奥维德《情诗集》第1部第15首



Quid mihi Livor edax, ignavos obicis annos,
ingeniique vocas carmen inertis opus;
non me more patrum, dum strenua sustinet aetas,
praemia militiae pulverulenta sequi,
5 nec me verbosas leges ediscere nec me
ingrato vocem prostituisse foro?
Mortale est, quod quaeris, opus. Mihi fama perennis
quaeritur, in toto semper ut orbe canar.
Vivet Maeonides, Tenedos dum stabit et Ide,
10 dum rapidas Simois in mare volvet aquas;
vivet et Ascraeus, dum mustis uva tumebit,
dum cadet incurva falce resecta Ceres.
Battiades semper toto cantabitur orbe;
quamvis ingenio non valet, arte valet.
15 Nulla Sophocleo veniet iactura cothurno;
cum sole et luna semper Aratus erit;
dum fallax servus, durus pater, inproba lena
vivent et meretrix blanda, Menandros erit;
Ennius arte carens animosique Accius oris
20 casurum nullo tempore nomen habent.
Varronem primamque ratem quae nesciet aetas,
aureaque Aesonio terga petita duci?
Carmina sublimis tunc sunt peritura Lucreti,
exitio terras cum dabit una dies;
25 Tityrus et segetes Aeneiaque arma legentur,
Roma triumphati dum caput orbis erit;
donec erunt ignes arcusque Cupidinis arma,
discentur numeri, culte Tibulle, tui;
Gallus et Hesperiis et Gallus notus Eois,
30 et sua cum Gallo nota Lycoris erit.
Ergo, cum silices, cum dens patientis aratri
depereant aevo, carmina morte carent.
Cedant carminibus reges regumque triumphi,
cedat et auriferi ripa benigna Tagi!
35 Vilia miretur vulgus; mihi flavus Apollo
pocula Castalia plena ministret aqua,
sustineamque coma metuentem frigora myrtum,
atque a sollicito multus amante legar!
Pascitur in vivis Livor; post fata quiescit,
40 cum suus ex merito quemque tuetur honos.
Ergo etiam cum me supremus adederit ignis,
vivam, parsque mei multa superstes erit.

(跋诗)
 
咬人的“妒忌”,为何指责我蹉跎光阴,[1]
将诗歌称为懒惰天性的作品,
说我青春犹在时,没遵循祖先的传统,
身染征尘,追逐战争的光荣,
5 也不肯谙习那些冗长的法律条文
将自己的辩才卖给可憎的法庭?
你求的一切都会死,我求的却是永恒
名声,希望全世界永远称颂。
荷马将不朽,只要忒涅多斯和伊达[2]
10 屹立,西摩伊斯河仍涌入海峡;
赫西俄德也长存,只要葡萄灌满汁,[3]
只要庄稼仍然被弯镰割刈。
卡利马科斯将始终被万邦之民赞美,[4]
虽然他天分稍欠缺,技艺却精彩。
15 索福克勒斯的悲剧永不会遭受祸殃,[5]
阿拉托斯与日月一样久长;[6]
狡猾的奴隶、顽固的父亲、无耻的老鸨、
殷勤的妓女安好,米南德便安好;[7]
朴拙的恩尼乌斯和激愤的阿基乌斯[8]
20 也声名不坠,无视岁月的流逝。
哪个世代会不知瓦罗和第一艘大舟,
以及伊阿宋率众寻取的金羊毛?[9]
卢克莱修的崇高诗行倘若会消亡,[10]
那么同一天全世界也将被埋葬;
25 牧歌、农事和埃涅阿斯都将被诵读,[11]
只要罗马仍统治已平定的寰宇;
雅致的提布卢斯,你的诗也有人研习,[12]
只要丘比特以火炬和弓箭为武器;
加卢斯之名将传至遥远的西方和东方,[13]
30 他心爱的吕柯丽丝也一同流芳。
所以,尽管燧石和坚固的犁铧会因为
时间而朽烂,诗却不被死摧毁。
君主和君主的凯旋理应向诗歌称臣,
还有产金塔古斯的富庶岸滨![14]
35 让群氓膜拜低贱之物,让金发阿波罗
将盛满圣山泉水的杯子递给我,
让我的发卷缀满害怕寒冷的桃金娘,
让心焦的恋爱者多读我的诗章!
“妒忌”以生者为食,死后它便安静,
40 那时各自的名声将守护每个人。
即使葬礼的火焰已把我吞噬,我仍能
活下去,我的大部分依然留存。[15]


[1] 这里,奥维德对“妒忌”(Livor)做了拟人化处理。
[2][2] “荷马”对应的原文是Maeonides(迈奥尼亚人),荷马的出生地通常认为是斯密尔纳(Smyrna),该城属于吕底亚(Lydia,古名Maeonia)。忒涅多斯岛(Tenedos)和伊达山都在特洛伊附近。
[3] “赫西俄德”对应的原文是Ascraeus,意为“阿斯克拉人”。赫西俄德是古希腊著名诗人,出生在阿斯克拉村。
[4] “卡利马科斯”对应的原文是Battiades,意为“巴图斯之子”。泛希腊时期著名诗人卡利马科斯(Callimachus)常如此自称,巴图斯是北非库雷奈(Cyrene)的第一位国王。他的诗以技巧高超、语言精致著称。
[5] “悲剧”对应的原文是cothurno(主格cothurnus),这是古希腊悲剧演员穿的高底靴,代指悲剧。
[6] 阿拉托斯(Aratus)是泛希腊诗人,以长诗《物象》(Phaenomena)闻名。
[7] 米南德(Menander)是古希腊新喜剧的代表人物。
[8] 恩尼乌斯(Quintus Ennius)是公元前2世纪古罗马的著名诗人,代表作是民族史诗《编年史》(Annales)。阿基乌斯(L. Accius)是公元前2世纪古罗马悲剧家。
[9] “瓦罗”指Varro of Atax,他写过《阿尔戈号的远航》(Argonautica)。“伊阿宋”对应的原文是Aesonio duci(出自埃宋的首领),因为埃宋是伊阿宋的父亲。根据古希腊传说,寻找金羊毛的阿尔戈号是世界第一艘渡海的大船。
[10] “卢克莱修的崇高诗行”指卢克莱修(T. Lucretius Carus)的长诗《物性论》(De Rerum Natura)。
[11] 指古罗马诗人维吉尔(P. Vergilius Maro)。“牧歌”对应的原文是Tityrus(提图罗斯),这是维吉尔在《牧歌》(Eclogues)中用过的名字。原文中的segetes(庄稼)和Aeneia arma(埃涅阿斯的武器)分别指《农事诗》(Georgics)和《埃涅阿斯纪》(Aeneid)。
[12] 提布卢斯(Albius Tibullus)是公元前1世纪古罗马著名哀歌体诗人。
[13] 加卢斯(C. Cornelius Gallus)也是公元前1世纪古罗马著名哀歌体诗人。
[14] 塔古斯河(Tagus)即今天西班牙境内的塔霍河,以产金闻名。
[15] 参考贺拉斯《颂诗集》(Carmina 3.30.6-7a)的说法:“我并非全部死去,大部分都将 / 逃脱葬礼女神”。