pertinet ad faciem rabidos compescere mores:
candida pax homines, trux decet ira feras.
Ora tument ira: nigrescunt sanguine venae:
lumina Gorgoneo saevius igne micant.
505 ‘I procul hinc,’ dixit ‘non es mihi, tibia, tanti,’
ut vidit vultus Pallas in amne suos.
Vos quoque si media speculum spectetis in ira,
cognoscat faciem vix satis ulla suam.
Nec minus in vultu damnosa superbia vestro:
510 comibus est oculis alliciendus amor.
Odimus inmodicos (experto credite) fastus:
saepe tacens odii semina vultus habet.
Spectantem specta, ridenti mollia ride;
innuet, acceptas tu quoque redde notas.
515 Sic ubi prolusit, rudibus puer ille relictis
spicula de pharetra promit acuta sua.
Odimus et maestas: Tecmessam diligat Aiax;
nos hilarem populum femina laeta capit.
Numquam ego te, Andromache, nec te, Tecmessa, rogarem,
520 ut mea de vobis altera amica foret.
Credere vix videor, cum cogar credere partu,
vos ego cum vestris concubuisse viris.
Scilicet Aiaci mulier maestissima dixit
‘Lux mea’ quaeque solent verba iuvare viros?
525 Quis vetat a magnis ad res exempla minores
sumere, nec nomen pertimuisse ducis?
Dux bonus huic centum commisit vite regendos,
huic equites, illi signa tuenda dedit:
vos quoque, de nobis quem quisque erit aptus ad usum,
530 inspicite, et certo ponite quemque loco.
Munera det dives; ius qui profitebitur, adsit;
facundus causam saepe clientis agat;
carmina qui facimus, mittamus carmina tantum:
hic chorus ante alios aptus amare sumus.
535 Nos facimus placitae late praeconia formae:
nomen habet Nemesis, Cynthia nomen habet;
Vesper et Eoae novere Lycorida terrae;
et multi, quae sit nostra Corinna, rogant.
Adde, quod insidiae sacris a vatibus absunt,
540 et facit ad mores ars quoque nostra suos.
Nec nos ambitio, nec amor nos tangit habendi;
contempto colitur lectus et umbra foro.
Sed facile haeremus, validoque perurimur aestu,
et nimium certa scimus amare fide.
545 Scilicet ingenium placida mollitur ab arte,
et studio mores convenienter eunt.
Vatibus Aoniis faciles estote, puellae:
numen inest illis, Pieridesque favent.
Est deus in nobis, et sunt commercia caeli:
550 sedibus aetheriis spiritus ille venit.
A doctis pretium scelus est sperare poetis;
me miserum! Scelus hoc nulla puella timet.
Dissimulate tamen, nec prima fronte rapaces
este: novus viso casse resistet amans.
555 Sed neque vector equum, qui nuper sensit habenas,
comparibus frenis artificemque reget,
nec stabiles animos annis viridemque iuventam
ut capias, idem limes agendus erit.
Hic rudis et castris nunc primum notus Amoris,
560 qui tetigit thalamos praeda novella tuos,
te solam norit, tibi semper inhaereat uni:
cingenda est altis saepibus ista seges.
Effuge rivalem: vinces, dum sola tenebis;
non bene cum sociis regna Venusque manent.
565 Ille vetus miles sensim et sapienter amabit,
multaque tironi non patienda feret:
nec franget postes, nec saevis ignibus uret,
nec dominae teneras adpetet ungue genas,
nec scindet tunicasve suas tunicasve puellae,
570 nec raptus flendi causa capillus erit.
Ista decent pueros aetate et amore calentes;
hic fera composita vulnera mente feret.
Ignibus heu lentis uretur, ut umida faena,
ut modo montanis silva recisa iugis.
575 Certior hic amor est: brevis et fecundior ille;
quae fugiunt, celeri carpite poma manu.
Omnia tradantur: portas reseravimus hosti;
et sit in infida proditione fides.
Quod datur ex facili, longum male nutrit amorem:
580 miscenda est laetis rara repulsa iocis.
Ante fores iaceat, ‘Crudelis ianua!’ dicat,
multaque summisse, multa minanter agat.
Dulcia non ferimus: suco renovemur amaro;
saepe perit ventis obruta cumba suis;
585 hoc est, uxores quod non patiatur amari:
conveniunt illas, cum voluere, viri.
Adde forem, et duro dicat tibi ianitor ore
‘Non potes,’ exclusum te quoque tanget amor.
Ponite iam gladios hebetes: pugnetur acutis;
590 nec dubito, telis quin petar ipse meis.
Dum cadit in laqueos captus quoque nuper amator,
solum se thalamos speret habere tuos.
Postmodo rivalem partitaque foedera lecti
sentiat: has artes tolle, senescet amor.
595 Tum bene fortis equus reserato carcere currit,
cum quos praetereat quosque sequatur habet.
Quamlibet extinctos iniuria suscitat ignes:
en, ego (confiteor!) non nisi laesus amo.
Causa tamen nimium non sit manifesta doloris,
600 pluraque sollicitus, quam sciet, esse putet.
我要說,壓制壞脾氣是對容顏的拯救——
明亮的和平適合人,躁狂適合獸。
臉隨怒氣而腫脹,血脈因激動而僨張,
眼睛射出勝過梅杜薩的凶光。[1]
505 “走開,長笛,你對我沒用!”帕拉斯大嚷,
當她在溪中看見自己的影像。[2]
你們也一樣,如果發怒時攬鏡自照,
恐怕誰也認不出平素的容貌。
也別叫可憎的高傲在你們臉上盤踞,
510 溫煦的眼神才能夠喚起愛欲。
我厭惡(相信專家)毫無節制的傲慢,
沉默的表情常種下仇恨的因緣。
望着凝望你的人,誰微笑,你也甜笑;
他點頭,你也點頭以示回報。
515 待熱身完畢,那青年就會拋下鈍劍,[3]
從自己的箭囊中抽出一支利箭。
憂鬱的女人也討厭:讓埃阿斯愛忒克墨薩,[4]
我們尋樂者只拜在陽光女裙下。
我永遠不會求你,安德洛瑪刻,或者你,
520 忒克墨薩,做女友你們都不宜。
我幾乎難以相信,但子嗣迫使我相信,
你們竟能與丈夫同床共枕。
難道最鬱鬱寡歡的女人竟會對埃阿斯
說出“我的光”和討人歡心的言辭?[5]
525 誰禁止我們援引大事為小事舉證, 看重詩人
命我們必須敬畏將軍之名?
高超的將領把士兵交給百夫長管理,
這位掌騎兵,這位負責守軍旗——
你們也如此,考察我們哪個人適合
530 哪個用途,讓大家各得其所。
讓富豪贈禮,讓精通法律的為你獻計,
讓口若懸河的常為門客打官司;
我們寫詩的,只讓我們送來詩即可——
這群人尤其容易墜入愛河。
535 打動我們的美麗,我們在各處頌揚:
涅墨西斯和欽提婭因詩人流芳,[6]
西方和東方的土地都知道呂柯麗絲,[7]
許多人在打聽我的科琳娜的底細。[8]
而且,神聖的詩人從來沒什麼陰謀,
540 我們的品格也受到技藝熏陶。
既不受野心控制,我們也無佔有慾,
鄙視法庭,喜好樹蔭和床鋪。
但我們易生依戀心,我們的愛火熾烈,
深諳愛情的忠誠意味着什麼。
545 無疑,我們的天性被溫柔的藝術同化,
品行也在自己的志趣里找到家。
女人們,不要苛待阿俄尼亞的詩人,[9]
他們有神性,也蒙眾繆斯垂青。[10]
神住在我們心裡,我們與天界有溝通,
550 那降落的靈感就來自高邈的蒼穹。
希望找博學的詩人討得禮物是罪過——
但可憐,沒有女人害怕這罪過!
但你們要掩飾,別從第一眼就露出饕餮
本性:看見獵網,新情人會退縮。
555 然而,騎手不能用同樣的韁繩駕馭 不同年齡的情人
熟練的老馬和初識轡頭的馬駒,
你捕獲成熟的情人和稚嫩無城府的青年,
自然也不能遵循同樣的路線。
後者太生澀,才剛剛加入愛情的隊伍,
560 來到你的卧室,他就是新獵物,
他只認識你,讓他永遠只黏住你一人——
這莊稼必須用高高的樹籬圍困。
驅走對手:只要你獨佔,你就會得手,
王國和情愛若分享都不會長久。
565 風月老兵會循序漸進地、明智地愛你,
能承受新兵不能承受的許多事:
他不會砸爛你的門,不會點野蠻的火,
也不會將情人柔嫩的臉頰抓破,
不撕裂自己或姑娘的衣服,也不扯斷
570 對方的頭髮,惹來淚水漣漣。
這些都是年輕而衝動的戀愛者所為,
他則會平靜地忍耐殘酷的傷害。
唉,他的火緩慢燃燒,如潮濕的乾草,
如方才從山脊的森林砍下的木料。
575 這種愛更可靠,另一種短暫,卻更豐茂,
很快消失的蘋果要迅速抓牢。
讓一切秘密袒露:我們向情敵開門—— 善用嫉妒和恐懼
請相信我這無信的背叛,女人![11]
輕易贈予的東西難滋養長久的愛戀:
580 偶爾的拒斥必須與歡謔相伴。
讓他在門前躺着哀號:“殘忍的門!”
讓他充滿屈辱,滿臉猙獰。
我們受不了甜蜜,苦藥讓我們復蘇,
小船反而常在順風中傾覆。
585 這就是妻子不招丈夫疼愛的原因——
只要他們願意,就可以親近。
關緊大門,讓守衛以冷酷的語氣宣告
“你不能”,如此遭拒,愛重新燃燒。
現在該放下鈍劍,讓你們以利劍攻擊,
590 我毫無疑問會傷於自己的武器。
當被你俘獲的情人才剛剛掉入獵網,
先讓他憧憬着獨佔你的閨房。
然後叫他感覺到有對手分享歡愉——
拋掉這些技巧,愛很快老去。
595 當柵欄打開,勇敢的駿馬跑得最迅捷,
既要超越,又不能被對手超越。
傷害可隨意喚醒已然熄滅的火種——
我坦白,不受傷便無愛的衝動。
然而,痛苦的理由不應該過於顯明,
600 要讓他在焦慮中覺得另有隱情。
[1] “梅杜薩的凶光”對應的原文是Gorgoneo igne(戈耳工的火),戈耳工(Gorgon)是福爾科斯女兒的通稱,三姐妹的名字分別是梅杜薩、斯忒諾和歐律阿勒。關於梅杜薩,參考《愛的藝術》第2卷第309行的注釋。
[2] 密涅瓦(即帕拉斯)在水中看到自己吹笛時鼓起腮幫的樣子,非常厭惡,放棄了這種樂器,參考《歲時記》(Fasti 6.697-702)。
[3] 關於鈍劍,參考《情詩集》第2部第9首第22行的注釋。
[4] 忒克墨薩(Tecmessa)是埃阿斯的妻子。
[5] “我的光”(mea lux)是古羅馬情人之間的親密稱呼。
[6] 涅墨西斯是提布盧斯詩歌中的情人名字,參考《情詩集》第3部第9首第31行的注釋。欽提婭(Cynthia)是普洛佩提烏斯詩歌中的情人名字。
[7] 呂柯麗絲(Lycoris)是加盧斯詩歌中的情人名字。
[8] 科琳娜是奧維德詩歌中的情人名字。
[9] 關於阿俄尼亞,參考《情詩集》第1部第1首第12行的注釋。
[10] “眾繆斯”對應的原文是Pierides(皮埃里亞的諸神)。
[11] 奧維德向女人透露男人的戀愛秘訣。