奧維德《情詩集》第1部第7首



Adde manus in vincla meas—meruere catenas—
dum furor omnis abit, siquis amicus ades!
Nam furor in dominam temeraria bracchia movit;
flet mea vaesana laesa puella manu.
5 Tunc ego vel caros potui violare parentes
saeva vel in sanctos verbera ferre deos!
Quid? Non et clipei dominus septemplicis Aiax
stravit deprensos lata per arva greges,
et, vindex in matre patris, malus ultor, Orestes
10 ausus in arcanas poscere tela deas?
Ergo ego digestos potui laniare capillos?
Nec dominam motae dedecuere comae.
Sic formosa fuit. Talem Schoeneida dicam
Maenalias arcu sollicitasse feras;
15 talis periuri promissaque velaque Thesei
flevit praecipites Cressa tulisse Notos;
sic, nisi vittatis quod erat Cassandra capillis,
procubuit templo, casta Minerva, tuo.
Quis mihi non ‘Demens!’ quis non mihi ‘Barbare!’ dixit?
20 Ipsa nihil; pavido est lingua retenta metu.
Sed taciti fecere tamen convicia vultus;
egit me lacrimis ore silente reum.
Ante meos umeris vellem cecidisse lacertos;
utiliter potui parte carere mei.
25 In mea vaesanas habui dispendia vires
et valui poenam fortis in ipse meam.
Quid mihi vobiscum, caedis scelerumque ministrae?
Debita sacrilegae vincla subite manus!
An, si pulsassem minimum de plebe Quiritem,
30 plecterer—in dominam ius mihi maius erit?
Pessima Tydides scelerum monimenta reliquit.
Ille deam primus perculit—alter ego!
Et minus ille nocens. Mihi, quam profitebar amare
laesa est; Tydides saevus in hoste fuit.
35 I nunc, magnificos victor molire triumphos,
cinge comam lauro votaque redde Iovi,
quaeque tuos currus comitantum turba sequetur,
clamet ‘Io! Forti victa puella viro est!’
Ante eat effuso tristis captiva capillo,
40 si sinerent laesae, candida tota, genae.
Aptius impressis fuerat livere labellis
et collum blandi dentis habere notam.
Denique, si tumidi ritu torrentis agebar,
caecaque me praedam fecerat ira suam,
45 nonne satis fuerat timidae inclamasse puellae,
nec nimium rigidas intonuisse minas,
aut tunicam a summa diducere turpiter ora
ad mediam?—mediae zona tulisset opem.
At nunc sustinui raptis a fronte capillis
50 ferreus ingenuas ungue notare genas.
Adstitit illa amens albo et sine sanguine vultu,
caeduntur Pariis qualia saxa iugis.
Exanimis artus et membra trementia vidi—
ut cum populeas ventilat aura comas,
55 ut leni Zephyro gracilis vibratur harundo,
summave cum tepido stringitur unda Noto;
suspensaeque diu lacrimae fluxere per ora,
qualiter abiecta de nive manat aqua.
Tunc ego me primum coepi sentire nocentem—
60 sanguis erant lacrimae, quas dabat illa, meus.
Ter tamen ante pedes volui procumbere supplex;
ter formidatas reppulit illa manus.[1]
At tu ne dubita—minuet vindicta dolorem—
protinus in vultus unguibus ire meos.
65 Nec nostris oculis nec nostris parce capillis:
quamlibet infirmas adiuvat ira manus;
neve mei sceleris tam tristia signa supersint,
pone recompositas in statione comas!
[1] reppulit=retulit=rettudit

(為施暴懺悔)[1]
 
若有朋友在場,拷住我的手——它們
活該遭禁錮,直到我不再犯瘋。
因為瘋癲催動我莽撞地毆打了女友,
傷於我發狂的手,她淚水淌流。
5 那時我甚至可以侵犯摯愛的雙親,
或者兇狠地攻擊尊貴的天神!
奇怪嗎?手持七層盾牌的埃阿斯不也曾
在曠野上抓捕群羊,屠戮殆盡?[2]
負罪的復仇者,為父殺母的俄瑞斯忒斯
10 在隱秘的女神前不也敢索要武器? [3]
難道我因此有權撕扯她雅緻的髮捲?
頭髮雖凌亂,卻適合她的容顏。
她仍那樣美。我會說,彷彿阿塔蘭忒
以弓箭將邁納盧斯的野獸追獵,[4]
15 也猶如克里特少女哀泣衝動的南風
捲走了無信忒修斯的帆船和婚盟,[5]
若不是束着髮帶,倒在貞潔密涅瓦
神廟的卡珊德拉同樣像她。[6]
誰沒對我喊“瘋子”?誰沒罵我“野蠻人”?
20 她卻不說話,舌頭因恐懼而噤聲。
然而她沉默的表情卻在斥責我,眼淚
和緊閉的雙唇已經判決我有罪。
真希望我的胳膊已搶先從肩膀掉落!
去除身體的一部分,我反而好過。
25 擁有一位瘋人的力量是我的損失,
這樣的勇敢只能傷害我自己。
死亡與罪惡的僕役,我與你們有何干?
活該!褻瀆的雙手,快套進鎖鏈!
如果襲擊最卑微的羅馬人,我都會受罰,[7]
30 難道對女友我的特權竟更大?
狄俄墨得斯留下了行兇的最壞先例,[8]
第一個擊傷女神——我接踵而至!
但他罪更輕。我害的是口中所稱的愛人,
狄俄墨得斯卻是對敵人兇狠。
35 去吧,征服者,準備你的輝煌凱旋禮,
頭纏桂冠,向朱庇特還願獻祭,
讓簇擁在你戰車周圍的人群高呼,
“這位勇士征服了一位少女!”
讓你的俘虜披頭散髮,為你引路,
40 臉色慘白,若受傷的雙頰允許——
它們更適合被嘴唇吻得發青,脖頸
也只該印下親密戲玩的齒痕。
而且,如果我像湍流一樣不由自主,
瞎眼的憤怒迫使我做它的獵物,
45 難道朝驚顫的姑娘大嚷不已經足夠
(不用太狠地威脅,不用猛吼),
或者從領口向下扯爛衣裳,讓她
感覺到屈辱——但在腰帶處止步?
可如今,剛硬的我卻忍心揪住她頭髮,
50 用指甲劃破女友高貴的臉頰。[9]
她失魂地站在那裡,面龐毫無血色,
彷彿石塊在帕洛斯山間被鑿刻。[10]
我看見她的四肢已癱軟,全身哆嗦,
猶如氣流從白楊枝葉間吹過,
55 又像苗條的蘆葦在柔和西風裡搖晃,
或溫煦南風拂掠海面的波浪。
良久懸在眼眶裡的淚水順着臉淌下,
恰似拋擲的積雪慢慢融化。
就在那一瞬,我初次感覺自己的罪孽,
60 她流出的淚彷彿就是我的血。
我三次試圖趴伏她面前,求她饒恕,
她三次推開我的手,仍心存恐懼。
但你別猶豫,親愛的——報復會減輕折磨,
現在就用指甲把我的臉抓破!
65 也別放過我這雙眼睛,還有頭髮,
你的手雖柔弱,發怒力氣會增加。
為了讓我的罪行不再留悲慘的記號,
請把你美麗的髮捲重新梳好![11]


[1] 早期的評論者如Fränkel(1945)、Wilkinson(1955)、Luck(1959)都認為詩中的戀愛者是真心懺悔,後來的學者則傾向於強調作品的遊戲性。Greene(1999)認為,奧維德的戲謔化處理表明,這位戀愛者不僅沒有後悔,反而從降伏其女友中得到了快樂,將暴力合理化了。但她相信,這不代表奧維德本人的立場,這位戀愛者淡化暴力甚至以此為樂的行為揭示了古羅馬情愛關係中男性欺凌女性的慣常心理。
 
[2] 埃阿斯(Aias)是特拉蒙(Telamon)之子,特洛伊戰爭中希臘聯軍中的著名勇士,七層盾牌是他的標誌性裝備。他在阿喀琉斯(Achilles)死後希望繼承其武器,被聯軍領導人拒絕,憤而發瘋,以為羊群是阿伽門農(Agamemnon)、墨涅拉俄斯(Menelaus)和私敵尤利西斯(Ulysses),將它們全部殺死。
[3] 特洛伊戰爭結束後,阿伽門農返回故鄉,被妻子克呂泰墨斯特拉(Clytemnestra)夥同其情夫埃癸斯托斯(Aegisthus)謀殺。俄瑞斯忒斯為父親報仇,殺死了母親和埃癸斯托斯,並因為弒母的行為遭到復仇女神的追逐,但他敢於反抗她們。“隱秘的女神”指復仇三女神。
[4] 阿塔蘭忒(Atalante)是博奧蒂亞國王斯科俄紐斯之女,所以原文用Schoeneida(斯科俄紐斯之女)稱呼她,以善於奔跑著稱,但這裡奧維德將她與另一位阿塔蘭忒弄混了,後者是呂庫古之子雅西俄斯(Iasius或Iasus)的女兒。她才善於打獵,而且是阿卡迪亞人(邁納盧斯山所在的地區)。
[5] “克里特少女”指被雅典英雄忒修斯(Theseus)誘騙的克里特公主阿里阿德涅(Ariadne)。她曾背叛父親米諾斯(Minos),幫助忒修斯走出迷宮,本以為能與他結婚,卻在迪亞島被他拋棄。
[6] 卡珊德拉(Cassandra)是特洛伊的女祭司與先知,女祭司都“束着髮帶”。特洛伊陷落後,她在密涅瓦神廟被另一位埃阿斯強姦,這位埃阿斯是洛克里斯(Locris)國王俄伊琉斯(Oileus)的兒子。
[7] 任何古羅馬自由民都有不受攻擊的權利。
[8] “狄俄墨得斯”對應的原文是Tydides(堤丟斯之子)。狄俄墨得斯是特洛伊戰爭中希臘一方著名的勇士,在《伊利亞特》中,狄俄墨得斯曾受到雅典娜(密涅瓦)的激勵和幫助,攻入敵人陣中,並擊傷了阿佛洛狄忒(維納斯)和阿瑞斯(馬爾斯)兩位神。參考《伊利亞特》(Iliad 5.881-884)。
[9] “高貴的”(ingenuas)指自由民身份,抓破臉頰是古羅馬自由民對待奴隸的常見懲罰方式。
[10] 帕洛斯(Paros)是愛琴海上的一個島,在西方古典時代是大理石的主要產地。
[11] Parker(1969)和Connor(1974)都指出,最後兩行顛覆了全詩的結構,表明詩中的戀愛者並非真心為自己的暴力行為懊悔。