奧維德《情詩集》第1部第14首



Dicebam ‘Medicare tuos desiste capillos!’
Tingere quam possis, iam tibi nulla coma est.
At si passa fores, quid erat spatiosius illis?
contigerant imum, qua patet usque, latus.
5 Quid, quod erant tenues, et quos ornare timeres?
Vela colorati qualia Seres habent,
vel pede quod gracili deducit aranea filum,
cum leve deserta sub trabe nectit opus.
Nec tamen ater erat nec erat tamen aureus ille,
10 sed, quamvis neuter, mixtus uterque color—
qualem clivosae madidis in vallibus Idae
ardua derepto cortice cedrus habet.
Adde, quod et dociles et centum flexibus apti
et tibi nullius causa doloris erant.
15 Non acus abrupit, non vallum pectinis illos.
Ornatrix tuto corpore semper erat;
ante meos saepe est oculos ornata nec umquam
bracchia derepta saucia fecit acu.
Saepe etiam nondum digestis mane capillis
20 purpureo iacuit semisupina toro.
Tum quoque erat neclecta decens, ut Threcia Bacche,
cum temere in viridi gramine lassa iacet.
Cum graciles essent tamen et lanuginis instar,
heu, male vexatae quanta tulere comae![1]
25 Quam se praebuerunt ferro patienter et igni,
ut fieret torto nexilis orbe sinus![2]
Clamabam: ‘Scelus est istos, scelus urere crines!
sponte decent; capiti, ferrea, parce tuo!
Vim procul hinc remove! Non est, qui debeat uri;
30 erudit admotas ipse capillus acus.’[3]
Formosae periere comae—quas vellet Apollo,
quas vellet capiti Bacchus inesse suo!
Illis contulerim, quas quondam nuda Dione
pingitur umenti sustinuisse manu.
35 Quid male dispositos quereris periisse capillos?
Quid speculum maesta ponis, inepta, manu?
Non bene consuetis a te spectaris ocellis;
ut placeas, debes inmemor esse tui.
Non te cantatae laeserunt paelicis herbae,
40 non anus Haemonia perfida lavit aqua;
nec tibi vis morbi nocuit—procul omen abesto!—
nec minuit densas invida lingua comas.
Facta manu culpaque tua dispendia sentis;
ipsa dabas capiti mixta venena tuo.
45 Nunc tibi captivos mittet Germania crines;
tuta triumphatae munere gentis eris.[4]
O quam saepe comas aliquo mirante rubebis,
et dices: ‘Empta nunc ego merce probor,
nescio quam pro me laudat nunc iste Sygambram.
50 Fama tamen memini cum fuit ista mea.’
Me miserum! Lacrimas male continet oraque dextra
protegit ingenuas picta rubore genas.
Sustinet antiquos gremio spectatque capillos,
ei mihi, non illo munera digna loco!
55 Collige cum vultu mentem! Reparabile damnum est.
postmodo nativa conspiciere coma.
[1] male=mala
[2] nexilis=rexilis=texilis
[3] erudit=circuit
[4] tuta=culta

(染髮的悲劇)
 
“別再染你的頭髮!”我以前時常規勸。[1]
如今你已經沒有髮捲可以染。
可如果你忍住,還有什麼比它更茂盛?
它昔日幾乎與你的身高相等。
5 難道因為太纖細,你都不敢裝飾它?
就像黝黑絲國人佩戴的面紗,[2]
或者像蜘蛛以苗條長腿牽出的絲線,
當它在寥落屋樑下連綴輕綿?
然而你的頭髮既非黑,也非金,儘管
10 兩種都不是,卻將兩種都包含——
那色澤正如陡峭伊達山濕潤谷地里[3]
高聳的雪松(但被剝去了樹皮)。
還有,它極為柔順,能夠盤成一百個
卷結,也不會給你疼痛的感覺。
15 髮夾和梳子的齒都不能把它扯斷,
伺候的女僕永遠不擔心安全,
我情人常在我眼前梳妝,她從未抓起
髮夾,惱怒地扎傷侍女的手臂。
多少次,在清晨,她尚未整理自己的髮捲,
20 斜倚在華貴的紫色床上,側着臉,
未經雕飾的模樣也很美,如疲倦的酒神
狂女,無所顧忌地枕着綠茵。[4]
雖然那頭髮既纖細,又如鵝絨般柔膩,
卻經歷了多少折磨,多少禍事!
25 它曾怎樣耐心地忍受鐵與火的試煉,[5]
只為變出緊密交錯的小圈!
我總是呼籲:“燙這樣的頭髮是罪,是罪!
狠心者,饒過你自己!它天然就美。
摒棄暴力!這樣的頭髮根本不該燙,
30 它會教別針如何做理想的形狀。”
動人的髮捲已消失——阿波羅都會渴望,
巴克斯也會夢想長在他頭上!
我會將它與畫中維納斯相比,當她[6]
赤着身,濕漉漉的手托着頭髮。
35 為何埋怨橫遭你虐待的頭髮無蹤跡?
傻女孩,為何用哀傷的手扔鏡子?
習慣舊影像的眼睛不喜歡如今的你,
要取悅自己,你應當忘記自己。
並非情敵下了咒的藥草害了你,也沒
40 狡詐的老嫗給你澆海摩尼亞水;[7]
這不是惡疾的後果(讓一切凶兆閃開!),
嫉妒的舌頭也未毀濃密的劉海。
是你的錯誤,是你親手製造的損失,
自己調好的毒藥用於你自己。
45 現在日耳曼俘虜將送來她們的髮捲,
被征服民族的禮物給了你安全。
當別人欣賞你頭髮,你常會羞愧,暗想:
“此刻我是為買來的東西得讚賞,
此刻他誇的不是我,是某位蠻族姑娘,[8]
50 但我仍記得從前屬於我的榮光。”
我真悲慘!她幾乎止不住淚水,用手
捂着臉,高貴的雙頰已然紅透。[9]
她把往日的頭髮放在膝蓋上端詳,
可嘆,禮物不屬於那個地方!
55 收拾心情和面容!這損失能夠挽回。
重新長出的頭髮將恢復你的美。


[1] Riley(1852)告訴我們,古希臘黑髮最普遍,但金髮受推崇,古羅馬人尤其喜歡金髮,所以女子有染髮的習慣。
[2] 古羅馬人把東方的一個產絲的國度(很可能是中國)稱為絲國,拉丁文為Sinae、Serica、Seres,首都名為Sera。但由於與中國人並無直接接觸,他們對中國人的身體一無所知,奧維德這裡可能是根據傳說中印度人的膚色將“絲國人”形容為“黝黑”(colorati)。
[3] 伊達山(Ida)有兩座,一座在克里特島,一座在特洛伊附近,這裡指後面一座。
[4] “酒神狂女”對應的原文是Threcia Bacche(色雷斯的巴克斯追隨者)。
[5] 指將頭髮燙卷的過程。
[6] 奧維德在詩中經常把維納斯稱為“狄俄涅”(Dione),其實狄俄涅是維納斯的母親。這裡奧維德描繪的是公元前4世紀希臘著名畫家阿佩利斯(Apelles)的維納斯畫像。
[7] 海摩尼亞(Haemonia)是希臘帖撒利亞的別稱,因古代國王海蒙(Haemon)而得名。帖撒利亞在西方古代以巫術著稱。
[8] “蠻族姑娘”對應的原文是Sygambram(敘甘布里亞女子),敘甘布里亞是一個日耳曼部落的名稱。
[9] “高貴”(ingenuas)點明了她的自由民身份,與蠻族奴隸的地位相對照。