pertinet ad faciem rabidos compescere mores:
candida pax homines, trux decet ira feras.
Ora tument ira: nigrescunt sanguine venae:
lumina Gorgoneo saevius igne micant.
505 ‘I procul hinc,’ dixit ‘non es mihi, tibia, tanti,’
ut vidit vultus Pallas in amne suos.
Vos quoque si media speculum spectetis in ira,
cognoscat faciem vix satis ulla suam.
Nec minus in vultu damnosa superbia vestro:
510 comibus est oculis alliciendus amor.
Odimus inmodicos (experto credite) fastus:
saepe tacens odii semina vultus habet.
Spectantem specta, ridenti mollia ride;
innuet, acceptas tu quoque redde notas.
515 Sic ubi prolusit, rudibus puer ille relictis
spicula de pharetra promit acuta sua.
Odimus et maestas: Tecmessam diligat Aiax;
nos hilarem populum femina laeta capit.
Numquam ego te, Andromache, nec te, Tecmessa, rogarem,
520 ut mea de vobis altera amica foret.
Credere vix videor, cum cogar credere partu,
vos ego cum vestris concubuisse viris.
Scilicet Aiaci mulier maestissima dixit
‘Lux mea’ quaeque solent verba iuvare viros?
525 Quis vetat a magnis ad res exempla minores
sumere, nec nomen pertimuisse ducis?
Dux bonus huic centum commisit vite regendos,
huic equites, illi signa tuenda dedit:
vos quoque, de nobis quem quisque erit aptus ad usum,
530 inspicite, et certo ponite quemque loco.
Munera det dives; ius qui profitebitur, adsit;
facundus causam saepe clientis agat;
carmina qui facimus, mittamus carmina tantum:
hic chorus ante alios aptus amare sumus.
535 Nos facimus placitae late praeconia formae:
nomen habet Nemesis, Cynthia nomen habet;
Vesper et Eoae novere Lycorida terrae;
et multi, quae sit nostra Corinna, rogant.
Adde, quod insidiae sacris a vatibus absunt,
540 et facit ad mores ars quoque nostra suos.
Nec nos ambitio, nec amor nos tangit habendi;
contempto colitur lectus et umbra foro.
Sed facile haeremus, validoque perurimur aestu,
et nimium certa scimus amare fide.
545 Scilicet ingenium placida mollitur ab arte,
et studio mores convenienter eunt.
Vatibus Aoniis faciles estote, puellae:
numen inest illis, Pieridesque favent.
Est deus in nobis, et sunt commercia caeli:
550 sedibus aetheriis spiritus ille venit.
A doctis pretium scelus est sperare poetis;
me miserum! Scelus hoc nulla puella timet.
Dissimulate tamen, nec prima fronte rapaces
este: novus viso casse resistet amans.
555 Sed neque vector equum, qui nuper sensit habenas,
comparibus frenis artificemque reget,
nec stabiles animos annis viridemque iuventam
ut capias, idem limes agendus erit.
Hic rudis et castris nunc primum notus Amoris,
560 qui tetigit thalamos praeda novella tuos,
te solam norit, tibi semper inhaereat uni:
cingenda est altis saepibus ista seges.
Effuge rivalem: vinces, dum sola tenebis;
non bene cum sociis regna Venusque manent.
565 Ille vetus miles sensim et sapienter amabit,
multaque tironi non patienda feret:
nec franget postes, nec saevis ignibus uret,
nec dominae teneras adpetet ungue genas,
nec scindet tunicasve suas tunicasve puellae,
570 nec raptus flendi causa capillus erit.
Ista decent pueros aetate et amore calentes;
hic fera composita vulnera mente feret.
Ignibus heu lentis uretur, ut umida faena,
ut modo montanis silva recisa iugis.
575 Certior hic amor est: brevis et fecundior ille;
quae fugiunt, celeri carpite poma manu.
Omnia tradantur: portas reseravimus hosti;
et sit in infida proditione fides.
Quod datur ex facili, longum male nutrit amorem:
580 miscenda est laetis rara repulsa iocis.
Ante fores iaceat, ‘Crudelis ianua!’ dicat,
multaque summisse, multa minanter agat.
Dulcia non ferimus: suco renovemur amaro;
saepe perit ventis obruta cumba suis;
585 hoc est, uxores quod non patiatur amari:
conveniunt illas, cum voluere, viri.
Adde forem, et duro dicat tibi ianitor ore
‘Non potes,’ exclusum te quoque tanget amor.
Ponite iam gladios hebetes: pugnetur acutis;
590 nec dubito, telis quin petar ipse meis.
Dum cadit in laqueos captus quoque nuper amator,
solum se thalamos speret habere tuos.
Postmodo rivalem partitaque foedera lecti
sentiat: has artes tolle, senescet amor.
595 Tum bene fortis equus reserato carcere currit,
cum quos praetereat quosque sequatur habet.
Quamlibet extinctos iniuria suscitat ignes:
en, ego (confiteor!) non nisi laesus amo.
Causa tamen nimium non sit manifesta doloris,
600 pluraque sollicitus, quam sciet, esse putet.
我要说,压制坏脾气是对容颜的拯救——
明亮的和平适合人,躁狂适合兽。
脸随怒气而肿胀,血脉因激动而偾张,
眼睛射出胜过梅杜萨的凶光。[1]
505 “走开,长笛,你对我没用!”帕拉斯大嚷,
当她在溪中看见自己的影像。[2]
你们也一样,如果发怒时揽镜自照,
恐怕谁也认不出平素的容貌。
也别叫可憎的高傲在你们脸上盘踞,
510 温煦的眼神才能够唤起爱欲。
我厌恶(相信专家)毫无节制的傲慢,
沉默的表情常种下仇恨的因缘。
望着凝望你的人,谁微笑,你也甜笑;
他点头,你也点头以示回报。
515 待热身完毕,那青年就会抛下钝剑,[3]
从自己的箭囊中抽出一支利箭。
忧郁的女人也讨厌:让埃阿斯爱忒克墨萨,[4]
我们寻乐者只拜在阳光女裙下。
我永远不会求你,安德洛玛刻,或者你,
520 忒克墨萨,做女友你们都不宜。
我几乎难以相信,但子嗣迫使我相信,
你们竟能与丈夫同床共枕。
难道最郁郁寡欢的女人竟会对埃阿斯
说出“我的光”和讨人欢心的言辞?[5]
525 谁禁止我们援引大事为小事举证, 看重诗人
命我们必须敬畏将军之名?
高超的将领把士兵交给百夫长管理,
这位掌骑兵,这位负责守军旗——
你们也如此,考察我们哪个人适合
530 哪个用途,让大家各得其所。
让富豪赠礼,让精通法律的为你献计,
让口若悬河的常为门客打官司;
我们写诗的,只让我们送来诗即可——
这群人尤其容易坠入爱河。
535 打动我们的美丽,我们在各处颂扬:
涅墨西斯和钦提娅因诗人流芳,[6]
西方和东方的土地都知道吕柯丽丝,[7]
许多人在打听我的科琳娜的底细。[8]
而且,神圣的诗人从来没什么阴谋,
540 我们的品格也受到技艺熏陶。
既不受野心控制,我们也无占有欲,
鄙视法庭,喜好树荫和床铺。
但我们易生依恋心,我们的爱火炽烈,
深谙爱情的忠诚意味着什么。
545 无疑,我们的天性被温柔的艺术同化,
品行也在自己的志趣里找到家。
女人们,不要苛待阿俄尼亚的诗人,[9]
他们有神性,也蒙众缪斯垂青。[10]
神住在我们心里,我们与天界有沟通,
550 那降落的灵感就来自高邈的苍穹。
希望找博学的诗人讨得礼物是罪过——
但可怜,没有女人害怕这罪过!
但你们要掩饰,别从第一眼就露出饕餮
本性:看见猎网,新情人会退缩。
555 然而,骑手不能用同样的缰绳驾驭 不同年龄的情人
熟练的老马和初识辔头的马驹,
你捕获成熟的情人和稚嫩无城府的青年,
自然也不能遵循同样的路线。
后者太生涩,才刚刚加入爱情的队伍,
560 来到你的卧室,他就是新猎物,
他只认识你,让他永远只黏住你一人——
这庄稼必须用高高的树篱围困。
驱走对手:只要你独占,你就会得手,
王国和情爱若分享都不会长久。
565 风月老兵会循序渐进地、明智地爱你,
能承受新兵不能承受的许多事:
他不会砸烂你的门,不会点野蛮的火,
也不会将情人柔嫩的脸颊抓破,
不撕裂自己或姑娘的衣服,也不扯断
570 对方的头发,惹来泪水涟涟。
这些都是年轻而冲动的恋爱者所为,
他则会平静地忍耐残酷的伤害。
唉,他的火缓慢燃烧,如潮湿的干草,
如方才从山脊的森林砍下的木料。
575 这种爱更可靠,另一种短暂,却更丰茂,
很快消失的苹果要迅速抓牢。
让一切秘密袒露:我们向情敌开门—— 善用嫉妒和恐惧
请相信我这无信的背叛,女人![11]
轻易赠予的东西难滋养长久的爱恋:
580 偶尔的拒斥必须与欢谑相伴。
让他在门前躺着哀号:“残忍的门!”
让他充满屈辱,满脸狰狞。
我们受不了甜蜜,苦药让我们复苏,
小船反而常在顺风中倾覆。
585 这就是妻子不招丈夫疼爱的原因——
只要他们愿意,就可以亲近。
关紧大门,让守卫以冷酷的语气宣告
“你不能”,如此遭拒,爱重新燃烧。
现在该放下钝剑,让你们以利剑攻击,
590 我毫无疑问会伤于自己的武器。
当被你俘获的情人才刚刚掉入猎网,
先让他憧憬着独占你的闺房。
然后叫他感觉到有对手分享欢愉——
抛掉这些技巧,爱很快老去。
595 当栅栏打开,勇敢的骏马跑得最迅捷,
既要超越,又不能被对手超越。
伤害可随意唤醒已然熄灭的火种——
我坦白,不受伤便无爱的冲动。
然而,痛苦的理由不应该过于显明,
600 要让他在焦虑中觉得另有隐情。
[1] “梅杜萨的凶光”对应的原文是Gorgoneo igne(戈耳工的火),戈耳工(Gorgon)是福尔科斯女儿的通称,三姐妹的名字分别是梅杜萨、斯忒诺和欧律阿勒。关于梅杜萨,参考《爱的艺术》第2卷第309行的注释。
[2] 密涅瓦(即帕拉斯)在水中看到自己吹笛时鼓起腮帮的样子,非常厌恶,放弃了这种乐器,参考《岁时记》(Fasti 6.697-702)。
[3] 关于钝剑,参考《情诗集》第2部第9首第22行的注释。
[4] 忒克墨萨(Tecmessa)是埃阿斯的妻子。
[5] “我的光”(mea lux)是古罗马情人之间的亲密称呼。
[6] 涅墨西斯是提布卢斯诗歌中的情人名字,参考《情诗集》第3部第9首第31行的注释。钦提娅(Cynthia)是普洛佩提乌斯诗歌中的情人名字。
[7] 吕柯丽丝(Lycoris)是加卢斯诗歌中的情人名字。
[8] 科琳娜是奥维德诗歌中的情人名字。
[9] 关于阿俄尼亚,参考《情诗集》第1部第1首第12行的注释。
[10] “众缪斯”对应的原文是Pierides(皮埃里亚的诸神)。
[11] 奥维德向女人透露男人的恋爱秘诀。