《愛的藝術》第三卷301-400行

Haec movet arte latus, tunicisque fluentibus auras
accipit, expensos fertque superba pedes;[1]
illa velut coniunx Vmbri rubicunda mariti
ambulat, ingentes varica fertque gradus.
305 Sed sit, ut in multis, modus hic quoque: rusticus alter
motus, concesso mollior alter erit.
Pars umeri tamen ima tui, pars summa lacerti
nuda sit, a laeva conspicienda manu.
Hoc vos praecipue, niveae, decet: hoc ubi vidi,
310 oscula ferre umero, qua patet usque, libet.
Monstra maris Sirenes erant, quae voce canora
quamlibet admissas detinuere rates.
His sua Sisyphides auditis paene resolvit
corpora, nam sociis inlita cera fuit.
315 Res est blanda canor: discant cantare puellae:
pro facie multis vox sua lena fuit.
Et modo marmoreis referant audita theatris,
et modo Niliacis carmina lusa modis.
Nec plectrum dextra, citharam tenuisse sinistra
320 nesciat arbitrio femina docta meo.
Saxa ferasque lyra movit Rhodopeius Orpheus,
Tartareosque lacus tergeminumque canem.
Saxa tuo cantu, vindex iustissime matris,
fecerunt muros officiosa novos.
325 Quamvis mutus erat, voci favisse putatur
piscis, Arioniae fabula nota lyrae.
Disce etiam duplici genialia nablia palma
verrere: conveniunt dulcibus illa iocis.
Sit tibi Callimachi, sit Coi nota poetae,
330 sit quoque vinosi Teia Musa senis;
nota sit et Sappho (quid enim lascivius illa?),
cuive pater vafri luditur arte Getae.
Et teneri possis carmen legisse Properti,
sive aliquid Galli, sive, Tibulle, tuum,
335 dictaque Varroni fulvis insignia villis
vellera, germanae, Phrixe, querenda tuae,
et profugum Aenean, altae primordia Romae,
quo nullum Latio clarius extat opus.
Forsitan et nostrum nomen miscebitur istis,
340 nec mea Lethaeis scripta dabuntur aquis,
atque aliquis dicet ‘Nostri lege culta magistri
carmina, quis partes instruit ille duas:
deve tribus libris, titulus quos signat Amorum,
elige, quod docili molliter ore legas,
345 vel tibi composita cantetur Epistola voce:
ignotum hoc aliis ille novavit opus.’
O ita, Phoebe, velis! Ita vos, pia numina vatum,
insignis cornu Bacche, novemque deae!
Quis dubitet, quin scire velim saltare puellam,
350 ut moveat posito brachia iussa mero?
Artifices lateris, scenae spectacula, amantur:
tantum mobilitas illa decoris habet.
Parva monere pudet, talorum dicere iactus
ut sciat, et vires, tessera missa, tuas:
355 et modo tres iactet numeros, modo cogitet, apte
quam subeat partem callida, quamque vocet.
Cautaque non stulte latronum proelia ludat,
unus cum gemino calculus hoste perit,
bellatorque sua prensus sine compare bellat,
360 aemulus et coeptum saepe recurrit iter.
Reticuloque pilae leves fundantur aperto,
nec, nisi quam tolles, ulla movenda pila est.
Est genus, in totidem tenui ratione redactum
scriptula, quot menses lubricus annus habet;
365 parva tabella capit ternos utrimque lapillos,
in qua vicisse est continuasse suos.
Mille facesse iocos; turpe est nescire puellam
ludere: ludendo saepe paratur amor.
Sed minimus labor est sapienter iactibus uti:
370 maius opus mores composuisse suos.
Tum sumus incauti, studioque aperimur in ipso,
nudaque per lusus pectora nostra patent:
ira subit, deforme malum, lucrique cupido,
iurgiaque et rixae sollicitusque dolor;
375 crimina dicuntur, resonat clamoribus aether,
invocat iratos et sibi quisque deos;
nulla fides, tabulaeque novae per vota petuntur;[2]
et lacrimis vidi saepe madere genas.
Iuppiter a vobis tam turpia crimina pellat,
380 in quibus est ulli cura placere viro.
Hos ignava iocos tribuit natura puellis;
materia ludunt uberiore viri.
Sunt illis celeresque pilae iaculumque trochique
armaque et in gyros ire coactus equus.
385 Nec vos Campus habet, nec vos gelidissima Virgo,
nec Tuscus placida devehit amnis aqua.
At licet et prodest Pompeias ire per umbras,
Virginis aetheriis cum caput ardet equis;
visite laurigero sacrata Palatia Phoebo:
390 ille Paraetonicas mersit in alta rates;
quaeque soror coniunxque ducis monimenta pararunt,
navalique gener cinctus honore caput;
visite turicremas vaccae Memphitidos aras,
visite conspicuis terna theatra locis;
395 spectentur tepido maculosae sanguine harenae,
metaque ferventi circueunda rota.
Quod latet, ignotum est, ignoti nulla cupido:
fructus abest, facies cum bona teste caret.
Tu licet et Thamyram superes et Amoebea cantu,
400 non erit ignotae gratia magna lyrae.

[1] expensos=extensos
[2] tabulaeque novae=tabulae quae non

這位嫻熟地擺着髖,飄舞的衣裙托着風,
高傲地行進,每一步都精心權衡;
那位像翁布里亞的紅臉主婦一般[1]
走着,張開雙腿,闊步向前。
305 但與許多事相仿,中庸是正道:一位
過於土氣,另一位過於柔媚。
露出肩膀的下部、手臂的上部,從左手
往上,任憑男人的目光駐留。
肌膚如雪的你們,效果最好:每當
310 我看見,就渴望親吻赤裸的肩膀。
塞壬是海上的怪物,她們的歌聲卻能[2] 學習音樂與詩歌
中止任何飛馳航船的旅程。
聽到她們,西西弗的兒子險些摔下
桅杆(同伴的耳朵都堵了蜂蠟)。[3]
315 歌聲很能魅惑人,女人們,何不學唱歌!
嗓音而非容貌是許多人的媒婆。
讓她們時而唱大理石劇場聽來的曲目,
時而哼源自尼羅河的異域旋律。[4]
不知道該如何右手執琴撥,左手抱琴,
320 在我的眼中就不是有教養的女人。
俄耳甫斯曾經用豎琴感動岩石、野獸、
冥府的池沼和長着三顆頭的狗;[5]
母親最正義的復仇者,因為你的歌聲,
石塊恭順地築成了一座新城。[6]
325 雖然不說話,傳說魚卻回應了人心,
這有阿里昂豎琴的故事為證。[7]
你也該學習用雙手撫弄歡快的揚琴,[8]
這種樂器正適合甜蜜的調情。
要熟悉卡利馬科斯、腓列塔斯以及[9]
330 醉酒老人阿那克里翁的詩,[10]
還有薩福(誰的作品比她更恣意?)
和善於刻畫狡猾奴隸的泰倫斯,[11]
你或許也曾讀過溫柔的普羅佩提烏斯
或加盧斯、提布盧斯的一些東西,[12]
335 以及瓦羅哀嘆的金羊毛(佛里克索斯,
它讓你想到同胞妹妹的死),[13]
還有埃涅阿斯的流亡和宏偉都城的
建立(羅馬迄今最傑出的著作)。[14]
或許,我的名字能躋身這些名字里,
340 我的詩行不會在忘川中遁逝,
某人將說道:“讀我們老師優雅的詩歌,
他向男女雙方都傳授了心得:
或者從名為《情詩集》的三卷摘取幾句,
用你嫻熟的嘴唇慵倦地朗讀,
345 或者用抑揚頓挫的聲音吟誦其書信——
此體裁別人不知,是他的發明。”[15]
願這是你所願,福玻斯,也是你們的意旨,
庇佑詩人的俊美酒神和九繆斯![16]
誰會懷疑——我當然希望女人有舞技, 學習跳舞和遊戲
350 酒席上能應邀扭動她的手臂?
世人都愛肢體的大師,舞台的盛宴,
靈活的身軀就讓人如此迷戀。
我恥於叮囑小事,例如熟悉怎樣擲
距骨,知道骰子的各種分值:[17]
355 時而讓她扔三的數字,時而想怎樣
聰明地加入某一方,挑戰哪一方。[18]
海盜戰棋的對弈中,讓她謹慎,別衝動,[19]
當一個棋子被兩個敵人圍攻,
當兵卒與隊友分開,被迫憑自己作戰,
360 當敵人經常撤至來時的路線。
把光滑的小球倒進一張開口的細網,
你只取該取的,不能讓別的晃蕩。[20]
有一種遊戲,上面準確地畫著許多
紋路,數字與流年的月份相若;[21]
365 小棋盤的每邊各自擺放着三枚石子,
讓自己的排成直線就是勝利。[22]
設計出千種娛樂,女人不會玩很丟臉,
遊戲常常自然地引向愛戀。
然而,掌握骰子的技巧其實太容易,
370 更艱巨的任務是約束自己的脾氣。
一不留神,我們的本色在激動中袒露,
真性情因為遊戲失去了遮護:
怒火燃燒——可憎的缺陷,對錢財的貪婪,
還有吵鬧、爭鬥和焦躁的憂煩;
375 傷人的指控衝出口,四下回蕩着喧聲,
各人為自己呼喊憤懣的神靈;
有人破了產,極力懇求抹掉其欠款,[23]
我經常看見淚水縱橫的臉。
願朱庇特保佑你們遠離如此可鄙的
380 罪過,若你們有心將男人誘惑。
膽怯的天性給女人分配了這些遊戲, 到處出現
男人的運動則需要更多的精力。
他們玩的是飛球、投槍、金屬圈、武器,
還有迫使烈馬打轉的把戲。
385 你們不會去戰神原野或冷冽的處女泉,[24]
也不出沒於台伯河平靜的水波間,
但可以去享受龐培拱廊的陰涼(而且
有好處),當處女座迎來酷日的馬車;
去拜訪帕拉丁(它獻給頭戴月桂的福玻斯——
390 是他讓埃及的敵艦沉入海底),[25]
還有元首的妻子、妹妹和享盡海戰
榮光的女婿出資建造的堂殿;[26]
也可去孟斐斯母牛燃着乳香的祭壇[27]
以及三座惹眼之處的劇院;[28]
395 你們也應看濺落着點點溫血的沙池,[29]
和白熱車輪繞過的折返標誌。[30]
隱匿的東西無人知,未知的東西無人戀,
毫無益處的是無人見證的容顏。
即使你勝過塔穆拉斯和阿墨貝俄斯,[31]
400 只要你無名,里拉琴便難有價值。

[1] 翁布里亞(Vmbria)在意大利中部,當地的女人以勇敢和樸實著稱。
[2] 關於塞壬,參考《情詩集》第3部第12首第28行的注釋。
[3] “西西弗的兒子”(Sisyphides)指尤利西斯。西西弗(Sisyphus)是科林斯的創建者,因為貪婪狡詐,被罰在地府永遠推石頭上坡。古代神話的某些版本認為,尤利西斯並非拉厄耳忒斯(Laertes)的兒子,尤利西斯母親安提克勒亞(Anticlea)在與拉厄耳忒斯結婚前曾被西西弗誘姦。埃斯庫羅斯等人甚至認為,尤利西斯是西西弗的兒子。由於喀耳刻的建議,尤利西斯提前在同伴耳朵里塞上蜂蠟,以免他們聽到塞壬蠱惑人心的歌聲。
[4] 這些來自埃及的歌女以性感聞名,是古羅馬的放蕩男子追逐的對象。
[5] 影射俄耳甫斯下地府拯救夭亡妻子歐律狄刻的故事,參考《變形記》(Metamorphoses 10.1-77)。“俄耳甫斯”對應的原文是Rhodopeius(羅多彼人),羅多彼(Rhodope)代指色雷斯,因為它是色雷斯境內的一座山。
[6] 影射安菲翁用音樂驅動石頭建造忒拜城的事。“母親最正義的復仇者”:安菲翁和澤托斯(Zethus)是朱庇特和安提俄珀(Antiope)的兒子,安提俄珀被忒拜國王呂科斯(Lycus)娶為妃子,遭到王后狄耳刻(Dirce)的長期虐待,兩兄弟決定為母親報仇,將狄耳刻綁在牛角上拖死。
[7] 阿里昂是著名詩人、音樂家,他坐船時水手們想謀財害命,一群海豚救了他,故事見《歲時記》(Fasti 2.83-118)。
[8] 揚琴(nablia)是有十二根弦的樂器。
[9] “腓列塔斯”對應的原文是Coi poetae(科斯島的詩人),腓列塔斯(Philetas,約公元前340-前285)擅長哀歌體。
[10] “阿那克里翁的”對應的原文是Teia(泰俄斯的),泰俄斯是古希臘詩人阿那克里翁(Anacreon,前582-前485)的故鄉,阿那克里翁以“醇酒婦人”為主要題材。
[11] 這一行原文(cuive pater vafri luditur arte Getae)的直譯是“通過他,父親被狡猾奴隸蓋塔欺騙”,奧維德影射古羅馬喜劇作家泰倫斯(Publius Terentius Afer,前195-前159)的作品《福爾米歐》(Phormio)。
[12] 普羅佩提烏斯、加盧斯、提布盧斯都是奧古斯都時期古羅馬愛情哀歌的代表詩人。
[13] “同胞妹妹”指赫勒,關於瓦羅和金羊毛,參考《情詩集》第1部第15首第22行的注釋。關於佛里克索斯,參考上文第176行的注釋。
[14] 影射維吉爾的《埃涅阿斯紀》。
[15] 奧維德借人之口肯定了自己的《女傑書簡》(Heroides)(即上一行所稱的“書信”)的開創性。
[16] “俊美酒神”對應的原文是insignis cornu,意為“因為角而惹眼的(神)”。在羅馬諸神中,阿波羅和巴克斯以俊美著稱。
[17] 關於距骨和骰子,分別參考《愛的藝術》第2卷第206行和第203行的注釋。
[18] 這裡,奧維德似乎在談論西洋的雙陸棋,它需要使用三個骰子。
[19] 關於海盜戰棋,參考《愛的藝術》第2卷第208行的注釋。
[20] 似乎是一種事先往網子里放入玻璃珠,然後在不挪動其他玻璃珠的條件下逐一取出這些珠子的遊戲。
[21] 這裡奧維德似乎又回到了雙陸棋,這種棋有十二條紋路(數字與流年的月份相若)。
[22] 這種棋類似國際跳棋(draught)。
[23] 因為各種賭博遊戲而欠錢。
[24] 戰神原野(Campus Martius)是古羅馬男子健身的熱門場所。“處女泉”是是古羅馬一座高架引水橋的名字(Aqua Virgo),公元前19年6月9日建成,主要用於羅馬人的沐浴。
[25] 帕拉丁山以阿波羅神廟著名,屋大維認為他在阿克提翁海戰中戰勝敵人是受了阿波羅的庇佑。“埃及的敵艦”對應的原文是Paraetonicas rates(帕萊托尼昂的船隻),參考《情詩集》第2部第13首第7行的注釋。
[26] “元首的妻子”指利維婭,“妹妹”指屋大維婭,“女婿”指屋大維的主要將領阿格里帕(M. Agrippa)。阿格里帕在和平時期主持建造了羅馬城的許多大型建築。
[27] “孟斐斯母牛”指伊西斯女神,參考《愛的藝術》第1卷第77行的注釋。
[28] “三座……劇院”或許指龐培劇院、巴爾布斯劇院和馬爾凱盧斯劇院。
[29] “沙池”指圓形劇場搏殺的地方。
[30] “折返標誌”指標錐。
[31] 關於塔穆拉斯,參考《情詩集》第3部第7首第62行的注釋。阿墨貝俄斯(Amoebeus)是雅典著名的豎琴演奏者。