Stat vetus et multos incaedua silva per annos;
credibile est illi numen inesse loco.
Fons sacer in medio speluncaque pumice pendens,
et latere ex omni dulce queruntur aves.
5 Hic ego dum spatior tectus nemoralibus umbris,
quod mea, quaerebam, Musa moveret, opus;
venit odoratos Elegia nexa capillos,
et, puto, pes illi longior alter erat.
Forma decens, vestis tenuissima, vultus amantis,
10 et pedibus vitium causa decoris erat.
Venit et ingenti violenta Tragoedia passu:
fronte comae torva, palla iacebat humi;
laeva manus sceptrum late regale movebat,
Lydius alta pedum vincla cothurnus erat;
15 et prior ‘Ecquis erit’ dixit ‘tibi finis amandi,
o argumenti lente poeta tui?
Nequitiam vinosa tuam convivia narrant,
narrant in multas compita secta vias.
Saepe aliquis digito vatem designat euntem
20 atque ait “Hic, hic est, quem ferus urit Amor.”
Fabula, nec sentis, tota iactaris in Urbe,
dum tua praeterito facta pudore refers.
Tempus erat thyrso pulsum graviore moveri;
cessatum satis est: incipe maius opus.
25 Materia premis ingenium; cane facta virorum:
“Haec animo” dices “area digna meo est.”
Quod tenerae cantent lusit tua Musa puellae,
primaque per numeros acta iuventa suos.
Nunc habeam per te Romana Tragoedia nomen:
30 implebit leges spiritus iste meas.’
Hactenus, et movit pictis innixa cothurnis
densum caesarie terque quaterque caput.
Altera, si memini, limis surrisit ocellis;
fallor, an in dextra myrtea virga fuit?
35 ‘Quid gravibus verbis, animosa Tragoedia,’ dixit
‘me premis? An numquam non gravis esse potes?
Imparibus tamen es numeris dignata moveri;
in me pugnasti versibus usa meis.
Non ego contulerim sublimia carmina nostris:
40 obruit exiguas regia vestra fores.
Sum levis, et mecum levis est, mea cura, Cupido:
non sum materia fortior ipsa mea.
Rustica sit sine me lascivi mater Amoris:
huic ego proveni lena comesque deae.
45 Quam tu non poteris duro reserare cothurno,
haec est blanditiis ianua laxa meis.
Et tamen emerui plus quam tu posse ferendo
multa supercilio non patienda tuo:
per me decepto didicit custode Corinna
50 liminis astricti sollicitare fidem
delabique toro tunica velata soluta
atque impercussos nocte movere pedes.
Vel quotiens foribus duris incisa pependi[1]
non verita a populo praetereunte legi!
55 Quin ego me memini, dum custos saevus abiret,
ancillae missam delituisse sinu.[2]
Quid, cum me munus natali mittis, at illa
rumpit et apposita barbara mergit aqua?[3]
Prima tuae movi felicia semina mentis;
60 munus habes, quod te iam petit ista, meum.’
Desierat; coepi ‘Per vos utramque rogamus,
in vacuas aures verba timentis eant.
Altera me sceptro decoras altoque cothurno:
iam nunc contacto magnus in ore sonus.
65 Altera das nostro victurum nomen amori:
ergo ades et longis versibus adde brevis.
Exiguum vati concede, Tragoedia, tempus:
tu labor aeternus; quod petit illa, breve est.’
Mota dedit veniam. Teneri properentur Amores,
70 dum vacat: a tergo grandius urguet opus.
[1] incisa=infixa=inlisa=concisa=conscissa=elisa
[2] missam=miseram
[3] mergit=mersit=mersat
(哀歌与悲剧)
有一处古老的树林,许多年未经斧钺,
可以相信,这是某位神的居所。
某个悬挂浮石的洞穴里流淌着圣泉,
四面都有鸟儿甜蜜地呢喃。
5 当我在这里漫步,罩着清凉的树荫,
思量我的缪斯写怎样的作品,
“哀歌”缠着芳香的发卷来到身旁,[1]
我感觉若没错,她有一只脚略长。[2]
身姿娉婷,衣裙轻如纱,脸漾着爱意,
10 瘸足的缺陷反增添她的魅力。[3]
暴烈的“悲剧”迈着阔步,也已到此,
头发遮盖着冷额,长袍拖地,
左手来回挥舞着一根国王的权杖,
高跟的吕底亚靴子套在双足上。[4]
15 她抢先说道:“你的爱何时才能了断?
诗人啊,你的题材迟迟没更换!
酩酊的宴席讲述着你的荒唐故事,
四通八达的街衢也不甘岑寂。
经常有谁对路过的诗人指指戳戳,
20 嘀咕:‘这就是欲火煎熬的家伙。’
你已成为整座城的谈资,却未觉察,
依然不知羞耻,拿绯闻自夸。
是时候让远更高贵的藤杖搅动心灵了,[5]
你蹉跎太久,快开始你的杰作!
25 题材遏制了才华,该吟咏英雄的壮举,
你该说:‘这是配得上我灵魂的疆域!’
你的诗戏玩的主题更适合少女的清歌,
你的青春在自己的格律里度过。
如今应让我,‘罗马悲剧’,因你而扬名,
30 你的灵魂将无愧我的律令。”
说完,她踏着彩绘的高靴移开,三四次
摇晃她的头颅和浓密的发丝。
若没记错,另一位斜着眼微微一笑,
似乎有桃金娘树枝在她右手。
35 “傲慢的‘悲剧’,”她说,“为何用这些狠词
压迫我?难道你只能这样严厉?
但你刚才已屈尊用哀歌的节奏发言,[6]
而且是借我的诗来向我宣战。
我不会拿我的作品与崇高的诗章相比,
40 我的蜗居怎能及宏伟的府邸?
我轻浮,钟情的小爱神也随我一同轻浮,
相对我的题材,我并不更严肃。
离了我,顽童丘比特的母亲就一片茫然,
我是那位女神的牵线人和同伴。
45 你穿着僵硬高底靴无法打开的那扇门,
在我的蜜语面前却愿意通融。
而且,我已赢得超过你的力量,只因
我能忍许多事,你的高傲不能忍。
通过我,科琳娜学会骗过看守的人,
50 逼近紧闭的门扉,动摇其忠诚,
穿着宽松的内衣,悄悄离开枕席,
在夜里潜行,不绊到任何东西。
我甚至常被刻在顽固的门上展览,
不害怕路过的人们随便观看!
55 而且我记得,自己曾藏在女仆的襟怀,
一直等到冷酷的守卫走开。
还有,你把我作为生日礼送出,却被她
撕碎,猛扔进旁边的水塘,记得吗?
我最先催生你天才的种子,拜我之赐,
60 你已拥有她向你寻求的那份礼。”
她话音已落,我说:“同时请求你们俩,
专注地听我回答(我好害怕)!
你用权杖和高底靴给了我荣耀,一碰
我的唇,我已唱出雄浑的乐音;
65 而你为我的爱赢得了久远的名声,所以,
来吧,让长短诗行连接彼此。
‘悲剧’,请留给这位诗人少许时间:
你是永恒的劳作,她所求却短暂。”
她允了我的祷告。温柔的小爱神,趁空闲,
70 赶紧:伟大的任务正将我追赶。[7]
[1] 在这首诗里,奥维德对哀歌和悲剧这两种体裁都做了拟人化处理。
[2] 影射哀歌体的格律。在拉丁语中,pes兼有“脚”和“音步”的意思。
[3] “瘸足”同样影射格律。Keith(1994)指出,奥维德对“哀歌”身体的描绘明显体现了哀歌的美学特征,换言之,她的形体成了哀歌诗学的化身。Perkins(2011)认为,诗中的“哀歌”女神与哀歌体裁、诗人自己的形象都交织在一起。
[4] “吕底亚靴子”指悲剧演员穿的高足靴,之所以称为“吕底亚”,是因为早期希腊文化受惠于吕底亚文化甚多。
[5] 藤杖(thyrsus)是酒神巴克斯携带的手杖,顶端覆盖着松果或葡萄叶子,这里象征着迷狂的灵感。
[6] “哀歌的节奏”对应的原文是imparibus numeris(不等的格律)。“哀歌”的反驳理由是,刚才“悲剧”指责她的一番话都是用的哀歌体格律。
[7] 这行似乎暗示,奥维德有意在哀歌体写作阶段结束后,转入悲剧的写作。