Arte supercilii confinia nuda repletis,
parvaque sinceras velat aluta genas.
Nec pudor est oculos tenui signare favilla,
vel prope te nato, lucide Cydne, croco.
205 Est mihi, quo dixi vestrae medicamina formae,
parvus, sed cura grande, libellus, opus;
hinc quoque praesidium laesae petitote figurae;
non est pro vestris ars mea rebus iners.
Non tamen expositas mensa deprendat amator
210 pyxidas: ars faciem dissimulata iuvat.
Quem non offendat toto faex inlita vultu,
cum fluit in tepidos pondere lapsa sinus?
Oesypa quid redolent? Quamvis mittatur Athenis
demptus ab inmundo vellere sucus ovis.
215 Nec coram mixtas cervae sumpsisse medullas,
nec coram dentes defricuisse probem;
ista dabunt formam, sed erunt deformia visu:
multaque, dum fiunt, turpia, facta placent;
quae nunc nomen habent operosi signa Myronis
220 pondus iners quondam duraque massa fuit;
anulus ut fiat, primo conliditur aurum;
quas geritis vestis, sordida lana fuit;
cum fieret, lapis asper erat: nunc, nobile signum,
nuda Venus madidas exprimit imbre comas.
225 Tu quoque dum coleris, nos te dormire putemus;
aptius a summa conspiciere manu.
Cur mihi nota tuo causa est candoris in ore?
Claude forem thalami! Quid rude prodis opus?
Multa viros nescire decet; pars maxima rerum
230 offendat, si non interiora tegas.
Aurea quae splendent ornato signa theatro,[1]
inspice, contemnes: brattea ligna tegit;
sed neque ad illa licet populo, nisi facta, venire,
nec nisi summotis forma paranda viris.
235 At non pectendos coram praebere capillos,
ut iaceant fusi per tua terga, veto.
Illo praecipue ne sis morosa caveto
tempore, nec lapsas saepe resolve comas.
Tuta sit ornatrix; odi, quae sauciat ora
240 unguibus et rapta brachia figit acu.
Devovet, ut tangit, dominae caput illa, simulque[2]
plorat in invisas sanguinolenta comas.
Quae male crinita est, custodem in limine ponat,
orneturve Bonae semper in aede Deae.
245 Dictus eram subito cuidam venisse puellae:
turbida perversas induit illa comas.
Hostibus eveniat tam foedi causa pudoris,
inque nurus Parthas dedecus illud eat.
Turpe pecus mutilum, turpis sine gramine campus,
250 et sine fronde frutex, et sine crine caput.
Non mihi venistis, Semele Ledeve, docendae,
perque fretum falso, Sidoni, vecta bove,
aut Helene, quam non stulte, Menelae, reposcis,
tu quoque non stulte, Troice raptor, habes.
255 Turba docenda venit, pulchrae turpesque puellae:
pluraque sunt semper deteriora bonis.
Formosae non artis opem praeceptaque quaerunt:
est illis sua dos, forma sine arte potens;
cum mare compositum est, securus navita cessat;
260 cum tumet, auxiliis adsidet ille suis.
Rara tamen mendo facies caret: occule mendas,
quaque potes vitium corporis abde tui.
Si brevis es, sedeas, ne stans videare sedere,
inque tuo iaceas quantulacumque toro;
265 hic quoque, ne possit fieri mensura cubantis,
iniecta lateant fac tibi veste pedes.
Quae nimium gracilis, pleno velamina filo
sumat, et ex umeris laxus amictus eat.
Pallida purpureis spargat sua corpora virgis,
270 nigrior ad Pharii confuge piscis opem.
Pes malus in nivea semper celetur aluta;
arida nec vinclis crura resolve suis.
Conveniunt tenues scapulis analemptrides altis;
angustum circa fascia pectus eat.
275 Exiguo signet gestu, quodcumque loquetur,
cui digiti pingues et scaber unguis erit.
Cui gravis oris odor numquam ieiuna loquatur,
et semper spatio distet ab ore viri.
Si niger aut ingens aut non erit ordine natus
280 dens tibi, ridendo maxima damna feres.
Quis credat? Discunt etiam ridere puellae,
quaeritur aque illis hac quoque parte decor.[3]
Sint modici rictus, parvaeque utrimque lacunae,
et summos dentes ima labella tegant.
285 Nec sua perpetuo contendant ilia risu,
sed leve nescio quid femineumque sonent.
Est, quae perverso distorqueat ora cachinno:
risu concussa est altera, flere putes.[4]
Illa sonat raucum quiddam atque inamabile ridet,
290 ut rudit a scabra turpis asella mola.
Quo non ars penetrat? Discunt lacrimare decenter,
quoque volunt plorant tempore, quoque modo.
Quid, cum legitima fraudatur littera voce,
blaesaque fit iusso lingua coacta sono?
295 In vitio decor est: quaerunt male reddere verba;[5]
discunt posse minus, quam potuere, loqui.
Omnibus his, quoniam prosunt, inpendite curam;
discite femineo corpora ferre gradu.
Est et in incessu pars non temnenda decoris:
300 allicit ignotos ille fugatque viros.
[1] splendent=pendent
[2] ut=et
[3] aque=atque
[4] risu concussa=cum risu laeta
[5] quaerunt=quaedam
你們費心機補齊兩端疏落的眉毛,
用裝飾的條紋遮掩真實的容貌。
抹上些許灰,突出眼睛,或者塗點
庫德諾斯河邊的藏紅花,勿羞慚。[1]
205 關於養護你們容顏的秘方,我寫過
一本小書,論心血,卻是大作,[2]
怕美色早衰,可以在其中尋找訣竅,
為你們,我的技藝絕對可靠。
但千萬別讓情人發現桌上的寶匣,
210 只有隱蔽的手段能添加光華。
誰不會心生憎惡,當你滿臉的濃妝
因為重量流到你溫熱的胸膛?
為何油膏會難聞?雖然它來自雅典,
畢竟那汁液從骯髒的羊毛提煉。[3]
215 我也不勸你當面抹攪勻的雌鹿骨髓,[4]
或在人前清理牙齒里的污穢——
這麼做讓你保持美,看起來卻大煞風景,
很多事做時噁心,做完卻悅心。
如今這雕像鏤印着匠人米隆的大名,[5]
220 昔日只是塊硬石頭,毫無生韻;
想要造戒指,就需先將黃金打碎;
你穿的華裳曾是臟羊毛一堆;
鑿刻時粗糙的石料現在是著名的雕塑,
赤身維納斯正擰着濕漉漉的發縷。[6]
225 你也一樣,化妝時,讓我們假想你酣眠,
工序走完,你才適合給眾人看。
為何要讓我洞悉你明艷姿色的來源?
關好房門!半成品怎可展覽?
很多事男人最好不知道,大多數東西
230 如不掩藏好內幕,會扼殺興緻。
去察看華麗劇院里金光閃閃的雕像,
你會鄙視它:木頭鍍薄薄的金裝;
但除非竣工,公眾不可以靠近它們,
你準備妝容時也必須遠離男人。
235 然而我並不禁止你公開梳理長發,
好讓它在你背後波浪般滑下。
只是這時候你千萬不要顯出壞脾氣,
也別反覆解開已做好的髮式。
讓侍女安心梳妝,我憎惡用指甲抓傷
240 下人臉或揪住胳膊拿針扎的姑娘。
當她碰到女主人的頭,會暗自咒詛,
淌着血,她對着痛恨的頭髮哭。
讓頭髮稀疏的女人安排哨兵在門前,
或者總是在奧普斯神廟裡打扮。[7]
245 有一次我意外拜訪某女士,奴僕傳話,
她在驚慌中竟然戴反了假髮。
願我的敵人都遭逢如此羞恥的悲劇,
願帕提亞新娘忍受如此的屈辱![8]
殘損的牛羊難看,沒有草的原野難看,
250 赤裸的樹林、光禿的頭頂也礙眼。
塞墨勒、麗達,你們無需來向我求教, 遮掩缺陷
還有你歐羅巴(乘假牛穿越海濤)[9]
或者海倫(墨涅拉俄斯,你理當索回她,
特洛伊的搶劫者,你也理當留住她)。[10]
255 很多人等我授課,漂亮和醜陋的姑娘——
少數有姿色,大部分其貌不揚。
美麗者並不求技巧或秘訣,她們有寶藏,
無需手段,美本身就難以抵抗。
風平浪靜時,水手毫無憂慮地躺下,
260 等波濤洶湧,他才想盡辦法。
可是美極少毫無遺憾,隱藏好缺點,
盡你所能,為瑕疵做足遮掩。
你若矮,就坐下,以免站着彷彿坐着;
若體型嬌小,不妨在床上安卧,
265 即使在這裡,為了讓別人看不出身段,
你也要設法給足踝搭上布毯。
太苗條的人,請讓她選擇厚重質地的
服裝,讓衣裳從肩頭鬆弛地垂落。
蒼白的女人可在身體上抹一些紫紋,[11]
270 膚色偏黑的就需求助於鱷魚糞。[12]
腳形狀不好,就用雪白的皮革遮擋;
別鬆開綁帶,如果腿骨感細長。
如果肩胛骨太高,小軟墊正好可用;
乳房偏平坦,就纏一圈布豐胸。
275 無論說什麼,都應該盡量減少手勢,
倘若誰手指太肥,或指甲有疾。
口臭的女人永遠別在飢餓時講話,
並且永遠別湊近情夫的臉頰。
如果你的牙太黑,太大,或天生不齊,
280 笑的時候就需要格外留意。
誰會相信?女人就連笑也要學習, 笑與行走的儀態
在這方面也追求優雅的氣質。
張嘴應適度,兩邊的酒窩都應袖珍,
用雙唇邊沿遮住上下的齒齦。
285 別讓她們笑個不停,拉扯了腰身,
而應發出與女人相宜的聲音。
有女子笑得難以自持,面容都扭曲,
或劇烈抽搐,讓你以為她在哭。
還有人發出刺耳的噪音,叫人厭憎,
290 像醜陋的母驢在粗糙石磨旁嘶鳴。
技藝真無遠弗屆:有人甚至在學習
優美地、隨時且隨心所欲地哭泣。
何止?她們不按照本音說出每句話,
讓舌頭遵自己的意旨變得結巴。
295 若缺陷有魅力,她們就故意模糊口齒,
學習如何說不好能說好的東西。
既然這些都有用,就要認真地關注,
還要學如何富於女人味地走路。
在步履中也有某種不可輕看的儀態,
300 可吸引,也可將陌生男人嚇退。
[1] 庫德諾斯河(Cydnus)是小亞細亞奇里基亞地區的一條河。
[2] 指奧維德的詩作《女人面妝》(Medicamina Faciei Femineae),此詩只剩100行的殘篇。
[3] 這種化妝品拉丁語叫Oesypum,是從綿羊出汗最多的那些部位的羊毛中提取的,雅典的綿羊最適合製造這種油膏。
[4] 古羅馬人很喜歡抹雌鹿的骨髓。
[5] 古代有兩位叫米隆(Myron)的著名雕塑家。
[6] 影射古希臘雕塑家普拉克西特列斯(Praxiteles)的傑作《克尼多斯的阿佛洛狄忒》。
[7] “奧普斯”(Ops)對應的原文是Bonae Deae(善良女神) ,在古羅馬忒盧斯(Tellus,意為大地)女神有多個名字,包括奧普斯和“善良女神”,她大體上與古希臘神話中的蓋婭女神相當。
[8] 帕提亞是羅馬的宿敵。
[9] 關於塞墨勒,參考《情詩集》第3部第3首第38行的注釋。關於麗達,參考《情詩集》第1部第3首第22行的注釋。“歐羅巴”對應的原文是Sidoni(西頓人),西頓(Sidonis或Sidon)是古代地中海東岸的重要城市,當時屬於腓尼基。
[10] “特洛伊的搶劫者”指帕里斯。
[11] “紫紋”(purpureis virgis)具體指什麼,如何用,歷代注者都不清楚。
[12] “鱷魚”對應的原文是Pharii piscis(帕洛斯的魚),帕洛斯在尼羅河口,代指埃及。鱷魚糞便在古埃及和古羅馬都是美容用品,參考賀拉斯《長短句集》(Epodes 12.11)。