奧維德《情詩集》第2部第6首



Psittacus, Eois imitatrix ales ab Indis,
occidit: exsequias ite frequenter, aves;
ite, piae volucres, et plangite pectora pinnis
et rigido teneras ungue notate genas;
5 horrida pro maestis lanietur pluma capillis,
pro longa resonent carmina vestra tuba.
Quod scelus Ismarii quereris, Philomela, tyranni,
expleta est annis ista querela suis;
alitis in rarae miserum devertere funus:
10 magna sed antiqua est causa doloris Itys.
Omnes, quae liquido libratis in aere cursus,
tu tamen ante alios, turtur amice, dole.
Plena fuit vobis omni concordia vita
et stetit ad finem longa tenaxque fides.
15 Quod fuit Argolico iuvenis Phoceus Orestae,
hoc tibi, dum licuit, psittace, turtur erat.
Quid tamen ista fides, quid rari forma coloris,
quid vox mutandis ingeniosa sonis,
quid iuvat, ut datus es, nostrae placuisse puellae?
20 Infelix avium gloria nempe iaces.
Tu poteras fragiles pinnis hebetare zmaragdos
tincta gerens rubro Punica rostra croco.
Non fuit in terris vocum simulantior ales:
reddebas blaeso tam bene verba sono.
25 Raptus es invidia: non tu fera bella movebas;
garrulus et placidae pacis amator eras.
Ecce, coturnices inter sua proelia vivunt,
forsitan et fiant inde frequenter anus.[1]
Plenus eras minimo, nec prae sermonis amore
30 in multos poteras ora vacare cibos:
nux erat esca tibi causaeque papavera somni,
pellebatque sitim simplicis umor aquae.
Vivit edax vultur ducensque per aera gyros
milvus et pluviae graculus auctor aquae;
35 vivit et armiferae cornix invisa Minervae,
illa quidem saeclis vix moritura novem.
Occidit ille loquax humanae vocis imago
psittacus, extremo munus ab orbe datum.
Optima prima fere manibus rapiuntur avaris;
40 implentur numeris deteriora suis:
tristia Phylacidae Thersites funera vidit
iamque cinis vivis fratribus Hector erat.
Quid referam timidae pro te pia vota puellae,
vota procelloso per mare rapta Noto?
45 Septima lux venit non exhibitura sequentem,
et stabat vacuo iam tibi Parca colo;
nec tamen ignavo stupuerunt verba palato:
clamavit moriens lingua ‘Corinna, vale.’
Colle sub Elysio nigra nemus ilice frondet
50 udaque perpetuo gramine terra viret.
Si qua fides dubiis, volucrum locus ille piarum
dicitur, obscenae quo prohibentur aves:
illic innocui late pascuntur olores
et vivax phoenix, unica semper avis;
55 explicat ipsa suas ales Iunonia pinnas,
oscula dat cupido blanda columba mari.
Psittacus has inter nemorali sede receptus
convertit volucres in sua verba pias.
Ossa tegit tumulus, tumulus pro corpore magnus,
60 quo lapis exiguus par sibi carmen habet:
‘Colligor ex ipso dominae placuisse sepulcro.
Ora fuere mihi plus ave docta loqui.’
[1] fiant=fiunt

(哀悼鸚鵡)[1]
 
鸚鵡,這隻來自東方印度的模仿鳥
喪命了:飛禽們,快來為它哀悼![2]
來吧,深情的鳥兒,用翅膀拍打胸膛,
用堅硬的爪子劃破柔嫩的臉龐;
5 扯掉粗糙的羽毛,代替祭奠的頭髮,
讓你們的啁啾充當長管的喇叭。
菲洛墨拉,你若還念着色雷斯暴君的[3]
罪行,那仇怨已在歲月中湮沒;
轉向這場凄慘的葬禮,這鳥非等閑——
10 伊堤斯的命運是可憐,但太久遠。[4]
所有在清澈天空里懸停的生靈,尤其
是你,友愛的斑鳩,請為它悲泣。
在它一生中,你和它都有深摯的情誼,
你堅貞的忠誠延續到它最後一息。
15 彼拉得對於俄瑞斯忒斯意味着什麼,[5]
鸚鵡,你未死之時,斑鳩也如何。
然而那友情,你那罕見的美麗翼翅,
還有堪稱百變的天才嗓子,
有何益?贈給我女友,討她歡心有何益?
20 禽類的榮耀,你終究也化為塵泥!
你的羽毛讓易碎的綠寶石黯淡無光:
亮紅的嘴喙隱約染了些橙黃。
世上不曾有比你更善於學舌的禽鳥,
什麼話你都模仿得惟妙惟肖。
25 奪走你的是嫉妒:你從未煽動血戰,
你雖然多言,卻盼望各處平安。[6]
瞧,好鬥成性的鵪鶉卻好好活着,
或許正因此,它們的壽數才不缺。
你欲求甚少,容易滿足,那麼愛閑談,
30 你也很難有大快朵頤的時間:
少許堅果是你的食物,罌粟籽幾顆
助你入眠,一滴純水就解渴。
饕餮的禿鷲卻沒死,在天上兜圈的鳶
和昭示降雨的寒鴉也都康健;
35 甚至戎裝密涅瓦憎恨的烏鴉也沒死,
相反,它能捱過九代人的年紀。[7]
善言的鸚鵡卻已逝,人類聲音的迴響,
來自世界之極的禮物,已淪亡。
最好的東西總最早被貪婪的手搶去,
40 次等的卻能填滿命定的壽數:
忒爾西忒斯見到那位菲拉克人進墳,[8]
赫克托耳成灰燼,兄弟留存。[9]
為何提女友焦急而溫情的禱告(為了你!),
它已被狂暴的南風卷進大海里?
45 第七天已到,後面再不會有日子接踵,[10]
“命運”站在你身邊,繞線桿已空;[11]
但你的話音並未在已變僵的上顎淪陷:
垂死的舌頭仍在喊:“科琳娜,再見!”
冥府福地的山麓,有片蒼翠的櫟樹林,[12]
50 濕潤的泥土上永遠綠草如茵。
若可疑之事也可以相信,據說彼處
是善鳥所居,惡鳥卻不得進入:
眾多無辜的天鵝在那裡自在地覓食,
長命鳳凰的數目卻永遠是一;
55 朱諾寵愛的孔雀展開它炫目的羽毛,
溫柔的雌鴿吻着纏綿的配偶。
我們的鸚鵡已經被迎進這片聖林,
虔敬的鳥兒都迷戀它的聲音。
墳埋着它的骸骨,與它的身材相稱,
60 小碑石刻着尺寸合適的銘文:
“墓可以表明,我生前頗討女主人喜歡,
我的嘴比所有鳥類更擅長言談。”


[1] 從體裁上說,這是西方古典詩歌中的悼亡詩(epicēdīon)。Boyd(1987)認為,奧維德藉助悼亡詩的框架和泛希臘時期亞歷山大哀歌的陳規,探索了古代詩歌傳統的局限,表現了與古人競爭的雄心。詩中的鸚鵡是傳統元素合成的雜糅物,象徵了詩人的創作活動。她指出,詩中鸚鵡的表現與哀歌體詩人的表現無異。Houghton(2000)也相信,這首詩是對文學傳統的寓言化處理。但Cahoon(1991)對這種專註於技巧的閱讀方式不以為然,強調作品的倫理價值。他認為這首輕鬆、詼諧、迷人的作品不僅在泛希臘美學和追求宏大的奧古斯都趣味之間選擇了前者,也通過讚美甜蜜的日常場景暗中否定了屋大維時代的政治價值觀,但在另一面,也否定了古羅馬哀歌傳統中過於追求個人享樂的另一個極端。
[2] 這首詩的開頭明顯模仿了卡圖盧斯《歌集》(Carmina)第3首,在那首詩里,詩人哀悼了情人萊斯比寵愛婭的小雀。
[3] 菲洛墨拉(Philomela)是雅典國王潘迪翁(Pandion)之女,普洛克涅(Procne)之妹,被姐夫、色雷斯國王特柔斯(Tereus)強姦並割舌。姐姐得知真相後,殺死自己和特柔斯的兒子伊堤斯(Itys),做成菜肴給他吃,特柔斯發現後追趕兩姐妹,三人都被神變成鳥,菲洛墨拉變成夜鶯,普洛克涅變成燕子,特柔斯變成戴勝。故事參考《變形記》(Metamorphoses 6.412-676)。“色雷斯”對應的原文是Ismarii(伊斯馬魯斯的),因為伊斯馬魯斯(Ismarus)是古代色雷斯國王。
[4] 關於“伊堤斯”,見上一條注釋。
[5] 彼拉得(Pylades)和俄瑞斯忒斯(Orestes)是西方古代神話中著名的友誼範例,“彼拉得”對應的原文是是iuvenis Phoceus(福基斯的年輕人),因為彼拉得是福基斯(Phocis)國王斯托洛庇俄斯(Strophius)的兒子。俄瑞斯特斯被形容為Argolico(阿戈利斯的),因為他父親阿伽門農是邁錫尼國王,邁錫尼位於伯羅奔尼撒半島的阿戈利斯(Argolis)地區。
[6] Houghton(2000)指出,鸚鵡的反戰本性也與奧維德塑造的哀歌體詩人形象相符。
[7] 在西方傳說中,烏鴉以長壽著稱。據赫希俄德(Fr. 193)說,烏鴉的壽命是人的九倍。關於密涅瓦對烏鴉的憎恨,參考《變形記》(Metamorphoses 2.549-565)。
[8] 忒爾西忒斯(Thersites)是希臘軍隊中作戰最怯懦、對上司卻最無禮的人,後來被尤利西斯毆打,被阿喀琉斯殺死。“菲拉克人”(Phylacidae)指普羅特西拉俄斯(Protesilaus),菲拉克(Phylace)國王,他是特洛伊戰爭中最先登岸的希臘人,也是第一個戰死的希臘人。奧維德的意思是怯懦的忒爾西忒斯比勇敢的普羅特西拉俄斯活得長。
[9] 赫克托耳是特洛伊國王普里阿摩斯諸子中最傑出的一位,卻死在其他兄弟前面。
[10] 根據古希臘著名醫生希波克拉底(Hippocrates)的說法,疾病的第七天、十四天和二十天最為關鍵。
[11] Parca是古羅馬人對命運女神的稱呼。
[12] 福地(Elysium)是有福之人死後在冥府的居處,奧維德為鸚鵡安排了這個好去處。