奥维德《情诗集》第2部第16首



Pars me Sulmo tenet Paeligni tertia ruris,
parva, sed inriguis ora salubris aquis.
Sol licet admoto tellurem sidere findat
et micet Icarii stella proterva canis,
5 arva pererrantur Paeligna liquentibus undis,
et viret in tenero fertilis herba solo.
Terra ferax Cereris multoque feracior uvis,
dat quoque baciferam Pallada rarus ager,
perque resurgentes rivis labentibus herbas
10 gramineus madidam caespes obumbrat humum.
At meus ignis abest—verbo peccavimus uno:
quae movet ardores, est procul; ardor adest.
Non ego, si medius Polluce et Castore ponar,
in caeli sine te parte fuisse velim.
15 Solliciti iaceant terraque premantur iniqua,
in longas orbem qui secuere vias;
aut iuvenum comites iussissent ire puellas,
si fuit in longas terra secanda vias.
Tum mihi, si premerem ventosas horridus Alpes,
20 dummodo cum domina, molle fuisset iter;
cum domina Libycas ausim perrumpere Syrtes
et dare non aequis vela ferenda Notis;
non quae virgineo portenta sub inguine latrant
nec timeam vestros, curva Malea, sinus
25 nec quas submersis ratibus saturata Charybdis[1]
fundit et effusas ore receptat aquas.
Quod si Neptuni ventosa potentia vincat
et subventuros auferat unda deos,
tu nostris niveos umeris inpone lacertos:
30 corpore nos facili dulce feremus onus.
Saepe petens Heron iuvenis transnaverat undas;
tum quoque transnasset, sed via caeca fuit.
At sine te, quamvis operosi vitibus agri
me teneant, quamvis amnibus arva natent
35 et vocet in rivos currentem rusticus undam,
frigidaque arboreas mulceat aura comas,
non ego Paelignos videor celebrare salubres,
non ego natalem, rura paterna, locum;
sed Scythiam Cilicasque feros viridesque Britannos[2]
40 quaeque Prometheo saxa cruore rubent.
Ulmus amat vitem, vitis non deserit ulmum:
separor a domina cur ego saepe mea?
At mihi te comitem iuraras usque futuram
per me perque oculos, sidera nostra, tuos:
45 verba puellarum, foliis leviora caducis,
inrita, qua visum est, ventus et unda ferunt.
Si qua mei tamen est in te pia cura relicti,
incipe pollicitis addere facta tuis
parvaque quam primum rapientibus esseda mannis
50 ipsa per admissas concute lora iubas.
At vos, qua veniet, tumidi subsidite montes,
et faciles curvis vallibus este viae.
[1] quas=quae=qua
[2] viridesque=vitreosque

(苏尔摩)
 
我在苏尔摩(佩利尼三分之一的区域),[1]
小地方,但水道众多,还算宜居。
虽然太阳逼近的热气撕开了土地,
暴烈的犬星闪耀,威力难敌,[2]
5 佩利尼的田野却有淙淙的溪河穿越,
柔软的泥壤被茂盛的绿草覆遮。
这里盛产谷物,葡萄更难以计数,
薄土也长着挂满果子的橄榄树。[3]
河水在反复萌生的草卉之间蜿蜒,
10 绿茵遍布湿润幽暗的地面。
可是我的火不在这里——我用错一个词:
点燃火的人在远方,火就在这里。
即使将我放在双子星中间,没有你,
我也不愿在天空占据位置。
15 让那些在地球上划出条条长路的人们
忧惧地躺着,被敌意的泥土压身——
或者他们该命令姑娘与青年同行,
若大地必须刻上长路的印痕。
如此,即使我翻越多风的阿尔卑斯,
20 颤栗着,只要她在,旅途便惬意;
与她一起,我敢闯入利比亚的险滩,[4]
敢张帆远航,任狂暴的南风吹卷;
我不会畏惧在处女腰下吠叫的恶犬,[5]
也不会怕你,欧卑亚,曲折的海湾,[6]
25 或者餍足了沉没舟船的卡律布狄斯[7]
从口中吐出又重新吸回的水体。
但如果涅普顿驱使的飓风统治了海洋,
波浪将救援的诸神冲到一旁,
你要用雪白的手臂抱紧我的肩膀,
30 我灵活的身体将支撑甜蜜的重量。
拜访希洛的青年曾一再泅渡海水,[8]
最后那次也有望,可是路太黑。
可是没有你,虽然忙碌的葡萄园用藤
缠住我,虽然原野上河水丰盈,
35 耕地的农民将奔淌的清流纳入沟渠,
树木的枝叶被凉爽的风轻抚,
我却仿佛不属于健康的佩利尼,仿佛
不在出生的地方、祖先的乡土,
却在野蛮的斯基泰、奇里基亚、不列颠[9]
40 和普罗米修斯鲜血染红的巉岩。[10]
榆树爱葡萄藤,葡萄藤也不遗弃榆树:[11]
为何我与所爱却时常不在一处?
可是你总是发誓,将永远与我为伴,
并以你的眼(我的星)见证诺言——
45 女孩的话语比落叶更轻,空空荡荡,
被风和海浪随意卷向远方。
但如果你对抛下的我仍有不舍,
现在就用事实来兑现承诺,
快摇晃套在马驹飘扬鬃毛上的缰绳,
50 催动你的小车朝着我飞骋!
无论她从何方来,你们高山都沉落,
让蜿蜒谷地的路途毫无阻隔!


[1] 苏尔摩(Sulmo)是奥维德的家乡。根据普林尼的说法,佩利尼部族分为三支,苏尔摩人是其中一支,所以奥维德说苏尔摩是“佩利尼三分之一的区域”。
[2] 犬星(Canicula)即Procyon(小犬座南河三),这颗星夏季和太阳一同升起,古罗马人认为它加剧了酷热,所以一年中最热的日子被称为“小犬日”(dies Caniculares)。在这行里,“犬星”对应的原文是Icarii stella canis(伊卡里俄斯的狗变成的星星)。根据许基努斯(Hyginus)的神话版本,伊卡里俄斯(Icarius)有一条名叫迈拉(Maera)的狗,他被一群喝醉的牧人杀死后,狗回到家里拽着他女儿厄里戈涅(Erigone)的衣服到了现场。女儿因悲伤而死,迈拉也绝食而死,酒神怜悯他们,将伊卡里俄斯变成猎户座,将女儿变成处女座(Virgo),将迈拉变成小犬星(Canicula)。
[3] “橄榄树”对应的原文是Pallada(帕拉斯,即密涅瓦),因为橄榄树是密涅瓦的圣树。
[4] “险滩”对应的原文是Syrtes(西尔特斯),参考《情诗集》第2部第11首第20行的注释。
[5] “处女”指斯库拉,女妖斯库拉的小腹有狗吠叫,参考《奥德赛》(Odyssey 12.73-126)。
[6] 这行原文的Malea(马勒阿)指欧卑亚(Eubeoa)海湾。欧卑亚海岸线曲折,多礁石。欧卑亚国王瑙普利俄斯(Nauplius)的儿子帕拉墨得斯(Palamedes)被希腊人所杀,为了报仇,他在海岬上点满火炬,从特洛伊回来的希腊人以为是港口,纷纷靠岸,结果许多船撞礁沉没。从此,欧卑亚成为人们闻名丧胆的地方。
[7] 关于卡律布狄斯,参考《情诗集》第2部第11首第18行的注释。
[8] “拜访希洛的青年”指勒安德罗斯(Leander)。赫勒斯庞特(Hellespontum,今日叫达达尼尔海峡)是分开亚洲和欧洲的狭长水道。塞斯托斯(Sestos)在欧洲一边,是少女希洛(Hero)的家乡;阿布多斯(Abydos)在亚洲一边,是少年勒安德罗斯的家乡。他们深爱彼此,但害怕父母反对,只能秘密恋爱。勒安德罗斯常在晚上泅渡海峡,与希洛在灯塔里相会。但某次海峡起了风暴,他一连七天都没来,怕希洛担心,他勇敢地渡海,结果被淹死。参考奥维德《女杰书简》(Heroides)第18首和第19首。
[9] 斯基泰(Scythia)是一个松散的游牧部落联盟,属于古代东伊朗族,兴盛期在公元前11世纪到公元2世纪,势力范围在黑海和里海北岸到中亚一带。奇里基亚(Cilicia)地区位于今天的土耳其,不列颠则被视为罗马帝国最西边的蛮荒之地。
[10] “巉岩”指高加索山。普罗米修斯(Prometheus)被绑在高加索山,每天被鹰啄肝。
[11] 古罗马人常用榆树作葡萄藤的支撑物。