奧維德《情詩集》第1部第13首



Iam super oceanum venit a seniore marito
flava pruinoso quae vehit axe diem.
‘Quo properas, Aurora? Mane!—sic Memnonis umbris
annua sollemni caede parentet avis!
5 Nunc iuvat in teneris dominae iacuisse lacertis;
si quando, lateri nunc bene iuncta meo est.
Nunc etiam somni pingues et frigidus aer,
et liquidum tenui gutture cantat avis.
Quo properas, ingrata viris, ingrata puellis?
10 roscida purpurea supprime lora manu!
Ante tuos ortus melius sua sidera servat
navita nec media nescius errat aqua;
te surgit quamvis lassus veniente viator,
et miles saevas aptat ad arma manus.
15 Prima bidente vides oneratos arva colentes;
prima vocas tardos sub iuga panda boves.
Tu pueros somno fraudas tradisque magistris,
ut subeant tenerae verbera saeva manus;[1]
atque eadem sponsum incautos ante atria mittis,[2]
20 unius ut verbi grandia damna ferant.
Nec tu consulto, nec tu iucunda diserto;
cogitur ad lites surgere uterque novas.
Tu, cum feminei possint cessare labores,
lanificam revocas ad sua pensa manum.
25 Omnia perpeterer—sed surgere mane puellas,
quis nisi cui non est ulla puella ferat?
Optavi quotiens, ne nox tibi cedere vellet,
ne fugerent vultus sidera mota tuos!
Optavi quotiens, aut ventus frangeret axem,
30 aut caderet spissa nube retentus equus!’
Quid, si Cephalio numquam flagraret amore?
An putat ignotam nequitiam esse suam?[3]
‘Invida, quo properas? Quod erat tibi filius ater,
materni fuerat pectoris ille color.
35 Tithono vellem de te narrare liceret;
fabula non caelo turpior ulla foret.
Illum dum refugis, longo quia grandior aevo,
surgis ad invisas a sene mane rotas.
At si, quem mavis, Cephalum conplexa teneres,[4]
40 clamares: “Lente currite, noctis equi!”
Cur ego plectar amans, si vir tibi marcet ab annis?
num me nupsisti conciliante seni?
Adspice, quot somnos iuveni donarit amato
Luna!—neque illius forma secunda tuae.
45 Ipse deum genitor, ne te tam saepe videret,
commisit noctes in sua vota duas.’
Iurgia finieram. Scires audisse: rubebat—
nec tamen adsueto tardius orta dies!
[1] 部分版本中沒有15-18行,或者放到第10行後。
[2] incautos=cultos=consulti=cives=multos; eadem sponsum incautos=vades sponsum stultos
[3] 有些版本中沒有31-32行。
[4] mavis=malis=magis=manibus

(黎明女神)[1]
 
以霜車載來晨光的金髮女神已浮出
大洋,告別那位衰老的丈夫。
“去何處,奧羅拉?停下!好讓門農的鳥群
用年度的血戰儀式祭奠父親![2]
5 此刻我欣然躺在愛人溫柔的臂彎里,
難得在此刻與她甜蜜地偎依。
也是在此刻,睡意深沉,空氣清冽,
小鳥的細喉正唱着流暢的歌。
被世間男女嫌惡的神啊,你趕往何方?
10 緋紅的手快勒住滴露的繩韁!
你升起之前,海員跟蹤星座更容易,
也並非在遼闊水面盲目游移;
無論多疲憊,你一來行客便要起身,
士卒兇悍的雙手又重執刀兵。
15 你最先見農夫拿着雙叉鋤耕作田野,
最先喚遲緩的公牛套上彎軛。
你奪走孩童的睡眠,將他們交給老師,
讓稚嫩的小手承受無情的戒尺;[3]
也是你將毫無戒心的擔保人送到法庭,
20 因為一個詞的承諾而損失慘重。
無論控方還是辨方都不會歡迎你,
他們都被迫起床,應對新官司。
當女人的辛勞本可以暫時停歇,又是你
將她們拉回,分給她們新活計。
25 這些我都能容忍——可誰能容忍姑娘
早起,除非沒姑娘在他身旁?
我曾多少次希望,夜不肯為你讓道,
被驅的星辰不從你眼前逃跑!
我曾多少次期盼,或者風吹壞車軸,
30 或者你的馬被一朵濃雲絆倒!”[4]
什麼?難道她不曾為刻帕羅斯痴情?
還是以為她的罪能瞞過世人?
“惡意的神,你趕往何方?你兒子黑膚,
正好與母親的那顆黑心為伍。
35 真想讓提托諾斯親口講述你的事,[5]
天界再沒有女神比你更可恥。
因為他太過衰老,你就拋下他,並且
每朝都起身,登上可憎的馬車。
但倘若如你所願,你摟着刻帕羅斯,[6]
40 就會喊:‘夜晚的騏驥,慢些跑,別急!’
為何你丈夫老邁,我戀愛非要受傷害?
難道你嫁給白頭翁是我做的媒?
你看,月神賜多少安眠的光陰給鍾情的
少年!——她的美貌豈比你遜色?[7]
45 連眾神之王,為了不如此頻繁見到你,
也曾因恣欲將兩夜連成一體。”[8]
我已斥責完。她應該聽到,臉頰發紅——
但黎明仍按時到臨,並無不同。


[1] Elliott(1974)認為,這首詩體現了奧維德突出的特點——幽默和無懈可擊的詩歌語言控制,也體現了他常被人詬病的特點——戲謔輕浮和對雄辯術(rhetoric)的運用。但他認為,後面兩點不應該受到批評,戲謔輕浮是羅馬愛情哀歌這種體裁的要求,對雄辯術的厭惡也只是浪漫主義之後的詩學趣味,不應反用於古典作品。奧維德在這首詩中充分利用了西方古典雄辯術的各種技巧為藝術效果服務。
[2] 黎明女神奧羅拉的兒子門農(Memnon)在特洛伊戰死後,從他的葬禮柴堆中飛出了一群好戰的鳥。參考《變形記》(Metamorphoses 13.600-619)。
[3] 古羅馬老師用粗茴香梗(ferula)打學生的手作為懲戒。
[4] Little(1971)認為,29-30行或許受到了卡利馬科斯《赫卡勒》(Hecale fr.260 53-54)的啟發。
[5] 提托諾斯是特洛伊國王拉俄墨冬(Laomedon)之子,奧羅拉的情人。當初她只向朱庇特請求給他永恆的生命,卻忘了索要青春,所以提托諾斯只能在永久的衰老中活下去。
[6] 刻帕羅斯(Cephalus)是埃俄洛斯(Aeolus)之孫,普羅克里絲(Procris)之夫,被奧羅拉看上。女神對他的糾纏見《變形記》(Metamorphoses 7.700-713)。
[7] “少年”指月神鍾愛的美少年恩迪米昂(Endymion),按照奧維德的說法,恩迪米昂長睡不醒是狄安娜的恩賜,而在通行的神話版本中,這是朱庇特對他覬覦朱諾的懲罰。
[8] 指朱庇特連續兩夜與阿爾克梅涅(Alcmene)交歡的事。阿爾克梅涅的丈夫是提林斯(Tyrins)國王安菲特律翁(Amphitryon),朱庇特化身安菲特律翁與她幽會,兒子就是大名鼎鼎的海格力斯(Hercules)。