Qualis ab Eurota Phrygiis avecta carinis
coniugibus belli causa duobus erat,
qualis erat Lede, quam plumis abditus albis
callidus in falsa lusit adulter ave,
5 qualis Amymone siccis erravit in agris,[1]
cum premeret summi verticis urna comas—
talis eras; aquilamque in te taurumque timebam,
et quidquid magno de Iove fecit amor.
Nunc timor omnis abest, animique resanuit error,
10 nec facies oculos iam capit ista meos.
Cur sim mutatus, quaeris? Quia munera poscis.
Haec te non patitur causa placere mihi.
Donec eras simplex, animum cum corpore amavi;
nunc mentis vitio laesa figura tua est.
15 Et puer est et nudus Amor; sine sordibus annos
et nullas vestes, ut sit apertus, habet.
Quid puerum Veneris pretio prostare iubetis?
Quo pretium condat, non habet ille sinum![2]
Nec Venus apta feris Veneris nec filius armis—
20 non decet inbelles aera merere deos.
Stat meretrix certo cuivis mercabilis aere,
et miseras iusso corpore quaerit opes;
devovet imperium tamen haec lenonis avari
et, quod vos facitis sponte, coacta facit.
25 Sumite in exemplum pecudes ratione carentes;
turpe erit, ingenium mitius esse feris.
Non equa munus equum, non taurum vacca poposcit;
non aries placitam munere captat ovem.
Sola viro mulier spoliis exultat ademptis,
30 sola locat noctes, sola licenda venit,
et vendit quod utrumque iuvat quod uterque petebat,
et pretium, quanti gaudeat ipsa, facit.
Quae Venus ex aequo ventura est grata duobus,
altera cur illam vendit et alter emit?
35 Cur mihi sit damno, tibi sit lucrosa voluptas,
quam socio motu femina virque ferunt?
Non bene conducti vendunt periuria testes,
non bene selecti iudicis arca patet.
Turpe reos empta miseros defendere lingua;
40 quod faciat magnas, turpe tribunal, opes;[3]
turpe tori reditu census augere paternos,
et faciem lucro prostituisse suam.
Gratia pro rebus merito debetur inemptis;
pro male conducto gratia nulla toro.
45 Omnia conductor solvit; mercede soluta
non manet officio debitor ille tuo.
Parcite, formosae, pretium pro nocte pacisci;
non habet eventus sordida praeda bonos.
Non fuit armillas tanti pepigisse Sabinas,[4]
50 ut premerent sacrae virginis arma caput;
e quibus exierat, traiecit viscera ferro
filius, et poenae causa monile fuit.
Nec tamen indignum est a divite praemia posci;
munera poscenti quod dare possit, habet.
55 Carpite de plenis pendentes vitibus uvas;
praebeat Alcinoi poma benignus ager!
Officium pauper numeret studiumque fidemque;
quod quis habet, dominae conferat omne suae.
Est quoque carminibus meritas celebrare puellas
60 dos mea; quam volui, nota fit arte mea.
Scindentur vestes, gemmae frangentur et aurum;
carmina quam tribuent, fama perennis erit.
Nec dare, sed pretium posci dedignor et odi;
quod nego poscenti, desine velle, dabo!
[1] agris=Argis
[2] condat=condas
[3] magnas=magni
[4] pepigisse=eligisse=tetigisse
(禮物)[1]
如那位女人,從歐羅塔斯被特洛伊木船
劫走,引發了兩位丈夫的血戰,[2]
也如麗達,被覆滿白色羽毛的狡猾
情夫以鳥的虛假形象欺詐,[3]
5 又如阿密摩涅在焦渴的田野間遊盪,
沉重的水瓮壓在她的頭上——[4]
都是你寫照。為了你,我曾怕公牛和鷹
以及愛用神王造出的其他身形。[5]
如今我不再恐懼,靈魂的病已痊癒,
10 你那副模樣鎖不住我的雙目。
我為何變了,你問?因為你索要禮物。
這一點讓你的魅力無法延續。
你心思單純時,我便愛着你的靈與肉,
如今這精神的缺點讓容顏蒙垢。
15 丘比特是赤裸的孩童,他有潔凈的年紀,
身無寸縷,暗示他坦然無欺。
你為何明碼標價,出售維納斯的兒子?
他沒有衣褶存放換來的錢幣![6]
維納斯母子都不適合殘酷的武器——
20 不喜戰爭的兩位神都不應服役。
妓女才不分對象,為預設的報酬站街,
委身侍奉,求一點可憐的資貨,
但她仍詛咒貪婪皮條客的蠻橫命令,
你自願做的,她只是被迫而行。[7]
25 以天生缺乏理性的畜生為例(野獸
若更文雅,定讓人難以忍受)。
母馬和母牛都不向各自的配偶討東西,
公羊取悅母羊,也無需送禮。
唯有女人為剝削男子而欣喜若狂,
30 唯有她出租夜晚,兜售色相,
將雙方喜歡和追求之事變成商品,
以滿意程度確定價格的差等。
既然雲雨的行為讓彼此都覺得愉快,
為何一人可以賣,一人必須買?
35 為何這歡樂於我是虧損,於你是盈利,
當男女被共同的衝動驅趕到一起?
證人為了錢作偽證,就是行為不端,
受召的法官若受賄,分外丟臉;[8]
用買來的舌頭為可憐的被告辯護可恥,
40 大肆斂財的法庭也令人不齒;
通過床笫的交易擴充先祖的遺產,
以美貌換取酬勞,同樣太丟臉。
只應珍視並非靠財物得來的恩惠,
沒人會感激屈辱租來的歡愛。
45 租用者已無所虧欠,貨款一旦付清,
他就不再受制於你的殷勤。
美貌的女人們,別再談判花多少過夜,
骯髒的收益不會有理想的結果。
索要薩賓人手鐲的那位可曾如願?
50 叛國女祭司的頭顱被盾牌壓扁;[9]
母親的子宮被自己孕育的後代刺穿,
報復的起因不過是一串項鏈。[10]
然而,向富翁求取報償並非太出格,
可贈予你的禮物,他們並不缺。
55 從豐盛多產的藤條採擷低垂的葡萄串,
讓斯凱里亞的沃土將鮮果奉獻![11]
窮漢只應該提供關切、熱情和忠誠——
各自把擁有之物帶給女主人。
我的彩禮則是以詩歌稱頌心儀的
60 姑娘,借技藝讓她聲名遠播。
衣裳會開裂,黃金與寶石會變成碎片,
詩作賦予的榮耀卻永久流傳。
我並不吝于贈予,但蔑視並憎惡索取;
索取時拒絕,你不求,我欣然付出![12]
[1] Curran(1964)指出,這首詩的突出特點是語氣、用語、態度和場景的轉換,從超現實的希臘神話世界轉入污濁的羅馬現實世界,從哀歌體風格轉入後半段的諷刺詩風格。
[2] “那位女人”指海倫(Helene),歐羅塔斯(Eurotas)是斯巴達境內的一條河,“兩位丈夫”指墨涅拉俄斯和帕里斯(Paris)。
[3] “情夫”指朱庇特。
[4] 阿密摩涅(Amymone)是達那俄斯五十位女兒中的一位,一次她在打獵時受到薩梯(satyr)騷擾,於是向海神涅普頓求救,救完她之後涅普頓卻動了淫心,姦汙了她。
[5] 朱庇特風流成性,常變成其他形狀欺騙女人和自己的配偶朱諾。Lee(1962)注意到1-8行模仿了普羅佩提烏斯《哀歌集》(Elegiae 1.3.1.ff),但認為這段詩只是“裝飾性的”,“故意誤導讀者的”。Curran(1964)則相信,它與後文現實主義的描寫形成了極其鮮明的對照。他還指出,“其他身形”很可能暗指朱庇特追求達那厄時化作的金雨,從而為下文將愛當作交易的場景做了鋪墊。
[6] 在古羅馬,男女長袍在胸部的衣褶常用作錢包。
[7] Curran指出,奧維德在這部分的拉丁語中大量使用頭韻,例如praemia(報酬)、praeda(戰利品)、pepigisse(要求)、prostare(站街)、prosituisse(賣淫)等,強化了憤恨的語氣。
[8] Riley(1852)認為,原文中selecti iudicis指“百人團”(centumviri)的法官,他們協助司法官(praetor)處理產權糾紛。從《哀歌集》(Tristia 2.93)我們得知,奧維德也曾入選百人團。
[9] 塔爾皮婭(Tarpeia)是羅馬守城人之女,擔任祭司,她向薩賓士兵索賄,為他們打開了城門,但薩賓人憎惡她賣國,用盾牌壓死了她。
[10] 安菲阿剌俄斯(Amphiaraus)是七將攻忒拜中的一位將領,其實他早已預見到自己的死亡,所以躲了起來,但他的妻子厄里費勒(Eriphyle)以貪財不忠聞名,被一條項鏈收買,明知丈夫攻打忒拜必死無疑,仍脅迫他參戰。最後他的戰車被開裂的大地吞沒。兩人的兒子阿爾克邁昂(Alcmaeon)為父親報仇,殺死了母親厄里費勒。
[11] 阿爾喀諾俄斯(Alcinous)是斯凱里亞島(Scheria)的國王,熱情接待了尤利西斯,贈給他許多禮物。
[12] Curran(1964)評論道,通過把詩變成交易的手段,奧維德成功地將上文明顯衝突的兩個世界融合起來。