Qualis ab Eurota Phrygiis avecta carinis
coniugibus belli causa duobus erat,
qualis erat Lede, quam plumis abditus albis
callidus in falsa lusit adulter ave,
5 qualis Amymone siccis erravit in agris,[1]
cum premeret summi verticis urna comas—
talis eras; aquilamque in te taurumque timebam,
et quidquid magno de Iove fecit amor.
Nunc timor omnis abest, animique resanuit error,
10 nec facies oculos iam capit ista meos.
Cur sim mutatus, quaeris? Quia munera poscis.
Haec te non patitur causa placere mihi.
Donec eras simplex, animum cum corpore amavi;
nunc mentis vitio laesa figura tua est.
15 Et puer est et nudus Amor; sine sordibus annos
et nullas vestes, ut sit apertus, habet.
Quid puerum Veneris pretio prostare iubetis?
Quo pretium condat, non habet ille sinum![2]
Nec Venus apta feris Veneris nec filius armis—
20 non decet inbelles aera merere deos.
Stat meretrix certo cuivis mercabilis aere,
et miseras iusso corpore quaerit opes;
devovet imperium tamen haec lenonis avari
et, quod vos facitis sponte, coacta facit.
25 Sumite in exemplum pecudes ratione carentes;
turpe erit, ingenium mitius esse feris.
Non equa munus equum, non taurum vacca poposcit;
non aries placitam munere captat ovem.
Sola viro mulier spoliis exultat ademptis,
30 sola locat noctes, sola licenda venit,
et vendit quod utrumque iuvat quod uterque petebat,
et pretium, quanti gaudeat ipsa, facit.
Quae Venus ex aequo ventura est grata duobus,
altera cur illam vendit et alter emit?
35 Cur mihi sit damno, tibi sit lucrosa voluptas,
quam socio motu femina virque ferunt?
Non bene conducti vendunt periuria testes,
non bene selecti iudicis arca patet.
Turpe reos empta miseros defendere lingua;
40 quod faciat magnas, turpe tribunal, opes;[3]
turpe tori reditu census augere paternos,
et faciem lucro prostituisse suam.
Gratia pro rebus merito debetur inemptis;
pro male conducto gratia nulla toro.
45 Omnia conductor solvit; mercede soluta
non manet officio debitor ille tuo.
Parcite, formosae, pretium pro nocte pacisci;
non habet eventus sordida praeda bonos.
Non fuit armillas tanti pepigisse Sabinas,[4]
50 ut premerent sacrae virginis arma caput;
e quibus exierat, traiecit viscera ferro
filius, et poenae causa monile fuit.
Nec tamen indignum est a divite praemia posci;
munera poscenti quod dare possit, habet.
55 Carpite de plenis pendentes vitibus uvas;
praebeat Alcinoi poma benignus ager!
Officium pauper numeret studiumque fidemque;
quod quis habet, dominae conferat omne suae.
Est quoque carminibus meritas celebrare puellas
60 dos mea; quam volui, nota fit arte mea.
Scindentur vestes, gemmae frangentur et aurum;
carmina quam tribuent, fama perennis erit.
Nec dare, sed pretium posci dedignor et odi;
quod nego poscenti, desine velle, dabo!
[1] agris=Argis
[2] condat=condas
[3] magnas=magni
[4] pepigisse=eligisse=tetigisse
(礼物)[1]
如那位女人,从欧罗塔斯被特洛伊木船
劫走,引发了两位丈夫的血战,[2]
也如丽达,被覆满白色羽毛的狡猾
情夫以鸟的虚假形象欺诈,[3]
5 又如阿密摩涅在焦渴的田野间游荡,
沉重的水瓮压在她的头上——[4]
都是你写照。为了你,我曾怕公牛和鹰
以及爱用神王造出的其他身形。[5]
如今我不再恐惧,灵魂的病已痊愈,
10 你那副模样锁不住我的双目。
我为何变了,你问?因为你索要礼物。
这一点让你的魅力无法延续。
你心思单纯时,我便爱着你的灵与肉,
如今这精神的缺点让容颜蒙垢。
15 丘比特是赤裸的孩童,他有洁净的年纪,
身无寸缕,暗示他坦然无欺。
你为何明码标价,出售维纳斯的儿子?
他没有衣褶存放换来的钱币![6]
维纳斯母子都不适合残酷的武器——
20 不喜战争的两位神都不应服役。
妓女才不分对象,为预设的报酬站街,
委身侍奉,求一点可怜的资货,
但她仍诅咒贪婪皮条客的蛮横命令,
你自愿做的,她只是被迫而行。[7]
25 以天生缺乏理性的畜生为例(野兽
若更文雅,定让人难以忍受)。
母马和母牛都不向各自的配偶讨东西,
公羊取悦母羊,也无需送礼。
唯有女人为剥削男子而欣喜若狂,
30 唯有她出租夜晚,兜售色相,
将双方喜欢和追求之事变成商品,
以满意程度确定价格的差等。
既然云雨的行为让彼此都觉得愉快,
为何一人可以卖,一人必须买?
35 为何这欢乐于我是亏损,于你是盈利,
当男女被共同的冲动驱赶到一起?
证人为了钱作伪证,就是行为不端,
受召的法官若受贿,分外丢脸;[8]
用买来的舌头为可怜的被告辩护可耻,
40 大肆敛财的法庭也令人不齿;
通过床笫的交易扩充先祖的遗产,
以美貌换取酬劳,同样太丢脸。
只应珍视并非靠财物得来的恩惠,
没人会感激屈辱租来的欢爱。
45 租用者已无所亏欠,货款一旦付清,
他就不再受制于你的殷勤。
美貌的女人们,别再谈判花多少过夜,
肮脏的收益不会有理想的结果。
索要萨宾人手镯的那位可曾如愿?
50 叛国女祭司的头颅被盾牌压扁;[9]
母亲的子宫被自己孕育的后代刺穿,
报复的起因不过是一串项链。[10]
然而,向富翁求取报偿并非太出格,
可赠予你的礼物,他们并不缺。
55 从丰盛多产的藤条采撷低垂的葡萄串,
让斯凯里亚的沃土将鲜果奉献![11]
穷汉只应该提供关切、热情和忠诚——
各自把拥有之物带给女主人。
我的彩礼则是以诗歌称颂心仪的
60 姑娘,借技艺让她声名远播。
衣裳会开裂,黄金与宝石会变成碎片,
诗作赋予的荣耀却永久流传。
我并不吝于赠予,但蔑视并憎恶索取;
索取时拒绝,你不求,我欣然付出![12]
[1] Curran(1964)指出,这首诗的突出特点是语气、用语、态度和场景的转换,从超现实的希腊神话世界转入污浊的罗马现实世界,从哀歌体风格转入后半段的讽刺诗风格。
[2] “那位女人”指海伦(Helene),欧罗塔斯(Eurotas)是斯巴达境内的一条河,“两位丈夫”指墨涅拉俄斯和帕里斯(Paris)。
[3] “情夫”指朱庇特。
[4] 阿密摩涅(Amymone)是达那俄斯五十位女儿中的一位,一次她在打猎时受到萨梯(satyr)骚扰,于是向海神涅普顿求救,救完她之后涅普顿却动了淫心,奸污了她。
[5] 朱庇特风流成性,常变成其他形状欺骗女人和自己的配偶朱诺。Lee(1962)注意到1-8行模仿了普罗佩提乌斯《哀歌集》(Elegiae 1.3.1.ff),但认为这段诗只是“装饰性的”,“故意误导读者的”。Curran(1964)则相信,它与后文现实主义的描写形成了极其鲜明的对照。他还指出,“其他身形”很可能暗指朱庇特追求达那厄时化作的金雨,从而为下文将爱当作交易的场景做了铺垫。
[6] 在古罗马,男女长袍在胸部的衣褶常用作钱包。
[7] Curran指出,奥维德在这部分的拉丁语中大量使用头韵,例如praemia(报酬)、praeda(战利品)、pepigisse(要求)、prostare(站街)、prosituisse(卖淫)等,强化了愤恨的语气。
[8] Riley(1852)认为,原文中selecti iudicis指“百人团”(centumviri)的法官,他们协助司法官(praetor)处理产权纠纷。从《哀歌集》(Tristia 2.93)我们得知,奥维德也曾入选百人团。
[9] 塔尔皮娅(Tarpeia)是罗马守城人之女,担任祭司,她向萨宾士兵索贿,为他们打开了城门,但萨宾人憎恶她卖国,用盾牌压死了她。
[10] 安菲阿剌俄斯(Amphiaraus)是七将攻忒拜中的一位将领,其实他早已预见到自己的死亡,所以躲了起来,但他的妻子厄里费勒(Eriphyle)以贪财不忠闻名,被一条项链收买,明知丈夫攻打忒拜必死无疑,仍胁迫他参战。最后他的战车被开裂的大地吞没。两人的儿子阿尔克迈昂(Alcmaeon)为父亲报仇,杀死了母亲厄里费勒。
[11] 阿尔喀诺俄斯(Alcinous)是斯凯里亚岛(Scheria)的国王,热情接待了尤利西斯,赠给他许多礼物。
[12] Curran(1964)评论道,通过把诗变成交易的手段,奥维德成功地将上文明显冲突的两个世界融合起来。