Militat omnis amans, et habet sua castra Cupido;
Attice, crede mihi, militat omnis amans.
Quae bello est habilis, Veneri quoque convenit aetas.
Turpe senex miles, turpe senilis amor.
5 Quos petiere duces animos in milite forti,[1]
hos petit in socio bella puella viro.[2]
Pervigilant ambo; terra requiescit uterque—
ille fores dominae servat, at ille ducis.
Militis officium longa est via; mitte puellam,
10 strenuus exempto fine sequetur amans.
Ibit in adversos montes duplicataque nimbo
flumina, congestas exteret ille nives,
nec freta pressurus tumidos causabitur Euros
aptaque verrendis sidera quaeret aquis.
15 Quis nisi vel miles vel amans et frigora noctis
et denso mixtas perferet imbre nives?
Mittitur infestos alter speculator in hostes;
in rivale oculos alter, ut hoste, tenet.
Ille graves urbes, hic durae limen amicae
20 obsidet; hic portas frangit, at ille fores.
Saepe soporatos invadere profuit hostes
caedere et armata vulgus inerme manu.
Sic fera Threicii ceciderunt agmina Rhesi,
et dominum capti deseruistis equi.
25 Nempe maritorum somnis utuntur amantes,
et sua sopitis hostibus arma movent.
Custodum transire manus vigilumque catervas
militis et miseri semper amantis opus.
Mars dubius nec certa Venus; victique resurgunt,
30 quosque neges umquam posse iacere, cadunt.
Ergo desidiam quicumque vocabat amorem,
desinat. Ingenii est experientis amor.
Ardet in abducta Briseide magnus Achilles—
dum licet, Argeas frangite, Troes, opes!
35 Hector ab Andromaches conplexibus ibat ad arma,
et, galeam capiti quae daret, uxor erat.
Summa ducum, Atrides, visa Priameide fertur
Maenadis effusis obstipuisse comis.
Mars quoque deprensus fabrilia vincula sensit;
40 notior in caelo fabula nulla fuit.
Ipse ego segnis eram discinctaque in otia natus;
mollierant animos lectus et umbra meos.
Inpulit ignavum formosae cura puellae
iussit et in castris aera merere suis.
45 Inde vides agilem nocturnaque bella gerentem.
qui nolet fieri desidiosus, amet!
[1] animos=annos
[2] viro=toro
(爱就是战争)[1]
恋爱者都是战士,丘比特有自己的营盘,
阿提库斯,相信我,恋爱如作战。[2]
适合拼杀的年纪同样也适合求欢,[3]
战场和情场的老者皆令人憎厌。
5 将军希求于勇敢士兵的那种精神,
美丽的姑娘也希求于自己的恋人。
两种人都终夜不眠,都以地面为枕——
分别为女主人和将军看守大门。[4]
长途跋涉是兵卒的本分;姑娘若远行,
10 爱慕者也必跟随,不辞苦辛:
他会穿越拦路的高山、暴雨后猛涨的
江河,蹚过地面深深的积雪,
渡海时,他不因东风肆虐而犹豫畏缩,
不会找适合越洋时出现的星座。
15 除了士兵和情人,夜晚的酷寒和交织
密雨的冷雪谁还能忍受到底?
前者被派去侦察危险敌人的动静,
后者紧盯着对手,仿佛看敌人。
兵卒攻厚墙,情人攻姑娘顽固的门槛;
20 这位破城池,那位冲入庭院。
突袭酣睡的敌军,手执利刃屠戮
毫无防御的群氓,常有用处。
瑞索斯凶悍的色雷斯部队就如此倾覆,
被抢的战马也随之抛弃旧主。[5]
25 情夫同样趁丈夫入眠时悄悄行事,
向深陷梦乡的敌人晃动武器。
逃过守卫的毒手,避开巡夜的队伍,
是士兵和可怜情人同修的功夫。
马尔斯多疑,维纳斯善变;失败者复起,
30 你笃信不会沦落的人却坠地。
所以,无论谁宣称爱是慵懒的闲情,
都别爱!爱属于积极进取的天性。
阿喀琉斯为布里塞伊丝被劫而发狂——[6]
特洛伊战士,快摧毁希腊的力量!
35 赫克托耳从安德洛玛刻的怀抱里赶回[7]
疆场,是妻子为他戴好头盔。
据说一看见卡珊德拉,阿伽门农[8]
就为她狂舞的头发如痴如怔。[9]
马尔斯落网时也觉察工匠镣铐的禁锢,[10]
40 天界没有更脍炙人口的掌故。
我原本也是懒人,生来喜好闲逸,
软床与树荫消磨了我的意志。
对一位女孩的迷恋将我从怠惰中惊醒,
命令我从此在她的兵营里谋生。
45 于是我变得活跃,晚上也不忘作战,
不愿浑噩的人啊,来一场爱恋!
[1] Müller(1856)、Kenney(1959)、Barsby(1973)、Boyd(1997)抱怨诗中情人与士兵的相似性比较缺乏充分的说服力,但Murgatroyd(1999)认为,奥维德目的本来就不是为了说服,而是娱乐,如果一位受过良好雄辩术训练的人故意在论证中留下破绽,他就是为了制造轻浮、诙谐的效果。
[2] 阿提库斯(Atticus)是奥维德的朋友,也是诗人《黑海书简》(Ex Ponto)第2部第4首和第7首的收信人。
[3] 古罗马的服役年龄是十七岁到四十六岁。
[4] 古罗马军队在夜里的警戒岗哨每三小时换一般,一共四班。
[5] 瑞索斯(Rhesus)是缪斯之子、色雷斯国王,率军救援特洛伊,被狄俄墨得斯和尤利西斯在特洛伊城外杀死,马也被他们抢夺。
[6] 布里塞伊丝(Briseis)是阿喀琉斯在吕尔涅索斯(Lyrnesus)抢来的女战俘,后被阿伽门农夺走,引发两人之间严重的矛盾。
[7] 赫克托耳(Hector)是特洛伊的第一勇士,普里阿摩斯(Priamus)与赫库芭(Hecuba)之子。安德洛玛刻(Andromache)是他的妻子,在古典时代被视为典型的贤妻。
[8] “卡珊德拉”对应的原文是Priameide,意为“普里阿摩斯(特洛伊国王)之女”,“阿伽门农”对应的原文是Atrides,意为“阿特柔斯之子”。卡珊德拉在被埃阿斯强暴后,最终成为阿伽门农的女人。
[9] 这行原文中的属格名词Maenadis意为“狂女”,指酒神的追随者。按照西方古代的说法,祭司在预言时也处于疯狂状态,与狂女相似。卡珊德拉是日神祭司。
[10] 指马尔斯和维纳斯被伏尔甘(Vulcanus)捉奸在床的故事,参考《变形记》(Metamorphoses 4.167-189)。