Haec movet arte latus, tunicisque fluentibus auras
accipit, expensos fertque superba pedes;[1]
illa velut coniunx Vmbri rubicunda mariti
ambulat, ingentes varica fertque gradus.
305 Sed sit, ut in multis, modus hic quoque: rusticus alter
motus, concesso mollior alter erit.
Pars umeri tamen ima tui, pars summa lacerti
nuda sit, a laeva conspicienda manu.
Hoc vos praecipue, niveae, decet: hoc ubi vidi,
310 oscula ferre umero, qua patet usque, libet.
Monstra maris Sirenes erant, quae voce canora
quamlibet admissas detinuere rates.
His sua Sisyphides auditis paene resolvit
corpora, nam sociis inlita cera fuit.
315 Res est blanda canor: discant cantare puellae:
pro facie multis vox sua lena fuit.
Et modo marmoreis referant audita theatris,
et modo Niliacis carmina lusa modis.
Nec plectrum dextra, citharam tenuisse sinistra
320 nesciat arbitrio femina docta meo.
Saxa ferasque lyra movit Rhodopeius Orpheus,
Tartareosque lacus tergeminumque canem.
Saxa tuo cantu, vindex iustissime matris,
fecerunt muros officiosa novos.
325 Quamvis mutus erat, voci favisse putatur
piscis, Arioniae fabula nota lyrae.
Disce etiam duplici genialia nablia palma
verrere: conveniunt dulcibus illa iocis.
Sit tibi Callimachi, sit Coi nota poetae,
330 sit quoque vinosi Teia Musa senis;
nota sit et Sappho (quid enim lascivius illa?),
cuive pater vafri luditur arte Getae.
Et teneri possis carmen legisse Properti,
sive aliquid Galli, sive, Tibulle, tuum,
335 dictaque Varroni fulvis insignia villis
vellera, germanae, Phrixe, querenda tuae,
et profugum Aenean, altae primordia Romae,
quo nullum Latio clarius extat opus.
Forsitan et nostrum nomen miscebitur istis,
340 nec mea Lethaeis scripta dabuntur aquis,
atque aliquis dicet ‘Nostri lege culta magistri
carmina, quis partes instruit ille duas:
deve tribus libris, titulus quos signat Amorum,
elige, quod docili molliter ore legas,
345 vel tibi composita cantetur Epistola voce:
ignotum hoc aliis ille novavit opus.’
O ita, Phoebe, velis! Ita vos, pia numina vatum,
insignis cornu Bacche, novemque deae!
Quis dubitet, quin scire velim saltare puellam,
350 ut moveat posito brachia iussa mero?
Artifices lateris, scenae spectacula, amantur:
tantum mobilitas illa decoris habet.
Parva monere pudet, talorum dicere iactus
ut sciat, et vires, tessera missa, tuas:
355 et modo tres iactet numeros, modo cogitet, apte
quam subeat partem callida, quamque vocet.
Cautaque non stulte latronum proelia ludat,
unus cum gemino calculus hoste perit,
bellatorque sua prensus sine compare bellat,
360 aemulus et coeptum saepe recurrit iter.
Reticuloque pilae leves fundantur aperto,
nec, nisi quam tolles, ulla movenda pila est.
Est genus, in totidem tenui ratione redactum
scriptula, quot menses lubricus annus habet;
365 parva tabella capit ternos utrimque lapillos,
in qua vicisse est continuasse suos.
Mille facesse iocos; turpe est nescire puellam
ludere: ludendo saepe paratur amor.
Sed minimus labor est sapienter iactibus uti:
370 maius opus mores composuisse suos.
Tum sumus incauti, studioque aperimur in ipso,
nudaque per lusus pectora nostra patent:
ira subit, deforme malum, lucrique cupido,
iurgiaque et rixae sollicitusque dolor;
375 crimina dicuntur, resonat clamoribus aether,
invocat iratos et sibi quisque deos;
nulla fides, tabulaeque novae per vota petuntur;[2]
et lacrimis vidi saepe madere genas.
Iuppiter a vobis tam turpia crimina pellat,
380 in quibus est ulli cura placere viro.
Hos ignava iocos tribuit natura puellis;
materia ludunt uberiore viri.
Sunt illis celeresque pilae iaculumque trochique
armaque et in gyros ire coactus equus.
385 Nec vos Campus habet, nec vos gelidissima Virgo,
nec Tuscus placida devehit amnis aqua.
At licet et prodest Pompeias ire per umbras,
Virginis aetheriis cum caput ardet equis;
visite laurigero sacrata Palatia Phoebo:
390 ille Paraetonicas mersit in alta rates;
quaeque soror coniunxque ducis monimenta pararunt,
navalique gener cinctus honore caput;
visite turicremas vaccae Memphitidos aras,
visite conspicuis terna theatra locis;
395 spectentur tepido maculosae sanguine harenae,
metaque ferventi circueunda rota.
Quod latet, ignotum est, ignoti nulla cupido:
fructus abest, facies cum bona teste caret.
Tu licet et Thamyram superes et Amoebea cantu,
400 non erit ignotae gratia magna lyrae.
这位娴熟地摆着髋,飘舞的衣裙托着风,
高傲地行进,每一步都精心权衡;
那位像翁布里亚的红脸主妇一般[1]
走着,张开双腿,阔步向前。
305 但与许多事相仿,中庸是正道:一位
过于土气,另一位过于柔媚。
露出肩膀的下部、手臂的上部,从左手
往上,任凭男人的目光驻留。
肌肤如雪的你们,效果最好:每当
310 我看见,就渴望亲吻赤裸的肩膀。
塞壬是海上的怪物,她们的歌声却能[2] 学习音乐与诗歌
中止任何飞驰航船的旅程。
听到她们,西西弗的儿子险些摔下
桅杆(同伴的耳朵都堵了蜂蜡)。[3]
315 歌声很能魅惑人,女人们,何不学唱歌!
嗓音而非容貌是许多人的媒婆。
让她们时而唱大理石剧场听来的曲目,
时而哼源自尼罗河的异域旋律。[4]
不知道该如何右手执琴拨,左手抱琴,
320 在我的眼中就不是有教养的女人。
俄耳甫斯曾经用竖琴感动岩石、野兽、
冥府的池沼和长着三颗头的狗;[5]
母亲最正义的复仇者,因为你的歌声,
石块恭顺地筑成了一座新城。[6]
325 虽然不说话,传说鱼却回应了人心,
这有阿里昂竖琴的故事为证。[7]
你也该学习用双手抚弄欢快的扬琴,[8]
这种乐器正适合甜蜜的调情。
要熟悉卡利马科斯、腓列塔斯以及[9]
330 醉酒老人阿那克里翁的诗,[10]
还有萨福(谁的作品比她更恣意?)
和善于刻画狡猾奴隶的泰伦斯,[11]
你或许也曾读过温柔的普罗佩提乌斯
或加卢斯、提布卢斯的一些东西,[12]
335 以及瓦罗哀叹的金羊毛(佛里克索斯,
它让你想到同胞妹妹的死),[13]
还有埃涅阿斯的流亡和宏伟都城的
建立(罗马迄今最杰出的著作)。[14]
或许,我的名字能跻身这些名字里,
340 我的诗行不会在忘川中遁逝,
某人将说道:“读我们老师优雅的诗歌,
他向男女双方都传授了心得:
或者从名为《情诗集》的三卷摘取几句,
用你娴熟的嘴唇慵倦地朗读,
345 或者用抑扬顿挫的声音吟诵其书信——
此体裁别人不知,是他的发明。”[15]
愿这是你所愿,福玻斯,也是你们的意旨,
庇佑诗人的俊美酒神和九缪斯![16]
谁会怀疑——我当然希望女人有舞技, 学习跳舞和游戏
350 酒席上能应邀扭动她的手臂?
世人都爱肢体的大师,舞台的盛宴,
灵活的身躯就让人如此迷恋。
我耻于叮嘱小事,例如熟悉怎样掷
距骨,知道骰子的各种分值:[17]
355 时而让她扔三的数字,时而想怎样
聪明地加入某一方,挑战哪一方。[18]
海盗战棋的对弈中,让她谨慎,别冲动,[19]
当一个棋子被两个敌人围攻,
当兵卒与队友分开,被迫凭自己作战,
360 当敌人经常撤至来时的路线。
把光滑的小球倒进一张开口的细网,
你只取该取的,不能让别的晃荡。[20]
有一种游戏,上面准确地画着许多
纹路,数字与流年的月份相若;[21]
365 小棋盘的每边各自摆放着三枚石子,
让自己的排成直线就是胜利。[22]
设计出千种娱乐,女人不会玩很丢脸,
游戏常常自然地引向爱恋。
然而,掌握骰子的技巧其实太容易,
370 更艰巨的任务是约束自己的脾气。
一不留神,我们的本色在激动中袒露,
真性情因为游戏失去了遮护:
怒火燃烧——可憎的缺陷,对钱财的贪婪,
还有吵闹、争斗和焦躁的忧烦;
375 伤人的指控冲出口,四下回荡着喧声,
各人为自己呼喊愤懑的神灵;
有人破了产,极力恳求抹掉其欠款,[23]
我经常看见泪水纵横的脸。
愿朱庇特保佑你们远离如此可鄙的
380 罪过,若你们有心将男人诱惑。
胆怯的天性给女人分配了这些游戏, 到处出现
男人的运动则需要更多的精力。
他们玩的是飞球、投枪、金属圈、武器,
还有迫使烈马打转的把戏。
385 你们不会去战神原野或冷冽的处女泉,[24]
也不出没于台伯河平静的水波间,
但可以去享受庞培拱廊的阴凉(而且
有好处),当处女座迎来酷日的马车;
去拜访帕拉丁(它献给头戴月桂的福玻斯——
390 是他让埃及的敌舰沉入海底),[25]
还有元首的妻子、妹妹和享尽海战
荣光的女婿出资建造的堂殿;[26]
也可去孟斐斯母牛燃着乳香的祭坛[27]
以及三座惹眼之处的剧院;[28]
395 你们也应看溅落着点点温血的沙池,[29]
和白热车轮绕过的折返标志。[30]
隐匿的东西无人知,未知的东西无人恋,
毫无益处的是无人见证的容颜。
即使你胜过塔穆拉斯和阿墨贝俄斯,[31]
400 只要你无名,里拉琴便难有价值。
[1] 翁布里亚(Vmbria)在意大利中部,当地的女人以勇敢和朴实著称。
[2] 关于塞壬,参考《情诗集》第3部第12首第28行的注释。
[3] “西西弗的儿子”(Sisyphides)指尤利西斯。西西弗(Sisyphus)是科林斯的创建者,因为贪婪狡诈,被罚在地府永远推石头上坡。古代神话的某些版本认为,尤利西斯并非拉厄耳忒斯(Laertes)的儿子,尤利西斯母亲安提克勒亚(Anticlea)在与拉厄耳忒斯结婚前曾被西西弗诱奸。埃斯库罗斯等人甚至认为,尤利西斯是西西弗的儿子。由于喀耳刻的建议,尤利西斯提前在同伴耳朵里塞上蜂蜡,以免他们听到塞壬蛊惑人心的歌声。
[4] 这些来自埃及的歌女以性感闻名,是古罗马的放荡男子追逐的对象。
[5] 影射俄耳甫斯下地府拯救夭亡妻子欧律狄刻的故事,参考《变形记》(Metamorphoses 10.1-77)。“俄耳甫斯”对应的原文是Rhodopeius(罗多彼人),罗多彼(Rhodope)代指色雷斯,因为它是色雷斯境内的一座山。
[6] 影射安菲翁用音乐驱动石头建造忒拜城的事。“母亲最正义的复仇者”:安菲翁和泽托斯(Zethus)是朱庇特和安提俄珀(Antiope)的儿子,安提俄珀被忒拜国王吕科斯(Lycus)娶为妃子,遭到王后狄耳刻(Dirce)的长期虐待,两兄弟决定为母亲报仇,将狄耳刻绑在牛角上拖死。
[7] 阿里昂是著名诗人、音乐家,他坐船时水手们想谋财害命,一群海豚救了他,故事见《岁时记》(Fasti 2.83-118)。
[8] 扬琴(nablia)是有十二根弦的乐器。
[9] “腓列塔斯”对应的原文是Coi poetae(科斯岛的诗人),腓列塔斯(Philetas,约公元前340-前285)擅长哀歌体。
[10] “阿那克里翁的”对应的原文是Teia(泰俄斯的),泰俄斯是古希腊诗人阿那克里翁(Anacreon,前582-前485)的故乡,阿那克里翁以“醇酒妇人”为主要题材。
[11] 这一行原文(cuive pater vafri luditur arte Getae)的直译是“通过他,父亲被狡猾奴隶盖塔欺骗”,奥维德影射古罗马喜剧作家泰伦斯(Publius Terentius Afer,前195-前159)的作品《福尔米欧》(Phormio)。
[12] 普罗佩提乌斯、加卢斯、提布卢斯都是奥古斯都时期古罗马爱情哀歌的代表诗人。
[13] “同胞妹妹”指赫勒,关于瓦罗和金羊毛,参考《情诗集》第1部第15首第22行的注释。关于佛里克索斯,参考上文第176行的注释。
[14] 影射维吉尔的《埃涅阿斯纪》。
[15] 奥维德借人之口肯定了自己的《女杰书简》(Heroides)(即上一行所称的“书信”)的开创性。
[16] “俊美酒神”对应的原文是insignis cornu,意为“因为角而惹眼的(神)”。在罗马诸神中,阿波罗和巴克斯以俊美著称。
[17] 关于距骨和骰子,分别参考《爱的艺术》第2卷第206行和第203行的注释。
[18] 这里,奥维德似乎在谈论西洋的双陆棋,它需要使用三个骰子。
[19] 关于海盗战棋,参考《爱的艺术》第2卷第208行的注释。
[20] 似乎是一种事先往网子里放入玻璃珠,然后在不挪动其他玻璃珠的条件下逐一取出这些珠子的游戏。
[21] 这里奥维德似乎又回到了双陆棋,这种棋有十二条纹路(数字与流年的月份相若)。
[22] 这种棋类似国际跳棋(draught)。
[23] 因为各种赌博游戏而欠钱。
[24] 战神原野(Campus Martius)是古罗马男子健身的热门场所。“处女泉”是是古罗马一座高架引水桥的名字(Aqua Virgo),公元前19年6月9日建成,主要用于罗马人的沐浴。
[25] 帕拉丁山以阿波罗神庙著名,屋大维认为他在阿克提翁海战中战胜敌人是受了阿波罗的庇佑。“埃及的敌舰”对应的原文是Paraetonicas rates(帕莱托尼昂的船只),参考《情诗集》第2部第13首第7行的注释。
[26] “元首的妻子”指利维娅,“妹妹”指屋大维娅,“女婿”指屋大维的主要将领阿格里帕(M. Agrippa)。阿格里帕在和平时期主持建造了罗马城的许多大型建筑。
[27] “孟斐斯母牛”指伊西斯女神,参考《爱的艺术》第1卷第77行的注释。
[28] “三座……剧院”或许指庞培剧院、巴尔布斯剧院和马尔凯卢斯剧院。
[29] “沙池”指圆形剧场搏杀的地方。
[30] “折返标志”指标锥。
[31] 关于塔穆拉斯,参考《情诗集》第3部第7首第62行的注释。阿墨贝俄斯(Amoebeus)是雅典著名的竖琴演奏者。