奧維德《情詩集》第1部第8首



Est quaedam—quicumque volet cognoscere lenam,
audiat!—est quaedam nomine Dipsas anus.
Ex re nomen habet—nigri non illa parentem
Memnonis in roseis sobria vidit equis.
5 Illa magas artes Aeaeaque carmina novit
inque caput liquidas arte recurvat aquas;
scit bene, quid gramen, quid torto concita rhombo
licia, quid valeat virus amantis equae.
Cum voluit, toto glomerantur nubila caelo;
10 cum voluit, puro fulget in orbe dies.
Sanguine, siqua fides, stillantia sidera vidi;[1]
purpureus Lunae sanguine vultus erat.
Hanc ego nocturnas versam volitare per umbras[2]
suspicor et pluma corpus anile tegi.
15 Suspicor, et fama est. Oculis quoque pupula duplex
fulminat, et gemino lumen ab orbe venit.[3]
Evocat antiquis proavos atavosque sepulcris
et solidam longo carmine findit humum.
Haec sibi proposuit thalamos temerare pudicos;
20 nec tamen eloquio lingua nocente caret.
Fors me sermoni testem dedit; illa monebat
talia—me duplices occuluere fores:
‘Scis here te, mea lux, iuveni placuisse beato?
Haesit et in vultu constitit usque tuo.
25 Et cur non placeas? Nulli tua forma secunda est;
me miseram, dignus corpore cultus abest!
Tam felix esses quam formosissima, vellem—
non ego, te facta divite, pauper ero.
Stella tibi oppositi nocuit contraria Martis.
30 Mars abiit; signo nunc Venus apta suo.
Prosit ut adveniens, en adspice! Dives amator
te cupiit; curae, quid tibi desit, habet.
Est etiam facies, qua se tibi conparet, illi;
si te non emptam vellet, emendus erat.’
35 Erubuit. ‘Decet alba quidem pudor ora, sed iste,
si simules, prodest; verus obesse solet.
Cum bene deiectis gremium spectabis ocellis,
quantum quisque ferat, respiciendus erit.
Forsitan inmundae Tatio regnante Sabinae
40 noluerint habiles pluribus esse viris;
nunc Mars externis animos exercet in armis,
at Venus Aeneae regnat in urbe sui.
Ludunt formosae; casta est, quam nemo rogavit—
aut, si rusticitas non vetat, ipsa rogat.
45 Has quoque, quas frontis rugas in vertice portas,[4]
excute; de rugis crimina multa cadent.
Penelope iuvenum vires temptabat in arcu;
qui latus argueret, corneus arcus erat.
Labitur occulte fallitque volubilis aetas,
50 ut celer admissis labitur amnis aquis.[5]
Aera nitent usu, vestis bona quaerit haberi,
canescunt turpi tecta relicta situ—
forma, nisi admittas, nullo exercente senescit.
Nec satis effectus unus et alter habent;
55 certior e multis nec tam invidiosa rapina est.
plena venit canis de grege praeda lupis.
Ecce, quid iste tuus praeter nova carmina vates
donat? Amatoris milia multa leges.[6]
Ipse deus vatum palla spectabilis aurea
60 tractat inauratae consona fila lyrae.
Qui dabit, ille tibi magno sit maior Homero;
crede mihi, res est ingeniosa dare.
Nec tu, siquis erit capitis mercede redemptus,
despice; gypsati crimen inane pedis.
65 Nec te decipiant veteres circum atria cerae.[7]
Tolle tuos tecum, pauper amator, avos!
Qui, quia pulcher erit, poscet sine munere noctem,[8]
quod det, amatorem flagitet ante suum!
Parcius exigito pretium, dum retia tendis,
70 ne fugiant; captos legibus ure tuis!
Nec nocuit simulatus amor; sine, credat amari,
et cave ne gratis hic tibi constet amor![9]
Saepe nega noctes; capitis modo finge dolorem,
et modo, quae causas praebeat, Isis erit.
75 Mox recipe, ut nullum patiendi colligat usum,
neve relentescat saepe repulsus amor.
Surda sit oranti tua ianua, laxa ferenti;
audiat exclusi verba receptus amans;
et, quasi laesa prior, nonnumquam irascere laeso—
80 vanescit culpa culpa repensa tua.
Sed numquam dederis spatiosum tempus in iram:
saepe simultates ira morata facit.
Quin etiam discant oculi lacrimare coacti,
et faciant udas ille vel ille genas;[10]
85 nec, siquem falles, tu periurare timeto—
commodat in lusus numina surda Venus.
Servus et ad partes sollers ancilla parentur,
qui doceant, apte quid tibi possit emi;
et sibi pauca rogent—multos si pauca rogabunt,[11]
90 postmodo de stipula grandis acervus erit.
Et soror et mater, nutrix quoque carpat amantem;
fit cito per multas praeda petita manus.
Cum te deficient poscendi munera causae,
natalem libo testificare tuum!
95 Ne securus amet nullo rivale, caveto;
non bene, si tollas proelia, durat amor.
Ille viri videat toto vestigia lecto
factaque lascivis livida colla notis.
Munera praecipue videat, quae miserit alter.
100 Si dederit nemo, Sacra roganda Via est.
Cum multa abstuleris, ut non tamen omnia donet,
quod numquam reddas, commodet, ipsa roga!
Lingua iuvet mentemque tegat—blandire noceque;
inpia sub dulci melle venena latent.
105 Haec si praestiteris usu mihi cognita longo,
nec tulerint voces ventus et aura meas,
saepe mihi dices vivae bene, saepe rogabis,
ut mea defunctae molliter ossa cubent.’
Vox erat in cursu, cum me mea prodidit umbra,
110 at nostrae vix se continuere manus,
quin albam raramque comam lacrimosaque vino
lumina rugosas distraherentque genas.
Di tibi dent nullosque Lares inopemque senectam,
et longas hiemes perpetuamque sitim!
[1] stillantia=stellantia
[2] versam=vivam
[3] venit=micat
[4] quas…portas=quae…portant
[5] ut…amnis aquis=et…annus equis
[6] leges=feres
[7] circum atria=quinquatria
[8] Qui=quin=quid
[9] et=at
[10] ille vel ille=illa vel ille
[11] multos=multi

(淫媒)[1]
 
有這麼一位老婦(如果誰希望結識
淫媒,聽我說!)名叫迪普薩絲。
人如其名——她從未清醒地見過黑膚[2]
門農的母親駕馭玫瑰色的馬駒。[3]
5 她熟諳各種魔法和喀耳刻擅長的符咒,[4]
也能驅使河水朝源頭奔流;[5]
她知曉藥草、巫輪轉動的紗線和發情[6]
母馬的分泌物究竟有何功用。[7]
她若有心,能讓整個天空都鋪滿
10 烏雲,也可以讓它陽光燦爛。
我曾看見(你若相信我)星辰滴血,
月亮的臉也因血變成紫紅色。
我懷疑她變形後常於夜晚幽靈間飛翔,
老嫗的身體在羽毛下面隱藏。
15 不僅我懷疑,還有傳言。她長着一雙
重瞳,疊加的眼球閃爍亮光。[8]
她從古老墳塋中喚醒遙遠的祖先,
用冗長的咒語撕開堅實的地面。
她還以玷污貞潔床榻為自己的使命,
20 舌頭也不乏邪惡煽動的才能。
我碰巧見證了她的語言,她這般勸說
別人(我在雙扇門後面躲着):
“寶貝,你可知昨天你迷住了一位富家
公子?他挪不動步,盯着你臉頰。
25 你怎能不迷住別人?你的美無與倫比,
可惜啊,你沒有一套相稱的服飾!
我希望你在超凡的容貌外還擁有財富,
如果你有錢,我自然不會拮据。
原來在你對面的火星礙了你運氣,
30 如今它走了,被吉祥的金星代替。
看,它的升起對你多有利,這位戀慕者
家財萬貫,總關心你缺少什麼。
而且,此人的容貌也足以與你媲美,
即使他無意追你,他也值得追。”
35 她赧顏。“羞澀確實為雪膚加分,但是
裝羞才獲益,真羞常招致損失。
你應該目光低垂,矜持地盯着胸前,
按照禮物的貴賤,將每人窺探。
或許塔提烏斯做王時,土氣的薩賓
40 女人不願意委身於多位男人;[9]
如今馬爾斯在外戰中磨礪兵士的意志,
維納斯統治着埃涅阿斯的城市。
貌美者恣情嬉玩,無人眷顧者才貞潔——
若非太迂腐,她亦會主動沾惹。
45 你也應驅散終日盤踞額頭的陰翳,
不復皺眉,多少缺點就消失。[10]
珀涅羅珀曾以弓測試眾青年的膂力,
她篩選情人的工具乃牛角所制。[11]
流轉的時光偷偷地遁逝,瞞過我們,
50 正如迅疾的河水沛然奔行。
久用的銅器會變亮,華服需要穿戴,
廢棄的房屋因可憎的黴菌而泛白——
你若不許人進門,美就在荒蕪中衰朽。
一兩位追求,效果遠遠不夠,
55 情夫多,收穫才有保障,且避免嫉妒,
面對整群的肥羊,灰狼才饜足。
除了新作,那位酸詩人可曾給你什麼?
你還會讀到數萬行冗長的戀歌。
詩人的保護神卻披着金袍,鶴立雞群,[12]
60 鍍金的里拉琴奏出和諧的樂音。
贈禮者在你眼中應勝過偉大的荷馬,
相信我,贈予也是一種才華。
若有人以錢贖得自由,你也勿鄙夷,
腳上的粉筆標識不值得譏刺。[13]
65 也別讓心神被中庭的古老蠟像迷惑——[14]
和先祖一起閃開,貧賤的追求者!
誰仗着外表,空手要求與你度良宵,
就叫他提前向自己的情人討珍寶!
但在布網時,怕獵物逃走,對禮物別苛刻;
70 得手後,你來定規則,恣意折磨!
假裝的愛意無害處,讓他深信你愛他,
別讓這段愛沒有物質的報答!
經常拒絕他過夜,時而演頭疼的戲,
時而以敬拜伊西斯女神為說辭。[15]
75 很快又接納他,以免他慣於如此受苦,
因一再受挫,熱情也逐漸麻木。
大門應冷對乞求者,卻向贈禮者敞開,
讓入內的情人聽見牆外的凄哀。
有時你傷他,反要先發火,彷彿你委屈——
80 他的譴責便被你的話噎住。
但你切不可讓憤怒的情緒延續太久,
如果滯留,怨氣常會變成仇。
甚至要學會因為需要而潸然淚下,
讓眼淚隨心所欲沾濕臉頰。
85 倘若欺騙誰,你也別害怕說出偽誓,
情侶的詭計維納斯總假裝不知。
調教男僕與侍女,讓他們各擅其職,
能點撥何種禮物最容易打動你;
讓他們剋制地索賄——但若來者甚多,
90 零散的秸稈也能高積如樓閣。
叫姐姐、母親和乳娘都敲你情夫的竹杠,
眾人齊出手,很快就大賺一場。
如果沒索要禮物的理由可搬上檯面,
就用蛋糕提醒,你生日在眼前!
95 切忌讓某人安穩地愛你,毫無競爭,
遠離角逐的戀情難以長存。
讓他瞧見另一位男人留下的睡痕
和你頸項上殘餘的歡愛之印。
尤其要向他展現對手送來的厚禮;
100 若沒有,就問他關於聖道的問題。[16]
當你已收穫甚豐,而他未傾其所有,
就求借,但永不歸還,糾纏不休!
用虛辭掩飾心思,一邊哄,一邊傷害,
甜美的蜂蜜把邪惡的毒藥掩埋。
105 倘若你遵行豐富閱歷教會我的這些,
風也沒將我的話四處散播,
你就會在我活着時經常讚美我,等我死,
也會祈願我骸骨安享寧謐。”
她尚未說完,影子就把我位置泄露,
110 可是我幾乎控制不住雙手,
只想撕扯她稀疏的白髮、因醉酒而沾滿
淚水的眼睛和那張皺縮的臉。
願眾神懲罰你無家可歸,暮年潦倒,
冬日漫漫,永遠受焦渴煎熬![17]


[1] 淫媒(lena,為人拉皮條的老婦人)是古羅馬愛情哀歌中的常見角色,可對比提布盧斯《哀歌集》(Elegiae 1.5.67ff)和普洛佩提烏斯《哀歌集》(Elegiae 4.5.19-62)。Gross(1996)認為,這首詩在《情詩集》中非常獨特,奧維德第一次扮演一個邊緣角色,慫恿女主人公追求富豪的淫媒成了詩人戀愛者的另一種敵人(一種敵人是男性情敵)。她將詩人擅長的雄辯術據為己有,充當了情愛導師,並且威脅到他與女主人公新近才確立的關係。Suter(1989)相信,這位淫媒是哀歌體的化身,哀歌體詩歌的目的和效果都體現在她身上。
[2] “人如其名”:“迪普薩絲”(Dipsas)的名字來自古希臘語動詞dipsaō,意為“口渴”,奧維德暗示她每夜狂飲大醉,所以口渴,而且早上從來不清醒。
[3] 門農(Memnon)是黎明女神奧羅拉(Aurora)和提托諾斯(Tithonus)的兒子,埃塞俄比亞國王,埃塞俄比亞人皮膚深黑。“母親”指奧羅拉。
[4] “喀耳刻擅長的符咒”對應的原文是Aeaea carmina(埃埃阿的咒語),形容詞Aeaea來自島名Aeaea,這是擅長巫術的喀耳刻(Circe)居住的地方。
[5] 關於這些巫術的描寫,可參考《變形記》中美狄亞的說法(Metamorphoses 7.192-209)。關於哀歌體中淫媒的巫術,可參考提布盧斯《哀歌集》(Elegiae 1.8.17-22)和普洛佩提烏斯《哀歌集》(Elegiae 4.5.5-18)。
[6] “巫輪”(rhombus)是魔法師常用的圓輪。
[7] “母馬的分泌物”指hippomanes,據說是發情期的母馬分泌的液體。但關於這種傳說中的東西,歷來眾說紛紜,例如普林尼《自然史》(Historia Naturalis 8.165.3)說它是一種黑色的、無花果大小的瘤狀物,長在木馬前額上,小馬出生時必須啃掉它,否則母馬就會拒絕哺乳。無論它是什麼,它都是古代西方春藥中的一種成分。
[8] 古代西方人相信,重瞳(雙瞳孔)是“邪惡之眼”。
[9] 塔提烏斯(Tatius)是薩賓國王,先發動對羅馬的戰爭,後來與羅馬國王羅慕路斯聯合,成為雙王之一。薩賓女人以貞潔純樸著稱,但在這位淫媒看來,她們之所以如此,是因為缺乏文雅的修養。
[10] 意為:女人皺眉不招人喜歡。
[11] 珀涅羅珀(Penelope)為了避免眾多求婚者的糾纏,提出誰若能拉滿尤利西斯的弓,她就嫁給誰。這位淫媒卻歪曲了她的用心,認為珀涅羅珀這樣做是為了“篩選情人”。
[12] “詩人的保護神”指阿波羅。她可能影射帕拉丁山上的阿波羅神廟中的雕像。
[13] 在古羅馬,剛剛進口待售的奴隸腳上會用粉筆做標記。
[14] “中庭的古老蠟像”指古羅馬人陳列在宅邸中庭的祖先蠟像,這裡借指家世。
[15] 伊西斯(Isis)原是埃及女神,後被引入羅馬,廣受敬拜。她的節日持續數天,歡慶期間,男女不能同房。
[16] 聖道(Via Sacra)是羅馬城的中樞,連接了眾多重要地點,也是集中售賣奢侈品的地方。
[17] “焦渴”也影射她“迪普薩絲”的名字。Dickson(1964)指出,這裡詩人戀愛者對淫媒的詛咒可參考提布盧斯《哀歌集》(Elegiae 1.5.47-56)和普洛佩提烏斯《哀歌集》(Elegiae 4.5.75-79)。