Est quaedam—quicumque volet cognoscere lenam,
audiat!—est quaedam nomine Dipsas anus.
Ex re nomen habet—nigri non illa parentem
Memnonis in roseis sobria vidit equis.
5 Illa magas artes Aeaeaque carmina novit
inque caput liquidas arte recurvat aquas;
scit bene, quid gramen, quid torto concita rhombo
licia, quid valeat virus amantis equae.
Cum voluit, toto glomerantur nubila caelo;
10 cum voluit, puro fulget in orbe dies.
Sanguine, siqua fides, stillantia sidera vidi;[1]
purpureus Lunae sanguine vultus erat.
Hanc ego nocturnas versam volitare per umbras[2]
suspicor et pluma corpus anile tegi.
15 Suspicor, et fama est. Oculis quoque pupula duplex
fulminat, et gemino lumen ab orbe venit.[3]
Evocat antiquis proavos atavosque sepulcris
et solidam longo carmine findit humum.
Haec sibi proposuit thalamos temerare pudicos;
20 nec tamen eloquio lingua nocente caret.
Fors me sermoni testem dedit; illa monebat
talia—me duplices occuluere fores:
‘Scis here te, mea lux, iuveni placuisse beato?
Haesit et in vultu constitit usque tuo.
25 Et cur non placeas? Nulli tua forma secunda est;
me miseram, dignus corpore cultus abest!
Tam felix esses quam formosissima, vellem—
non ego, te facta divite, pauper ero.
Stella tibi oppositi nocuit contraria Martis.
30 Mars abiit; signo nunc Venus apta suo.
Prosit ut adveniens, en adspice! Dives amator
te cupiit; curae, quid tibi desit, habet.
Est etiam facies, qua se tibi conparet, illi;
si te non emptam vellet, emendus erat.’
35 Erubuit. ‘Decet alba quidem pudor ora, sed iste,
si simules, prodest; verus obesse solet.
Cum bene deiectis gremium spectabis ocellis,
quantum quisque ferat, respiciendus erit.
Forsitan inmundae Tatio regnante Sabinae
40 noluerint habiles pluribus esse viris;
nunc Mars externis animos exercet in armis,
at Venus Aeneae regnat in urbe sui.
Ludunt formosae; casta est, quam nemo rogavit—
aut, si rusticitas non vetat, ipsa rogat.
45 Has quoque, quas frontis rugas in vertice portas,[4]
excute; de rugis crimina multa cadent.
Penelope iuvenum vires temptabat in arcu;
qui latus argueret, corneus arcus erat.
Labitur occulte fallitque volubilis aetas,
50 ut celer admissis labitur amnis aquis.[5]
Aera nitent usu, vestis bona quaerit haberi,
canescunt turpi tecta relicta situ—
forma, nisi admittas, nullo exercente senescit.
Nec satis effectus unus et alter habent;
55 certior e multis nec tam invidiosa rapina est.
plena venit canis de grege praeda lupis.
Ecce, quid iste tuus praeter nova carmina vates
donat? Amatoris milia multa leges.[6]
Ipse deus vatum palla spectabilis aurea
60 tractat inauratae consona fila lyrae.
Qui dabit, ille tibi magno sit maior Homero;
crede mihi, res est ingeniosa dare.
Nec tu, siquis erit capitis mercede redemptus,
despice; gypsati crimen inane pedis.
65 Nec te decipiant veteres circum atria cerae.[7]
Tolle tuos tecum, pauper amator, avos!
Qui, quia pulcher erit, poscet sine munere noctem,[8]
quod det, amatorem flagitet ante suum!
Parcius exigito pretium, dum retia tendis,
70 ne fugiant; captos legibus ure tuis!
Nec nocuit simulatus amor; sine, credat amari,
et cave ne gratis hic tibi constet amor![9]
Saepe nega noctes; capitis modo finge dolorem,
et modo, quae causas praebeat, Isis erit.
75 Mox recipe, ut nullum patiendi colligat usum,
neve relentescat saepe repulsus amor.
Surda sit oranti tua ianua, laxa ferenti;
audiat exclusi verba receptus amans;
et, quasi laesa prior, nonnumquam irascere laeso—
80 vanescit culpa culpa repensa tua.
Sed numquam dederis spatiosum tempus in iram:
saepe simultates ira morata facit.
Quin etiam discant oculi lacrimare coacti,
et faciant udas ille vel ille genas;[10]
85 nec, siquem falles, tu periurare timeto—
commodat in lusus numina surda Venus.
Servus et ad partes sollers ancilla parentur,
qui doceant, apte quid tibi possit emi;
et sibi pauca rogent—multos si pauca rogabunt,[11]
90 postmodo de stipula grandis acervus erit.
Et soror et mater, nutrix quoque carpat amantem;
fit cito per multas praeda petita manus.
Cum te deficient poscendi munera causae,
natalem libo testificare tuum!
95 Ne securus amet nullo rivale, caveto;
non bene, si tollas proelia, durat amor.
Ille viri videat toto vestigia lecto
factaque lascivis livida colla notis.
Munera praecipue videat, quae miserit alter.
100 Si dederit nemo, Sacra roganda Via est.
Cum multa abstuleris, ut non tamen omnia donet,
quod numquam reddas, commodet, ipsa roga!
Lingua iuvet mentemque tegat—blandire noceque;
inpia sub dulci melle venena latent.
105 Haec si praestiteris usu mihi cognita longo,
nec tulerint voces ventus et aura meas,
saepe mihi dices vivae bene, saepe rogabis,
ut mea defunctae molliter ossa cubent.’
Vox erat in cursu, cum me mea prodidit umbra,
110 at nostrae vix se continuere manus,
quin albam raramque comam lacrimosaque vino
lumina rugosas distraherentque genas.
Di tibi dent nullosque Lares inopemque senectam,
et longas hiemes perpetuamque sitim!
[1] stillantia=stellantia
[2] versam=vivam
[3] venit=micat
[4] quas…portas=quae…portant
[5] ut…amnis aquis=et…annus equis
[6] leges=feres
[7] circum atria=quinquatria
[8] Qui=quin=quid
[9] et=at
[10] ille vel ille=illa vel ille
[11] multos=multi
(淫媒)[1]
有这么一位老妇(如果谁希望结识
淫媒,听我说!)名叫迪普萨丝。
人如其名——她从未清醒地见过黑肤[2]
门农的母亲驾驭玫瑰色的马驹。[3]
5 她熟谙各种魔法和喀耳刻擅长的符咒,[4]
也能驱使河水朝源头奔流;[5]
她知晓药草、巫轮转动的纱线和发情[6]
母马的分泌物究竟有何功用。[7]
她若有心,能让整个天空都铺满
10 乌云,也可以让它阳光灿烂。
我曾看见(你若相信我)星辰滴血,
月亮的脸也因血变成紫红色。
我怀疑她变形后常于夜晚幽灵间飞翔,
老妪的身体在羽毛下面隐藏。
15 不仅我怀疑,还有传言。她长着一双
重瞳,叠加的眼球闪烁亮光。[8]
她从古老坟茔中唤醒遥远的祖先,
用冗长的咒语撕开坚实的地面。
她还以玷污贞洁床榻为自己的使命,
20 舌头也不乏邪恶煽动的才能。
我碰巧见证了她的语言,她这般劝说
别人(我在双扇门后面躲着):
“宝贝,你可知昨天你迷住了一位富家
公子?他挪不动步,盯着你脸颊。
25 你怎能不迷住别人?你的美无与伦比,
可惜啊,你没有一套相称的服饰!
我希望你在超凡的容貌外还拥有财富,
如果你有钱,我自然不会拮据。
原来在你对面的火星碍了你运气,
30 如今它走了,被吉祥的金星代替。
看,它的升起对你多有利,这位恋慕者
家财万贯,总关心你缺少什么。
而且,此人的容貌也足以与你媲美,
即使他无意追你,他也值得追。”
35 她赧颜。“羞涩确实为雪肤加分,但是
装羞才获益,真羞常招致损失。
你应该目光低垂,矜持地盯着胸前,
按照礼物的贵贱,将每人窥探。
或许塔提乌斯做王时,土气的萨宾
40 女人不愿意委身于多位男人;[9]
如今马尔斯在外战中磨砺兵士的意志,
维纳斯统治着埃涅阿斯的城市。
貌美者恣情嬉玩,无人眷顾者才贞洁——
若非太迂腐,她亦会主动沾惹。
45 你也应驱散终日盘踞额头的阴翳,
不复皱眉,多少缺点就消失。[10]
珀涅罗珀曾以弓测试众青年的膂力,
她筛选情人的工具乃牛角所制。[11]
流转的时光偷偷地遁逝,瞒过我们,
50 正如迅疾的河水沛然奔行。
久用的铜器会变亮,华服需要穿戴,
废弃的房屋因可憎的霉菌而泛白——
你若不许人进门,美就在荒芜中衰朽。
一两位追求,效果远远不够,
55 情夫多,收获才有保障,且避免嫉妒,
面对整群的肥羊,灰狼才餍足。
除了新作,那位酸诗人可曾给你什么?
你还会读到数万行冗长的恋歌。
诗人的保护神却披着金袍,鹤立鸡群,[12]
60 镀金的里拉琴奏出和谐的乐音。
赠礼者在你眼中应胜过伟大的荷马,
相信我,赠予也是一种才华。
若有人以钱赎得自由,你也勿鄙夷,
脚上的粉笔标识不值得讥刺。[13]
65 也别让心神被中庭的古老蜡像迷惑——[14]
和先祖一起闪开,贫贱的追求者!
谁仗着外表,空手要求与你度良宵,
就叫他提前向自己的情人讨珍宝!
但在布网时,怕猎物逃走,对礼物别苛刻;
70 得手后,你来定规则,恣意折磨!
假装的爱意无害处,让他深信你爱他,
别让这段爱没有物质的报答!
经常拒绝他过夜,时而演头疼的戏,
时而以敬拜伊西斯女神为说辞。[15]
75 很快又接纳他,以免他惯于如此受苦,
因一再受挫,热情也逐渐麻木。
大门应冷对乞求者,却向赠礼者敞开,
让入内的情人听见墙外的凄哀。
有时你伤他,反要先发火,仿佛你委屈——
80 他的谴责便被你的话噎住。
但你切不可让愤怒的情绪延续太久,
如果滞留,怨气常会变成仇。
甚至要学会因为需要而潸然泪下,
让眼泪随心所欲沾湿脸颊。
85 倘若欺骗谁,你也别害怕说出伪誓,
情侣的诡计维纳斯总假装不知。
调教男仆与侍女,让他们各擅其职,
能点拨何种礼物最容易打动你;
让他们克制地索贿——但若来者甚多,
90 零散的秸秆也能高积如楼阁。
叫姐姐、母亲和乳娘都敲你情夫的竹杠,
众人齐出手,很快就大赚一场。
如果没索要礼物的理由可搬上台面,
就用蛋糕提醒,你生日在眼前!
95 切忌让某人安稳地爱你,毫无竞争,
远离角逐的恋情难以长存。
让他瞧见另一位男人留下的睡痕
和你颈项上残余的欢爱之印。
尤其要向他展现对手送来的厚礼;
100 若没有,就问他关于圣道的问题。[16]
当你已收获甚丰,而他未倾其所有,
就求借,但永不归还,纠缠不休!
用虚辞掩饰心思,一边哄,一边伤害,
甜美的蜂蜜把邪恶的毒药掩埋。
105 倘若你遵行丰富阅历教会我的这些,
风也没将我的话四处散播,
你就会在我活着时经常赞美我,等我死,
也会祈愿我骸骨安享宁谧。”
她尚未说完,影子就把我位置泄露,
110 可是我几乎控制不住双手,
只想撕扯她稀疏的白发、因醉酒而沾满
泪水的眼睛和那张皱缩的脸。
愿众神惩罚你无家可归,暮年潦倒,
冬日漫漫,永远受焦渴煎熬![17]
[1] 淫媒(lena,为人拉皮条的老妇人)是古罗马爱情哀歌中的常见角色,可对比提布卢斯《哀歌集》(Elegiae 1.5.67ff)和普洛佩提乌斯《哀歌集》(Elegiae 4.5.19-62)。Gross(1996)认为,这首诗在《情诗集》中非常独特,奥维德第一次扮演一个边缘角色,怂恿女主人公追求富豪的淫媒成了诗人恋爱者的另一种敌人(一种敌人是男性情敌)。她将诗人擅长的雄辩术据为己有,充当了情爱导师,并且威胁到他与女主人公新近才确立的关系。Suter(1989)相信,这位淫媒是哀歌体的化身,哀歌体诗歌的目的和效果都体现在她身上。
[2] “人如其名”:“迪普萨丝”(Dipsas)的名字来自古希腊语动词dipsaō,意为“口渴”,奥维德暗示她每夜狂饮大醉,所以口渴,而且早上从来不清醒。
[3] 门农(Memnon)是黎明女神奥罗拉(Aurora)和提托诺斯(Tithonus)的儿子,埃塞俄比亚国王,埃塞俄比亚人皮肤深黑。“母亲”指奥罗拉。
[4] “喀耳刻擅长的符咒”对应的原文是Aeaea carmina(埃埃阿的咒语),形容词Aeaea来自岛名Aeaea,这是擅长巫术的喀耳刻(Circe)居住的地方。
[5] 关于这些巫术的描写,可参考《变形记》中美狄亚的说法(Metamorphoses 7.192-209)。关于哀歌体中淫媒的巫术,可参考提布卢斯《哀歌集》(Elegiae 1.8.17-22)和普洛佩提乌斯《哀歌集》(Elegiae 4.5.5-18)。
[6] “巫轮”(rhombus)是魔法师常用的圆轮。
[7] “母马的分泌物”指hippomanes,据说是发情期的母马分泌的液体。但关于这种传说中的东西,历来众说纷纭,例如普林尼《自然史》(Historia Naturalis 8.165.3)说它是一种黑色的、无花果大小的瘤状物,长在木马前额上,小马出生时必须啃掉它,否则母马就会拒绝哺乳。无论它是什么,它都是古代西方春药中的一种成分。
[8] 古代西方人相信,重瞳(双瞳孔)是“邪恶之眼”。
[9] 塔提乌斯(Tatius)是萨宾国王,先发动对罗马的战争,后来与罗马国王罗慕路斯联合,成为双王之一。萨宾女人以贞洁纯朴著称,但在这位淫媒看来,她们之所以如此,是因为缺乏文雅的修养。
[10] 意为:女人皱眉不招人喜欢。
[11] 珀涅罗珀(Penelope)为了避免众多求婚者的纠缠,提出谁若能拉满尤利西斯的弓,她就嫁给谁。这位淫媒却歪曲了她的用心,认为珀涅罗珀这样做是为了“筛选情人”。
[12] “诗人的保护神”指阿波罗。她可能影射帕拉丁山上的阿波罗神庙中的雕像。
[13] 在古罗马,刚刚进口待售的奴隶脚上会用粉笔做标记。
[14] “中庭的古老蜡像”指古罗马人陈列在宅邸中庭的祖先蜡像,这里借指家世。
[15] 伊西斯(Isis)原是埃及女神,后被引入罗马,广受敬拜。她的节日持续数天,欢庆期间,男女不能同房。
[16] 圣道(Via Sacra)是罗马城的中枢,连接了众多重要地点,也是集中售卖奢侈品的地方。
[17] “焦渴”也影射她“迪普萨丝”的名字。Dickson(1964)指出,这里诗人恋爱者对淫媒的诅咒可参考提布卢斯《哀歌集》(Elegiae 1.5.47-56)和普洛佩提乌斯《哀歌集》(Elegiae 4.5.75-79)。