Adde manus in vincla meas—meruere catenas—
dum furor omnis abit, siquis amicus ades!
Nam furor in dominam temeraria bracchia movit;
flet mea vaesana laesa puella manu.
5 Tunc ego vel caros potui violare parentes
saeva vel in sanctos verbera ferre deos!
Quid? Non et clipei dominus septemplicis Aiax
stravit deprensos lata per arva greges,
et, vindex in matre patris, malus ultor, Orestes
10 ausus in arcanas poscere tela deas?
Ergo ego digestos potui laniare capillos?
Nec dominam motae dedecuere comae.
Sic formosa fuit. Talem Schoeneida dicam
Maenalias arcu sollicitasse feras;
15 talis periuri promissaque velaque Thesei
flevit praecipites Cressa tulisse Notos;
sic, nisi vittatis quod erat Cassandra capillis,
procubuit templo, casta Minerva, tuo.
Quis mihi non ‘Demens!’ quis non mihi ‘Barbare!’ dixit?
20 Ipsa nihil; pavido est lingua retenta metu.
Sed taciti fecere tamen convicia vultus;
egit me lacrimis ore silente reum.
Ante meos umeris vellem cecidisse lacertos;
utiliter potui parte carere mei.
25 In mea vaesanas habui dispendia vires
et valui poenam fortis in ipse meam.
Quid mihi vobiscum, caedis scelerumque ministrae?
Debita sacrilegae vincla subite manus!
An, si pulsassem minimum de plebe Quiritem,
30 plecterer—in dominam ius mihi maius erit?
Pessima Tydides scelerum monimenta reliquit.
Ille deam primus perculit—alter ego!
Et minus ille nocens. Mihi, quam profitebar amare
laesa est; Tydides saevus in hoste fuit.
35 I nunc, magnificos victor molire triumphos,
cinge comam lauro votaque redde Iovi,
quaeque tuos currus comitantum turba sequetur,
clamet ‘Io! Forti victa puella viro est!’
Ante eat effuso tristis captiva capillo,
40 si sinerent laesae, candida tota, genae.
Aptius impressis fuerat livere labellis
et collum blandi dentis habere notam.
Denique, si tumidi ritu torrentis agebar,
caecaque me praedam fecerat ira suam,
45 nonne satis fuerat timidae inclamasse puellae,
nec nimium rigidas intonuisse minas,
aut tunicam a summa diducere turpiter ora
ad mediam?—mediae zona tulisset opem.
At nunc sustinui raptis a fronte capillis
50 ferreus ingenuas ungue notare genas.
Adstitit illa amens albo et sine sanguine vultu,
caeduntur Pariis qualia saxa iugis.
Exanimis artus et membra trementia vidi—
ut cum populeas ventilat aura comas,
55 ut leni Zephyro gracilis vibratur harundo,
summave cum tepido stringitur unda Noto;
suspensaeque diu lacrimae fluxere per ora,
qualiter abiecta de nive manat aqua.
Tunc ego me primum coepi sentire nocentem—
60 sanguis erant lacrimae, quas dabat illa, meus.
Ter tamen ante pedes volui procumbere supplex;
ter formidatas reppulit illa manus.[1]
At tu ne dubita—minuet vindicta dolorem—
protinus in vultus unguibus ire meos.
65 Nec nostris oculis nec nostris parce capillis:
quamlibet infirmas adiuvat ira manus;
neve mei sceleris tam tristia signa supersint,
pone recompositas in statione comas!
[1] reppulit=retulit=rettudit
(为施暴忏悔)[1]
若有朋友在场,拷住我的手——它们
活该遭禁锢,直到我不再犯疯。
因为疯癫催动我莽撞地殴打了女友,
伤于我发狂的手,她泪水淌流。
5 那时我甚至可以侵犯挚爱的双亲,
或者凶狠地攻击尊贵的天神!
奇怪吗?手持七层盾牌的埃阿斯不也曾
在旷野上抓捕群羊,屠戮殆尽?[2]
负罪的复仇者,为父杀母的俄瑞斯忒斯
10 在隐秘的女神前不也敢索要武器? [3]
难道我因此有权撕扯她雅致的发卷?
头发虽凌乱,却适合她的容颜。
她仍那样美。我会说,仿佛阿塔兰忒
以弓箭将迈纳卢斯的野兽追猎,[4]
15 也犹如克里特少女哀泣冲动的南风
卷走了无信忒修斯的帆船和婚盟,[5]
若不是束着发带,倒在贞洁密涅瓦
神庙的卡珊德拉同样像她。[6]
谁没对我喊“疯子”?谁没骂我“野蛮人”?
20 她却不说话,舌头因恐惧而噤声。
然而她沉默的表情却在斥责我,眼泪
和紧闭的双唇已经判决我有罪。
真希望我的胳膊已抢先从肩膀掉落!
去除身体的一部分,我反而好过。
25 拥有一位疯人的力量是我的损失,
这样的勇敢只能伤害我自己。
死亡与罪恶的仆役,我与你们有何干?
活该!亵渎的双手,快套进锁链!
如果袭击最卑微的罗马人,我都会受罚,[7]
30 难道对女友我的特权竟更大?
狄俄墨得斯留下了行凶的最坏先例,[8]
第一个击伤女神——我接踵而至!
但他罪更轻。我害的是口中所称的爱人,
狄俄墨得斯却是对敌人凶狠。
35 去吧,征服者,准备你的辉煌凯旋礼,
头缠桂冠,向朱庇特还愿献祭,
让簇拥在你战车周围的人群高呼,
“这位勇士征服了一位少女!”
让你的俘虏披头散发,为你引路,
40 脸色惨白,若受伤的双颊允许——
它们更适合被嘴唇吻得发青,脖颈
也只该印下亲密戏玩的齿痕。
而且,如果我像湍流一样不由自主,
瞎眼的愤怒迫使我做它的猎物,
45 难道朝惊颤的姑娘大嚷不已经足够
(不用太狠地威胁,不用猛吼),
或者从领口向下扯烂衣裳,让她
感觉到屈辱——但在腰带处止步?
可如今,刚硬的我却忍心揪住她头发,
50 用指甲划破女友高贵的脸颊。[9]
她失魂地站在那里,面庞毫无血色,
仿佛石块在帕洛斯山间被凿刻。[10]
我看见她的四肢已瘫软,全身哆嗦,
犹如气流从白杨枝叶间吹过,
55 又像苗条的芦苇在柔和西风里摇晃,
或温煦南风拂掠海面的波浪。
良久悬在眼眶里的泪水顺着脸淌下,
恰似抛掷的积雪慢慢融化。
就在那一瞬,我初次感觉自己的罪孽,
60 她流出的泪仿佛就是我的血。
我三次试图趴伏她面前,求她饶恕,
她三次推开我的手,仍心存恐惧。
但你别犹豫,亲爱的——报复会减轻折磨,
现在就用指甲把我的脸抓破!
65 也别放过我这双眼睛,还有头发,
你的手虽柔弱,发怒力气会增加。
为了让我的罪行不再留悲惨的记号,
请把你美丽的发卷重新梳好![11]
[1] 早期的评论者如Fränkel(1945)、Wilkinson(1955)、Luck(1959)都认为诗中的恋爱者是真心忏悔,后来的学者则倾向于强调作品的游戏性。Greene(1999)认为,奥维德的戏谑化处理表明,这位恋爱者不仅没有后悔,反而从降伏其女友中得到了快乐,将暴力合理化了。但她相信,这不代表奥维德本人的立场,这位恋爱者淡化暴力甚至以此为乐的行为揭示了古罗马情爱关系中男性欺凌女性的惯常心理。
[2] 埃阿斯(Aias)是特拉蒙(Telamon)之子,特洛伊战争中希腊联军中的著名勇士,七层盾牌是他的标志性装备。他在阿喀琉斯(Achilles)死后希望继承其武器,被联军领导人拒绝,愤而发疯,以为羊群是阿伽门农(Agamemnon)、墨涅拉俄斯(Menelaus)和私敌尤利西斯(Ulysses),将它们全部杀死。
[3] 特洛伊战争结束后,阿伽门农返回故乡,被妻子克吕泰墨斯特拉(Clytemnestra)伙同其情夫埃癸斯托斯(Aegisthus)谋杀。俄瑞斯忒斯为父亲报仇,杀死了母亲和埃癸斯托斯,并因为弑母的行为遭到复仇女神的追逐,但他敢于反抗她们。“隐秘的女神”指复仇三女神。
[4] 阿塔兰忒(Atalante)是博奥蒂亚国王斯科俄纽斯之女,所以原文用Schoeneida(斯科俄纽斯之女)称呼她,以善于奔跑著称,但这里奥维德将她与另一位阿塔兰忒弄混了,后者是吕库古之子雅西俄斯(Iasius或Iasus)的女儿。她才善于打猎,而且是阿卡迪亚人(迈纳卢斯山所在的地区)。
[5] “克里特少女”指被雅典英雄忒修斯(Theseus)诱骗的克里特公主阿里阿德涅(Ariadne)。她曾背叛父亲米诺斯(Minos),帮助忒修斯走出迷宫,本以为能与他结婚,却在迪亚岛被他抛弃。
[6] 卡珊德拉(Cassandra)是特洛伊的女祭司与先知,女祭司都“束着发带”。特洛伊陷落后,她在密涅瓦神庙被另一位埃阿斯强奸,这位埃阿斯是洛克里斯(Locris)国王俄伊琉斯(Oileus)的儿子。
[7] 任何古罗马自由民都有不受攻击的权利。
[8] “狄俄墨得斯”对应的原文是Tydides(堤丢斯之子)。狄俄墨得斯是特洛伊战争中希腊一方著名的勇士,在《伊利亚特》中,狄俄墨得斯曾受到雅典娜(密涅瓦)的激励和帮助,攻入敌人阵中,并击伤了阿佛洛狄忒(维纳斯)和阿瑞斯(马尔斯)两位神。参考《伊利亚特》(Iliad 5.881-884)。
[9] “高贵的”(ingenuas)指自由民身份,抓破脸颊是古罗马自由民对待奴隶的常见惩罚方式。
[10] 帕洛斯(Paros)是爱琴海上的一个岛,在西方古典时代是大理石的主要产地。
[11] Parker(1969)和Connor(1974)都指出,最后两行颠覆了全诗的结构,表明诗中的恋爱者并非真心为自己的暴力行为懊悔。