Pars me Sulmo tenet Paeligni tertia ruris,
parva, sed inriguis ora salubris aquis.
Sol licet admoto tellurem sidere findat
et micet Icarii stella proterva canis,
5 arva pererrantur Paeligna liquentibus undis,
et viret in tenero fertilis herba solo.
Terra ferax Cereris multoque feracior uvis,
dat quoque baciferam Pallada rarus ager,
perque resurgentes rivis labentibus herbas
10 gramineus madidam caespes obumbrat humum.
At meus ignis abest—verbo peccavimus uno:
quae movet ardores, est procul; ardor adest.
Non ego, si medius Polluce et Castore ponar,
in caeli sine te parte fuisse velim.
15 Solliciti iaceant terraque premantur iniqua,
in longas orbem qui secuere vias;
aut iuvenum comites iussissent ire puellas,
si fuit in longas terra secanda vias.
Tum mihi, si premerem ventosas horridus Alpes,
20 dummodo cum domina, molle fuisset iter;
cum domina Libycas ausim perrumpere Syrtes
et dare non aequis vela ferenda Notis;
non quae virgineo portenta sub inguine latrant
nec timeam vestros, curva Malea, sinus
25 nec quas submersis ratibus saturata Charybdis[1]
fundit et effusas ore receptat aquas.
Quod si Neptuni ventosa potentia vincat
et subventuros auferat unda deos,
tu nostris niveos umeris inpone lacertos:
30 corpore nos facili dulce feremus onus.
Saepe petens Heron iuvenis transnaverat undas;
tum quoque transnasset, sed via caeca fuit.
At sine te, quamvis operosi vitibus agri
me teneant, quamvis amnibus arva natent
35 et vocet in rivos currentem rusticus undam,
frigidaque arboreas mulceat aura comas,
non ego Paelignos videor celebrare salubres,
non ego natalem, rura paterna, locum;
sed Scythiam Cilicasque feros viridesque Britannos[2]
40 quaeque Prometheo saxa cruore rubent.
Ulmus amat vitem, vitis non deserit ulmum:
separor a domina cur ego saepe mea?
At mihi te comitem iuraras usque futuram
per me perque oculos, sidera nostra, tuos:
45 verba puellarum, foliis leviora caducis,
inrita, qua visum est, ventus et unda ferunt.
Si qua mei tamen est in te pia cura relicti,
incipe pollicitis addere facta tuis
parvaque quam primum rapientibus esseda mannis
50 ipsa per admissas concute lora iubas.
At vos, qua veniet, tumidi subsidite montes,
et faciles curvis vallibus este viae.
[1] quas=quae=qua
[2] viridesque=vitreosque
(蘇爾摩)
我在蘇爾摩(佩利尼三分之一的區域),[1]
小地方,但水道眾多,還算宜居。
雖然太陽逼近的熱氣撕開了土地,
暴烈的犬星閃耀,威力難敵,[2]
5 佩利尼的田野卻有淙淙的溪河穿越,
柔軟的泥壤被茂盛的綠草覆遮。
這裡盛產穀物,葡萄更難以計數,
薄土也長着掛滿果子的橄欖樹。[3]
河水在反覆萌生的草卉之間蜿蜒,
10 綠茵遍布濕潤幽暗的地面。
可是我的火不在這裡——我用錯一個詞:
點燃火的人在遠方,火就在這裡。
即使將我放在雙子星中間,沒有你,
我也不願在天空佔據位置。
15 讓那些在地球上划出條條長路的人們
憂懼地躺着,被敵意的泥土壓身——
或者他們該命令姑娘與青年同行,
若大地必須刻上長路的印痕。
如此,即使我翻越多風的阿爾卑斯,
20 顫慄着,只要她在,旅途便愜意;
與她一起,我敢闖入利比亞的險灘,[4]
敢張帆遠航,任狂暴的南風吹卷;
我不會畏懼在處女腰下吠叫的惡犬,[5]
也不會怕你,歐卑亞,曲折的海灣,[6]
25 或者饜足了沉沒舟船的卡律布狄斯[7]
從口中吐出又重新吸回的水體。
但如果涅普頓驅使的颶風統治了海洋,
波浪將救援的諸神衝到一旁,
你要用雪白的手臂抱緊我的肩膀,
30 我靈活的身體將支撐甜蜜的重量。
拜訪希洛的青年曾一再泅渡海水,[8]
最後那次也有望,可是路太黑。
可是沒有你,雖然忙碌的葡萄園用藤
纏住我,雖然原野上河水豐盈,
35 耕地的農民將奔淌的清流納入溝渠,
樹木的枝葉被涼爽的風輕撫,
我卻彷彿不屬於健康的佩利尼,彷彿
不在出生的地方、祖先的鄉土,
卻在野蠻的斯基泰、奇里基亞、不列顛[9]
40 和普羅米修斯鮮血染紅的巉岩。[10]
榆樹愛葡萄藤,葡萄藤也不遺棄榆樹:[11]
為何我與所愛卻時常不在一處?
可是你總是發誓,將永遠與我為伴,
並以你的眼(我的星)見證諾言——
45 女孩的話語比落葉更輕,空空蕩蕩,
被風和海浪隨意卷向遠方。
但如果你對拋下的我仍有不舍,
現在就用事實來兌現承諾,
快搖晃套在馬駒飄揚鬃毛上的韁繩,
50 催動你的小車朝着我飛騁!
無論她從何方來,你們高山都沉落,
讓蜿蜒谷地的路途毫無阻隔!
[1] 蘇爾摩(Sulmo)是奧維德的家鄉。根據普林尼的說法,佩利尼部族分為三支,蘇爾摩人是其中一支,所以奧維德說蘇爾摩是“佩利尼三分之一的區域”。
[2] 犬星(Canicula)即Procyon(小犬座南河三),這顆星夏季和太陽一同升起,古羅馬人認為它加劇了酷熱,所以一年中最熱的日子被稱為“小犬日”(dies Caniculares)。在這行里,“犬星”對應的原文是Icarii stella canis(伊卡里俄斯的狗變成的星星)。根據許基努斯(Hyginus)的神話版本,伊卡里俄斯(Icarius)有一條名叫邁拉(Maera)的狗,他被一群喝醉的牧人殺死後,狗回到家裡拽着他女兒厄里戈涅(Erigone)的衣服到了現場。女兒因悲傷而死,邁拉也絕食而死,酒神憐憫他們,將伊卡里俄斯變成獵戶座,將女兒變成處女座(Virgo),將邁拉變成小犬星(Canicula)。
[3] “橄欖樹”對應的原文是Pallada(帕拉斯,即密涅瓦),因為橄欖樹是密涅瓦的聖樹。
[4] “險灘”對應的原文是Syrtes(西爾特斯),參考《情詩集》第2部第11首第20行的注釋。
[5] “處女”指斯庫拉,女妖斯庫拉的小腹有狗吠叫,參考《奧德賽》(Odyssey 12.73-126)。
[6] 這行原文的Malea(馬勒阿)指歐卑亞(Eubeoa)海灣。歐卑亞海岸線曲折,多礁石。歐卑亞國王瑙普利俄斯(Nauplius)的兒子帕拉墨得斯(Palamedes)被希臘人所殺,為了報仇,他在海岬上點滿火炬,從特洛伊回來的希臘人以為是港口,紛紛靠岸,結果許多船撞礁沉沒。從此,歐卑亞成為人們聞名喪膽的地方。
[7] 關於卡律布狄斯,參考《情詩集》第2部第11首第18行的注釋。
[8] “拜訪希洛的青年”指勒安德羅斯(Leander)。赫勒斯龐特(Hellespontum,今日叫達達尼爾海峽)是分開亞洲和歐洲的狹長水道。塞斯托斯(Sestos)在歐洲一邊,是少女希洛(Hero)的家鄉;阿布多斯(Abydos)在亞洲一邊,是少年勒安德羅斯的家鄉。他們深愛彼此,但害怕父母反對,只能秘密戀愛。勒安德羅斯常在晚上泅渡海峽,與希洛在燈塔里相會。但某次海峽起了風暴,他一連七天都沒來,怕希洛擔心,他勇敢地渡海,結果被淹死。參考奧維德《女傑書簡》(Heroides)第18首和第19首。
[9] 斯基泰(Scythia)是一個鬆散的游牧部落聯盟,屬於古代東伊朗族,興盛期在公元前11世紀到公元2世紀,勢力範圍在黑海和裏海北岸到中亞一帶。奇里基亞(Cilicia)地區位於今天的土耳其,不列顛則被視為羅馬帝國最西邊的蠻荒之地。
[10] “巉岩”指高加索山。普羅米修斯(Prometheus)被綁在高加索山,每天被鷹啄肝。
[11] 古羅馬人常用榆樹作葡萄藤的支撐物。