奧維德《情詩集》第1部作者銘文+第1首

Epigramma Ipsius
 
Qui modo Nasonis fueramus quinque libelli,
tres sumus; hoc illi praetulit auctor opus.
Ut iam nulla tibi nos sit legisse voluptas,
at levior demptis poena duobus erit.
 
I
 
Arma gravi numero violentaque bella parabam
edere, materia conveniente modis.
Par erat inferior versus—risisse Cupido
dicitur atque unum surripuisse pedem.
5 ‘Quis tibi, saeve puer, dedit hoc in carmina iuris?
Pieridum vates, non tua turba sumus.
Quid, si praeripiat flavae Venus arma Minervae,
ventilet accensas flava Minerva faces?
Quis probet in silvis Cererem regnare iugosis,
10 lege pharetratae Virginis arva coli?
Crinibus insignem quis acuta cuspide Phoebum
instruat, Aoniam Marte movente lyram?
Sunt tibi magna, puer, nimiumque potentia regna;
cur opus adfectas, ambitiose, novum?
15 An, quod ubique, tuum est? Tua sunt Heliconia Tempe?
Vix etiam Phoebo iam lyra tuta sua est?
Cum bene surrexit versu nova pagina primo,
attenuat nervos proximus ille meos;
nec mihi materia est numeris levioribus apta,
20 aut puer aut longas compta puella comas.’
Questus eram, pharetra cum protinus ille soluta
legit in exitium spicula facta meum,
lunavitque genu sinuosum fortiter arcum,
‘Quod’ que ‘canas, vates, accipe’ dixit ‘opus!’
25 Me miserum! Certas habuit puer ille sagittas.
Uror, et in vacuo pectore regnat Amor.
Sex mihi surgat opus numeris, in quinque residat:
ferrea cum vestris bella valete modis!
Cingere litorea flaventia tempora myrto,
30 Musa, per undenos emodulanda pedes!

作者銘文
 
我們這些納索的詩作不久前是五部,[1]
如今是三部,作者更喜歡這新書。
雖然閱讀我們並不能帶給你樂趣,
但去除兩部將減掉些許痛苦。
 
第一首
 
我欲以莊重的格律詠唱兵戈和暴烈的[2]
戰爭,題材與節奏彼此諧和。
雙行本來與單行等長,但據說丘比特
狡黠地笑了,將一個音步偷竊。[3]
5 “野蠻的男孩,誰給你權力掌管我的詩?
我們詩人屬於繆斯,不屬於你。[4]
倘若維納斯搶奪金髮密涅瓦的戎裝,
密涅瓦揮舞維納斯的火炬,會怎樣?[5]
誰會允許刻瑞斯在山林建立其統治,
10 以處女獵神的法律耕作土地?[6]
誰又會給長發飄逸的福玻斯配上尖矛,
卻讓馬爾斯彈阿俄尼亞的曲調?[7]
小男孩,你的疆域廣大,權力顯赫,[8]
為何還不滿足,強攬新職責?
15 還是一切都歸你?赫利孔的幽谷也歸你?
甚至福玻斯的豎琴都朝不保夕?
嶄新的頁面上第一行原本是很好的開始,
緊鄰的那行卻削弱了我的氣勢——[9]
但我並沒有與輕柔格律相合的題材,
20 無論男孩或束着長發的女孩。”
我如此抱怨,卻見他立刻打開箭囊,
挑了一支箭,決意讓我滅亡。
他在膝蓋上使勁將弓拉成彎月形,
喊道,“接住你的題材,詩人!”[10]
25 可憐的我!誰能躲過那男孩的箭矢?
我患上相思,心被小愛神轄制。
就讓我的詩始於六音步,終於五音步:
血戰,永別了,連同你們的格律!
用海岸摘來的桃金娘裝飾你金色的鬢邊,[11]
30 繆斯,你必須以十一音步詠嘆![12]

[1] “納索”是奧維德全名的一部分,他常用“納索”自稱。流傳到今日的《情詩集》只有三部,從奧維德這裡的說法可知,《情詩集》初次發表時有五部。
[2] “莊重的格律”(graves numeri)指史詩體(即長短短格六音步)。
[3] 哀歌體的格律單雙行長度不同,單行六音步,雙行五音步。丘比特偷走史詩體雙行的一個音步,就將史詩體變成了哀歌體,而在古羅馬,哀歌體主要用於情愛詩的創作。
[4] 原文中的複數屬格名詞Pieridum(皮埃里亞的諸神)指繆斯,皮埃里亞(Pieria)位於色雷斯,據說是繆斯神最初的居處。
[5] 密涅瓦是智慧女神,也以善戰著稱,維納斯是愛神,奧維德用她們代表不同的領域和權力範圍。
[6] “處女獵神”對應的原文是pharetratae Virginis(帶箭囊的處女),指狄安娜。上一行的刻瑞斯是穀神。
[7] “阿俄尼亞”(Aonia)是繆斯聖山赫利孔(Helicon)所在的地區。上一行的“福玻斯”是日神阿波羅的別稱。
[8] “小男孩”指丘比特。
[9] 因為哀歌體比史詩體更“陰柔”。
[10] 因為丘比特箭無虛發,中箭的詩人必定會忍受愛的折磨,於是就有了哀歌體的題材。
[11] 桃金娘是維納斯的聖物,象徵愛情。
[12] 這裡單數的繆斯指厄剌托(Erato),她的名字在古希臘語中是“愛欲”的意思。“十一音步”指哀歌體(單行六音步加雙行五音步)。這行的原文出現了emodulanda這個在拉丁語中僅見於此的詞,絕大多數注者和拉丁語詞典都認為它與modulanda意思完全相同,但Waterhouse(2008)指出,前綴e-或者ex-在拉丁語中有強化詞根意義的作用,奧維德不是無端杜撰這個詞。在這首詩的開頭,哀歌體只是被丘比特偷走一個音步的蹩腳史詩體,並非詩人心甘情願使用的格律,但到了詩末,他已經意識到,哀歌體對於自己的繆斯而言是完全正當、恰當的格律,所以添加e-這個前綴表達了他的態度。