Iam super oceanum venit a seniore marito
flava pruinoso quae vehit axe diem.
‘Quo properas, Aurora? Mane!—sic Memnonis umbris
annua sollemni caede parentet avis!
5 Nunc iuvat in teneris dominae iacuisse lacertis;
si quando, lateri nunc bene iuncta meo est.
Nunc etiam somni pingues et frigidus aer,
et liquidum tenui gutture cantat avis.
Quo properas, ingrata viris, ingrata puellis?
10 roscida purpurea supprime lora manu!
Ante tuos ortus melius sua sidera servat
navita nec media nescius errat aqua;
te surgit quamvis lassus veniente viator,
et miles saevas aptat ad arma manus.
15 Prima bidente vides oneratos arva colentes;
prima vocas tardos sub iuga panda boves.
Tu pueros somno fraudas tradisque magistris,
ut subeant tenerae verbera saeva manus;[1]
atque eadem sponsum incautos ante atria mittis,[2]
20 unius ut verbi grandia damna ferant.
Nec tu consulto, nec tu iucunda diserto;
cogitur ad lites surgere uterque novas.
Tu, cum feminei possint cessare labores,
lanificam revocas ad sua pensa manum.
25 Omnia perpeterer—sed surgere mane puellas,
quis nisi cui non est ulla puella ferat?
Optavi quotiens, ne nox tibi cedere vellet,
ne fugerent vultus sidera mota tuos!
Optavi quotiens, aut ventus frangeret axem,
30 aut caderet spissa nube retentus equus!’
Quid, si Cephalio numquam flagraret amore?
An putat ignotam nequitiam esse suam?[3]
‘Invida, quo properas? Quod erat tibi filius ater,
materni fuerat pectoris ille color.
35 Tithono vellem de te narrare liceret;
fabula non caelo turpior ulla foret.
Illum dum refugis, longo quia grandior aevo,
surgis ad invisas a sene mane rotas.
At si, quem mavis, Cephalum conplexa teneres,[4]
40 clamares: “Lente currite, noctis equi!”
Cur ego plectar amans, si vir tibi marcet ab annis?
num me nupsisti conciliante seni?
Adspice, quot somnos iuveni donarit amato
Luna!—neque illius forma secunda tuae.
45 Ipse deum genitor, ne te tam saepe videret,
commisit noctes in sua vota duas.’
Iurgia finieram. Scires audisse: rubebat—
nec tamen adsueto tardius orta dies!
[1] 部分版本中没有15-18行,或者放到第10行后。
[2] incautos=cultos=consulti=cives=multos; eadem sponsum incautos=vades sponsum stultos
[3] 有些版本中没有31-32行。
[4] mavis=malis=magis=manibus
(黎明女神)[1]
以霜车载来晨光的金发女神已浮出
大洋,告别那位衰老的丈夫。
“去何处,奥罗拉?停下!好让门农的鸟群
用年度的血战仪式祭奠父亲![2]
5 此刻我欣然躺在爱人温柔的臂弯里,
难得在此刻与她甜蜜地偎依。
也是在此刻,睡意深沉,空气清冽,
小鸟的细喉正唱着流畅的歌。
被世间男女嫌恶的神啊,你赶往何方?
10 绯红的手快勒住滴露的绳缰!
你升起之前,海员跟踪星座更容易,
也并非在辽阔水面盲目游移;
无论多疲惫,你一来行客便要起身,
士卒凶悍的双手又重执刀兵。
15 你最先见农夫拿着双叉锄耕作田野,
最先唤迟缓的公牛套上弯轭。
你夺走孩童的睡眠,将他们交给老师,
让稚嫩的小手承受无情的戒尺;[3]
也是你将毫无戒心的担保人送到法庭,
20 因为一个词的承诺而损失惨重。
无论控方还是辨方都不会欢迎你,
他们都被迫起床,应对新官司。
当女人的辛劳本可以暂时停歇,又是你
将她们拉回,分给她们新活计。
25 这些我都能容忍——可谁能容忍姑娘
早起,除非没姑娘在他身旁?
我曾多少次希望,夜不肯为你让道,
被驱的星辰不从你眼前逃跑!
我曾多少次期盼,或者风吹坏车轴,
30 或者你的马被一朵浓云绊倒!”[4]
什么?难道她不曾为刻帕罗斯痴情?
还是以为她的罪能瞒过世人?
“恶意的神,你赶往何方?你儿子黑肤,
正好与母亲的那颗黑心为伍。
35 真想让提托诺斯亲口讲述你的事,[5]
天界再没有女神比你更可耻。
因为他太过衰老,你就抛下他,并且
每朝都起身,登上可憎的马车。
但倘若如你所愿,你搂着刻帕罗斯,[6]
40 就会喊:‘夜晚的骐骥,慢些跑,别急!’
为何你丈夫老迈,我恋爱非要受伤害?
难道你嫁给白头翁是我做的媒?
你看,月神赐多少安眠的光阴给钟情的
少年!——她的美貌岂比你逊色?[7]
45 连众神之王,为了不如此频繁见到你,
也曾因恣欲将两夜连成一体。”[8]
我已斥责完。她应该听到,脸颊发红——
但黎明仍按时到临,并无不同。
[1] Elliott(1974)认为,这首诗体现了奥维德突出的特点——幽默和无懈可击的诗歌语言控制,也体现了他常被人诟病的特点——戏谑轻浮和对雄辩术(rhetoric)的运用。但他认为,后面两点不应该受到批评,戏谑轻浮是罗马爱情哀歌这种体裁的要求,对雄辩术的厌恶也只是浪漫主义之后的诗学趣味,不应反用于古典作品。奥维德在这首诗中充分利用了西方古典雄辩术的各种技巧为艺术效果服务。
[2] 黎明女神奥罗拉的儿子门农(Memnon)在特洛伊战死后,从他的葬礼柴堆中飞出了一群好战的鸟。参考《变形记》(Metamorphoses 13.600-619)。
[3] 古罗马老师用粗茴香梗(ferula)打学生的手作为惩戒。
[4] Little(1971)认为,29-30行或许受到了卡利马科斯《赫卡勒》(Hecale fr.260 53-54)的启发。
[5] 提托诺斯是特洛伊国王拉俄墨冬(Laomedon)之子,奥罗拉的情人。当初她只向朱庇特请求给他永恒的生命,却忘了索要青春,所以提托诺斯只能在永久的衰老中活下去。
[6] 刻帕罗斯(Cephalus)是埃俄洛斯(Aeolus)之孙,普罗克里丝(Procris)之夫,被奥罗拉看上。女神对他的纠缠见《变形记》(Metamorphoses 7.700-713)。
[7] “少年”指月神钟爱的美少年恩迪米昂(Endymion),按照奥维德的说法,恩迪米昂长睡不醒是狄安娜的恩赐,而在通行的神话版本中,这是朱庇特对他觊觎朱诺的惩罚。
[8] 指朱庇特连续两夜与阿尔克梅涅(Alcmene)交欢的事。阿尔克梅涅的丈夫是提林斯(Tyrins)国王安菲特律翁(Amphitryon),朱庇特化身安菲特律翁与她幽会,儿子就是大名鼎鼎的海格力斯(Hercules)。