奧維德《情詩集》第1部第9首



Militat omnis amans, et habet sua castra Cupido;
Attice, crede mihi, militat omnis amans.
Quae bello est habilis, Veneri quoque convenit aetas.
Turpe senex miles, turpe senilis amor.
5 Quos petiere duces animos in milite forti,[1]
hos petit in socio bella puella viro.[2]
Pervigilant ambo; terra requiescit uterque—
ille fores dominae servat, at ille ducis.
Militis officium longa est via; mitte puellam,
10 strenuus exempto fine sequetur amans.
Ibit in adversos montes duplicataque nimbo
flumina, congestas exteret ille nives,
nec freta pressurus tumidos causabitur Euros
aptaque verrendis sidera quaeret aquis.
15 Quis nisi vel miles vel amans et frigora noctis
et denso mixtas perferet imbre nives?
Mittitur infestos alter speculator in hostes;
in rivale oculos alter, ut hoste, tenet.
Ille graves urbes, hic durae limen amicae
20 obsidet; hic portas frangit, at ille fores.
Saepe soporatos invadere profuit hostes
caedere et armata vulgus inerme manu.
Sic fera Threicii ceciderunt agmina Rhesi,
et dominum capti deseruistis equi.
25 Nempe maritorum somnis utuntur amantes,
et sua sopitis hostibus arma movent.
Custodum transire manus vigilumque catervas
militis et miseri semper amantis opus.
Mars dubius nec certa Venus; victique resurgunt,
30 quosque neges umquam posse iacere, cadunt.
Ergo desidiam quicumque vocabat amorem,
desinat. Ingenii est experientis amor.
Ardet in abducta Briseide magnus Achilles—
dum licet, Argeas frangite, Troes, opes!
35 Hector ab Andromaches conplexibus ibat ad arma,
et, galeam capiti quae daret, uxor erat.
Summa ducum, Atrides, visa Priameide fertur
Maenadis effusis obstipuisse comis.
Mars quoque deprensus fabrilia vincula sensit;
40 notior in caelo fabula nulla fuit.
Ipse ego segnis eram discinctaque in otia natus;
mollierant animos lectus et umbra meos.
Inpulit ignavum formosae cura puellae
iussit et in castris aera merere suis.
45 Inde vides agilem nocturnaque bella gerentem.
qui nolet fieri desidiosus, amet!
[1] animos=annos
[2] viro=toro

(愛就是戰爭)[1]
 
戀愛者都是戰士,丘比特有自己的營盤,
阿提庫斯,相信我,戀愛如作戰。[2]
適合拼殺的年紀同樣也適合求歡,[3]
戰場和情場的老者皆令人憎厭。
5 將軍希求於勇敢士兵的那種精神,
美麗的姑娘也希求於自己的戀人。
兩種人都終夜不眠,都以地面為枕——
分別為女主人和將軍看守大門。[4]
長途跋涉是兵卒的本分;姑娘若遠行,
10 愛慕者也必跟隨,不辭苦辛:
他會穿越攔路的高山、暴雨後猛漲的
江河,蹚過地面深深的積雪,
渡海時,他不因東風肆虐而猶豫畏縮,
不會找適合越洋時出現的星座。
15 除了士兵和情人,夜晚的酷寒和交織
密雨的冷雪誰還能忍受到底?
前者被派去偵察危險敵人的動靜,
後者緊盯着對手,彷彿看敵人。
兵卒攻厚牆,情人攻姑娘頑固的門檻;
20 這位破城池,那位沖入庭院。
突襲酣睡的敵軍,手執利刃屠戮
毫無防禦的群氓,常有用處。
瑞索斯兇悍的色雷斯部隊就如此傾覆,
被搶的戰馬也隨之拋棄舊主。[5]
25 情夫同樣趁丈夫入眠時悄悄行事,
向深陷夢鄉的敵人晃動武器。
逃過守衛的毒手,避開巡夜的隊伍,
是士兵和可憐情人同修的功夫。
馬爾斯多疑,維納斯善變;失敗者復起,
30 你篤信不會淪落的人卻墜地。
所以,無論誰宣稱愛是慵懶的閑情,
都別愛!愛屬於積極進取的天性。
阿喀琉斯為布里塞伊絲被劫而發狂——[6]
特洛伊戰士,快摧毀希臘的力量!
35 赫克托耳從安德洛瑪刻的懷抱里趕回[7]
疆場,是妻子為他戴好頭盔。
據說一看見卡珊德拉,阿伽門農[8]
就為她狂舞的頭髮如痴如怔。[9]
馬爾斯落網時也覺察工匠鐐銬的禁錮,[10]
40 天界沒有更膾炙人口的掌故。
我原本也是懶人,生來喜好閑逸,
軟床與樹蔭消磨了我的意志。
對一位女孩的迷戀將我從怠惰中驚醒,
命令我從此在她的兵營里謀生。
45 於是我變得活躍,晚上也不忘作戰,
不願渾噩的人啊,來一場愛戀!


[1] Müller(1856)、Kenney(1959)、Barsby(1973)、Boyd(1997)抱怨詩中情人與士兵的相似性比較缺乏充分的說服力,但Murgatroyd(1999)認為,奧維德目的本來就不是為了說服,而是娛樂,如果一位受過良好雄辯術訓練的人故意在論證中留下破綻,他就是為了製造輕浮、詼諧的效果。
[2] 阿提庫斯(Atticus)是奧維德的朋友,也是詩人《黑海書簡》(Ex Ponto)第2部第4首和第7首的收信人。
[3] 古羅馬的服役年齡是十七歲到四十六歲。
[4] 古羅馬軍隊在夜裡的警戒崗哨每三小時換一般,一共四班。
[5] 瑞索斯(Rhesus)是繆斯之子、色雷斯國王,率軍救援特洛伊,被狄俄墨得斯和尤利西斯在特洛伊城外殺死,馬也被他們搶奪。
[6] 布里塞伊絲(Briseis)是阿喀琉斯在呂爾涅索斯(Lyrnesus)搶來的女戰俘,後被阿伽門農奪走,引發兩人之間嚴重的矛盾。
[7] 赫克托耳(Hector)是特洛伊的第一勇士,普里阿摩斯(Priamus)與赫庫芭(Hecuba)之子。安德洛瑪刻(Andromache)是他的妻子,在古典時代被視為典型的賢妻。
[8] “卡珊德拉”對應的原文是Priameide,意為“普里阿摩斯(特洛伊國王)之女”,“阿伽門農”對應的原文是Atrides,意為“阿特柔斯之子”。卡珊德拉在被埃阿斯強暴後,最終成為阿伽門農的女人。
[9] 這行原文中的屬格名詞Maenadis意為“狂女”,指酒神的追隨者。按照西方古代的說法,祭司在預言時也處於瘋狂狀態,與狂女相似。卡珊德拉是日神祭司。
[10] 指馬爾斯和維納斯被伏爾甘(Vulcanus)捉姦在床的故事,參考《變形記》(Metamorphoses 4.167-189)。