淑女,
你的身子挤着她,让她不舒服;
还有你,后面观看的那位,缩回你的腿,
若知耻,别用硬膝盖抵着她的背!
25 但你的披风太长了,下摆始终拖着地,
收一下,你看,我帮你捧在手里。
衣服啊,你太吝啬,把如此美的脚踝藏着,
你越是独自欣赏,你就越吝啬。
善跑的阿塔兰忒脚踝也这样美,惹得
30 米拉尼昂渴望伸手去触摸;[8]
图画里束腰的月神狄安娜也相仿佛,
当她勇敢地追逐勇敢的猎物。
未见脚踝时,我已燃烧;既见,将如何?
你是在给火添火,给海波添海波。
35 我从它们可推知,那些深藏在纤薄
衣裙下的部分同样会让人欣悦。
此刻,你希望召来温柔的风吗?我可以
亲手摇着扇子,为你效力。[9]
还是这燥热并非来自天气,来自心,
40 对女人的爱炙烤着我无助的灵魂?
我说话之际,尘土已沾上你的白裙,
走开,尘土,快远离这如雪之身!
可是,仪仗已来了:肃静,心怀虔诚!
现在该鼓掌:金色的队伍已走近。[10]
45 张着翅膀的‘胜利’女神首先出现——
来吧,保佑我的这段爱能凯旋。
过于信任大海的人们,向涅普顿致敬——[11]
我跟海没瓜葛,我在陆地上扎根。
士兵,为你们的战神喝彩——我憎恶战争,
50 我喜欢和平,有和平才有爱情。
让日神赐福占卜者,让月神赐福猎人,
密涅瓦,让工匠之手迎接你莅临。
农夫们,请为谷神和青春的酒神起立,
拳击手和骑手则崇拜封神的双子。[12]
55 欢迎你,慈惠的维纳斯,还有箭术无敌的
男孩们——女神,请襄助我的工作,[13]
让我的新情人对我动心,许我对她好!
女神点了头,给我吉祥的征兆。
女神已经承诺的,我求你也能承诺——
60 你将是更重要的女神(维纳斯饶恕我!)。
让所有在场的人和众神的仪仗为证,
我发誓会永远把你当作女主人!
可是你的腿还悬着——如果你碰巧喜欢,
不妨让脚尖搭靠着前面的栏杆。[14]
65 现在赛道已为最壮观的表演清空,
司法官发令,马车一齐奔腾。[15]
我瞅见他了;无论你中意谁,他都能赢——
马似乎都明白你想看到的场景。
唉,惨了,过标锥之时他绕得太远,
70 你磨蹭什么?后面的车正紧赶!
你做什么,可怜虫?你毁了姑娘的希冀!
我求你,猛拽左边的缰绳,用力!
我们竟支持了懦夫!——可是罗马人,叫他
回来,从四面给他信号,挥舞托加!
75 看,他们在唤他。怕漾动的衣服搅乱
发卷,你可以把头埋在我胸前。
现在,栅栏再次打开,门已经大敞,
各色骏马涌出来,仿佛在飞翔。
这次,你务必要赢,越过这广阔的赛场,
80 圆满实现我还有女友的愿望!
女友的愿望已实现,我的愿望仍落空:
他手握棕榈,我的棕榈却是梦。”[16]
她笑了,意味深长地看我,昭示着什么:
“暂时先别说,换个地方再说。”


[1] 长久以来,评论者都高度称赞这首诗的戏剧性写法和幽默笔调,例如Fränkel(1945)、Wilkinson(1955)、Williams(1968)、Thomas(1969)、Frécaut(1972)和Davis(1979)等。Davis指出,这首诗是《情诗集》乃至西方整个古典诗歌传统中最出色的一首戏剧性独白诗,不仅充分利用了说话人、听话人和读者的三方关系,而且综合运用了暗示、对白、旁白和戏剧性反讽等技法;虽然作品名义上的主题是马车比赛,但说话人的唯一用意是劝诱身边的女子,由此产生了强烈的喜剧效果。
[2] 这首诗的写作方式仿佛是对赛马场情景的“现场直播”,当然奥维德关注的重心不是比赛本身,而是看比赛的这位女人。绝大多数现代版本都把1-82行放到引号中,仿佛这是诗中男子对女子的长篇表白,但这是不大可能的,诗中有不少针对其他人(和神)的话(例如21-24行),还有一些话也不大可能说给对方听(例如25-36行)。所以Green(1982)、Henderson(2002)和Morwood(2011)都认为,这首诗全是“意识流”,或者说“脑海中的幻想”。
[3] 这行的carcere(主格carcer)不是“监狱”,而是赛马在比赛前等待的地方,前面有栅栏和绳子拦住它们,打开栅栏并放下绳子它们才能起跑。之所以称栅栏为“神圣的”,是因为整个大赛马场(Circus Maximus)都是康苏斯神(Consus)的圣地。
[4] 标锥:古罗马的赛车场中央是一条纵向的矮墙(spina),矮墙尽头有三个圆锥形的木柱(metae),标志车手拐弯的地方。
[5] 佩洛普斯(Pelops)曾经是佛里吉亚的国王,后来到了希腊,做了皮萨(Pisa)的国王。原来的皮萨国王俄诺马俄斯(Oenomaus)通过马车比赛来选择女婿,失败者被他杀死。佩洛普斯以半个王国的允诺收买了国王的手下米尔提罗斯(Myrtilus),让他在国王的马车上做手脚,好让自己在比赛中胜出,从而获得与公主希波达米娅(Hippodamia)结婚的权利。结果国王在比赛中被马车抛出摔死,佩洛普斯得以和公主成亲,并继承王位,但他却食言,不仅没将王国分一半给米尔提罗斯,反而将他推入海中淹死。
[6] 这里奥维德似乎暗示,米尔提罗斯是被希波达米娅收买。
[7] 这行原文中的linea指特定数目的座位之间的间隔,可能是绳子、狭窄过道或栏杆。
[8] 这位阿塔兰忒是博奥蒂亚国王斯科俄纽斯的女儿,善于奔跑,以赛跑来挑选丈夫,落败的人都被她杀死。米拉尼昂(Milanion,奥维德在《变形记》中使用的名字是Hippomenes)在维纳斯帮助下,用三个金苹果让她分神,最终赢得比赛,与她结婚。
[9] 这行原文的tabella是一种周边装饰着鸟羽的薄板,用途与扇子相似,通常的名称是flabellum。
[10] 这是比赛之前的宗教游行。
[11] “过于信任大海的人们”指水手。
[12] “双子”对应的原文是Pollucem(珀鲁克斯)和Castora(卡斯托尔)。
[13] “男孩们”指维纳斯的孪生子Eros(对应于丘比特)和Anteros(这位小爱神负责回报爱情或惩罚不回报爱情的人)。“工作”对应的原文是inceptis,意为“已开始之事”。
[14] 这行原文的cancellis指各排座位之间的网格状栏杆。
[15] “马车”对应的原文是quadriiugos equos,意为“四匹绑在一起的马”,古罗马比赛的马车由四匹马驱动。
[16] 棕榈是胜利的象征。