奥维德《情诗集》第1部第14首



Dicebam ‘Medicare tuos desiste capillos!’
Tingere quam possis, iam tibi nulla coma est.
At si passa fores, quid erat spatiosius illis?
contigerant imum, qua patet usque, latus.
5 Quid, quod erant tenues, et quos ornare timeres?
Vela colorati qualia Seres habent,
vel pede quod gracili deducit aranea filum,
cum leve deserta sub trabe nectit opus.
Nec tamen ater erat nec erat tamen aureus ille,
10 sed, quamvis neuter, mixtus uterque color—
qualem clivosae madidis in vallibus Idae
ardua derepto cortice cedrus habet.
Adde, quod et dociles et centum flexibus apti
et tibi nullius causa doloris erant.
15 Non acus abrupit, non vallum pectinis illos.
Ornatrix tuto corpore semper erat;
ante meos saepe est oculos ornata nec umquam
bracchia derepta saucia fecit acu.
Saepe etiam nondum digestis mane capillis
20 purpureo iacuit semisupina toro.
Tum quoque erat neclecta decens, ut Threcia Bacche,
cum temere in viridi gramine lassa iacet.
Cum graciles essent tamen et lanuginis instar,
heu, male vexatae quanta tulere comae![1]
25 Quam se praebuerunt ferro patienter et igni,
ut fieret torto nexilis orbe sinus![2]
Clamabam: ‘Scelus est istos, scelus urere crines!
sponte decent; capiti, ferrea, parce tuo!
Vim procul hinc remove! Non est, qui debeat uri;
30 erudit admotas ipse capillus acus.’[3]
Formosae periere comae—quas vellet Apollo,
quas vellet capiti Bacchus inesse suo!
Illis contulerim, quas quondam nuda Dione
pingitur umenti sustinuisse manu.
35 Quid male dispositos quereris periisse capillos?
Quid speculum maesta ponis, inepta, manu?
Non bene consuetis a te spectaris ocellis;
ut placeas, debes inmemor esse tui.
Non te cantatae laeserunt paelicis herbae,
40 non anus Haemonia perfida lavit aqua;
nec tibi vis morbi nocuit—procul omen abesto!—
nec minuit densas invida lingua comas.
Facta manu culpaque tua dispendia sentis;
ipsa dabas capiti mixta venena tuo.
45 Nunc tibi captivos mittet Germania crines;
tuta triumphatae munere gentis eris.[4]
O quam saepe comas aliquo mirante rubebis,
et dices: ‘Empta nunc ego merce probor,
nescio quam pro me laudat nunc iste Sygambram.
50 Fama tamen memini cum fuit ista mea.’
Me miserum! Lacrimas male continet oraque dextra
protegit ingenuas picta rubore genas.
Sustinet antiquos gremio spectatque capillos,
ei mihi, non illo munera digna loco!
55 Collige cum vultu mentem! Reparabile damnum est.
postmodo nativa conspiciere coma.
[1] male=mala
[2] nexilis=rexilis=texilis
[3] erudit=circuit
[4] tuta=culta

(染发的悲剧)
 
“别再染你的头发!”我以前时常规劝。[1]
如今你已经没有发卷可以染。
可如果你忍住,还有什么比它更茂盛?
它昔日几乎与你的身高相等。
5 难道因为太纤细,你都不敢装饰它?
就像黝黑丝国人佩戴的面纱,[2]
或者像蜘蛛以苗条长腿牵出的丝线,
当它在寥落屋梁下连缀轻绵?
然而你的头发既非黑,也非金,尽管
10 两种都不是,却将两种都包含——
那色泽正如陡峭伊达山湿润谷地里[3]
高耸的雪松(但被剥去了树皮)。
还有,它极为柔顺,能够盘成一百个
卷结,也不会给你疼痛的感觉。
15 发夹和梳子的齿都不能把它扯断,
伺候的女仆永远不担心安全,
我情人常在我眼前梳妆,她从未抓起
发夹,恼怒地扎伤侍女的手臂。
多少次,在清晨,她尚未整理自己的发卷,
20 斜倚在华贵的紫色床上,侧着脸,
未经雕饰的模样也很美,如疲倦的酒神
狂女,无所顾忌地枕着绿茵。[4]
虽然那头发既纤细,又如鹅绒般柔腻,
却经历了多少折磨,多少祸事!
25 它曾怎样耐心地忍受铁与火的试炼,[5]
只为变出紧密交错的小圈!
我总是呼吁:“烫这样的头发是罪,是罪!
狠心者,饶过你自己!它天然就美。
摒弃暴力!这样的头发根本不该烫,
30 它会教别针如何做理想的形状。”
动人的发卷已消失——阿波罗都会渴望,
巴克斯也会梦想长在他头上!
我会将它与画中维纳斯相比,当她[6]
赤着身,湿漉漉的手托着头发。
35 为何埋怨横遭你虐待的头发无踪迹?
傻女孩,为何用哀伤的手扔镜子?
习惯旧影像的眼睛不喜欢如今的你,
要取悦自己,你应当忘记自己。
并非情敌下了咒的药草害了你,也没
40 狡诈的老妪给你浇海摩尼亚水;[7]
这不是恶疾的后果(让一切凶兆闪开!),
嫉妒的舌头也未毁浓密的刘海。
是你的错误,是你亲手制造的损失,
自己调好的毒药用于你自己。
45 现在日耳曼俘虏将送来她们的发卷,
被征服民族的礼物给了你安全。
当别人欣赏你头发,你常会羞愧,暗想:
“此刻我是为买来的东西得赞赏,
此刻他夸的不是我,是某位蛮族姑娘,[8]
50 但我仍记得从前属于我的荣光。”
我真悲惨!她几乎止不住泪水,用手
捂着脸,高贵的双颊已然红透。[9]
她把往日的头发放在膝盖上端详,
可叹,礼物不属于那个地方!
55 收拾心情和面容!这损失能够挽回。
重新长出的头发将恢复你的美。


[1] Riley(1852)告诉我们,古希腊黑发最普遍,但金发受推崇,古罗马人尤其喜欢金发,所以女子有染发的习惯。
[2] 古罗马人把东方的一个产丝的国度(很可能是中国)称为丝国,拉丁文为Sinae、Serica、Seres,首都名为Sera。但由于与中国人并无直接接触,他们对中国人的身体一无所知,奥维德这里可能是根据传说中印度人的肤色将“丝国人”形容为“黝黑”(colorati)。
[3] 伊达山(Ida)有两座,一座在克里特岛,一座在特洛伊附近,这里指后面一座。
[4] “酒神狂女”对应的原文是Threcia Bacche(色雷斯的巴克斯追随者)。
[5] 指将头发烫卷的过程。
[6] 奥维德在诗中经常把维纳斯称为“狄俄涅”(Dione),其实狄俄涅是维纳斯的母亲。这里奥维德描绘的是公元前4世纪希腊著名画家阿佩利斯(Apelles)的维纳斯画像。
[7] 海摩尼亚(Haemonia)是希腊帖撒利亚的别称,因古代国王海蒙(Haemon)而得名。帖撒利亚在西方古代以巫术著称。
[8] “蛮族姑娘”对应的原文是Sygambram(叙甘布里亚女子),叙甘布里亚是一个日耳曼部落的名称。
[9] “高贵”(ingenuas)点明了她的自由民身份,与蛮族奴隶的地位相对照。