Arte supercilii confinia nuda repletis,
parvaque sinceras velat aluta genas.
Nec pudor est oculos tenui signare favilla,
vel prope te nato, lucide Cydne, croco.
205 Est mihi, quo dixi vestrae medicamina formae,
parvus, sed cura grande, libellus, opus;
hinc quoque praesidium laesae petitote figurae;
non est pro vestris ars mea rebus iners.
Non tamen expositas mensa deprendat amator
210 pyxidas: ars faciem dissimulata iuvat.
Quem non offendat toto faex inlita vultu,
cum fluit in tepidos pondere lapsa sinus?
Oesypa quid redolent? Quamvis mittatur Athenis
demptus ab inmundo vellere sucus ovis.
215 Nec coram mixtas cervae sumpsisse medullas,
nec coram dentes defricuisse probem;
ista dabunt formam, sed erunt deformia visu:
multaque, dum fiunt, turpia, facta placent;
quae nunc nomen habent operosi signa Myronis
220 pondus iners quondam duraque massa fuit;
anulus ut fiat, primo conliditur aurum;
quas geritis vestis, sordida lana fuit;
cum fieret, lapis asper erat: nunc, nobile signum,
nuda Venus madidas exprimit imbre comas.
225 Tu quoque dum coleris, nos te dormire putemus;
aptius a summa conspiciere manu.
Cur mihi nota tuo causa est candoris in ore?
Claude forem thalami! Quid rude prodis opus?
Multa viros nescire decet; pars maxima rerum
230 offendat, si non interiora tegas.
Aurea quae splendent ornato signa theatro,[1]
inspice, contemnes: brattea ligna tegit;
sed neque ad illa licet populo, nisi facta, venire,
nec nisi summotis forma paranda viris.
235 At non pectendos coram praebere capillos,
ut iaceant fusi per tua terga, veto.
Illo praecipue ne sis morosa caveto
tempore, nec lapsas saepe resolve comas.
Tuta sit ornatrix; odi, quae sauciat ora
240 unguibus et rapta brachia figit acu.
Devovet, ut tangit, dominae caput illa, simulque[2]
plorat in invisas sanguinolenta comas.
Quae male crinita est, custodem in limine ponat,
orneturve Bonae semper in aede Deae.
245 Dictus eram subito cuidam venisse puellae:
turbida perversas induit illa comas.
Hostibus eveniat tam foedi causa pudoris,
inque nurus Parthas dedecus illud eat.
Turpe pecus mutilum, turpis sine gramine campus,
250 et sine fronde frutex, et sine crine caput.
Non mihi venistis, Semele Ledeve, docendae,
perque fretum falso, Sidoni, vecta bove,
aut Helene, quam non stulte, Menelae, reposcis,
tu quoque non stulte, Troice raptor, habes.
255 Turba docenda venit, pulchrae turpesque puellae:
pluraque sunt semper deteriora bonis.
Formosae non artis opem praeceptaque quaerunt:
est illis sua dos, forma sine arte potens;
cum mare compositum est, securus navita cessat;
260 cum tumet, auxiliis adsidet ille suis.
Rara tamen mendo facies caret: occule mendas,
quaque potes vitium corporis abde tui.
Si brevis es, sedeas, ne stans videare sedere,
inque tuo iaceas quantulacumque toro;
265 hic quoque, ne possit fieri mensura cubantis,
iniecta lateant fac tibi veste pedes.
Quae nimium gracilis, pleno velamina filo
sumat, et ex umeris laxus amictus eat.
Pallida purpureis spargat sua corpora virgis,
270 nigrior ad Pharii confuge piscis opem.
Pes malus in nivea semper celetur aluta;
arida nec vinclis crura resolve suis.
Conveniunt tenues scapulis analemptrides altis;
angustum circa fascia pectus eat.
275 Exiguo signet gestu, quodcumque loquetur,
cui digiti pingues et scaber unguis erit.
Cui gravis oris odor numquam ieiuna loquatur,
et semper spatio distet ab ore viri.
Si niger aut ingens aut non erit ordine natus
280 dens tibi, ridendo maxima damna feres.
Quis credat? Discunt etiam ridere puellae,
quaeritur aque illis hac quoque parte decor.[3]
Sint modici rictus, parvaeque utrimque lacunae,
et summos dentes ima labella tegant.
285 Nec sua perpetuo contendant ilia risu,
sed leve nescio quid femineumque sonent.
Est, quae perverso distorqueat ora cachinno:
risu concussa est altera, flere putes.[4]
Illa sonat raucum quiddam atque inamabile ridet,
290 ut rudit a scabra turpis asella mola.
Quo non ars penetrat? Discunt lacrimare decenter,
quoque volunt plorant tempore, quoque modo.
Quid, cum legitima fraudatur littera voce,
blaesaque fit iusso lingua coacta sono?
295 In vitio decor est: quaerunt male reddere verba;[5]
discunt posse minus, quam potuere, loqui.
Omnibus his, quoniam prosunt, inpendite curam;
discite femineo corpora ferre gradu.
Est et in incessu pars non temnenda decoris:
300 allicit ignotos ille fugatque viros.
[1] splendent=pendent
[2] ut=et
[3] aque=atque
[4] risu concussa=cum risu laeta
[5] quaerunt=quaedam
你们费心机补齐两端疏落的眉毛,
用装饰的条纹遮掩真实的容貌。
抹上些许灰,突出眼睛,或者涂点
库德诺斯河边的藏红花,勿羞惭。[1]
205 关于养护你们容颜的秘方,我写过
一本小书,论心血,却是大作,[2]
怕美色早衰,可以在其中寻找诀窍,
为你们,我的技艺绝对可靠。
但千万别让情人发现桌上的宝匣,
210 只有隐蔽的手段能添加光华。
谁不会心生憎恶,当你满脸的浓妆
因为重量流到你温热的胸膛?
为何油膏会难闻?虽然它来自雅典,
毕竟那汁液从肮脏的羊毛提炼。[3]
215 我也不劝你当面抹搅匀的雌鹿骨髓,[4]
或在人前清理牙齿里的污秽——
这么做让你保持美,看起来却大煞风景,
很多事做时恶心,做完却悦心。
如今这雕像镂印着匠人米隆的大名,[5]
220 昔日只是块硬石头,毫无生韵;
想要造戒指,就需先将黄金打碎;
你穿的华裳曾是脏羊毛一堆;
凿刻时粗糙的石料现在是著名的雕塑,
赤身维纳斯正拧着湿漉漉的发缕。[6]
225 你也一样,化妆时,让我们假想你酣眠,
工序走完,你才适合给众人看。
为何要让我洞悉你明艳姿色的来源?
关好房门!半成品怎可展览?
很多事男人最好不知道,大多数东西
230 如不掩藏好内幕,会扼杀兴致。
去察看华丽剧院里金光闪闪的雕像,
你会鄙视它:木头镀薄薄的金装;
但除非竣工,公众不可以靠近它们,
你准备妆容时也必须远离男人。
235 然而我并不禁止你公开梳理长发,
好让它在你背后波浪般滑下。
只是这时候你千万不要显出坏脾气,
也别反复解开已做好的发式。
让侍女安心梳妆,我憎恶用指甲抓伤
240 下人脸或揪住胳膊拿针扎的姑娘。
当她碰到女主人的头,会暗自咒诅,
淌着血,她对着痛恨的头发哭。
让头发稀疏的女人安排哨兵在门前,
或者总是在奥普斯神庙里打扮。[7]
245 有一次我意外拜访某女士,奴仆传话,
她在惊慌中竟然戴反了假发。
愿我的敌人都遭逢如此羞耻的悲剧,
愿帕提亚新娘忍受如此的屈辱![8]
残损的牛羊难看,没有草的原野难看,
250 赤裸的树林、光秃的头顶也碍眼。
塞墨勒、丽达,你们无需来向我求教, 遮掩缺陷
还有你欧罗巴(乘假牛穿越海涛)[9]
或者海伦(墨涅拉俄斯,你理当索回她,
特洛伊的抢劫者,你也理当留住她)。[10]
255 很多人等我授课,漂亮和丑陋的姑娘——
少数有姿色,大部分其貌不扬。
美丽者并不求技巧或秘诀,她们有宝藏,
无需手段,美本身就难以抵抗。
风平浪静时,水手毫无忧虑地躺下,
260 等波涛汹涌,他才想尽办法。
可是美极少毫无遗憾,隐藏好缺点,
尽你所能,为瑕疵做足遮掩。
你若矮,就坐下,以免站着仿佛坐着;
若体型娇小,不妨在床上安卧,
265 即使在这里,为了让别人看不出身段,
你也要设法给足踝搭上布毯。
太苗条的人,请让她选择厚重质地的
服装,让衣裳从肩头松弛地垂落。
苍白的女人可在身体上抹一些紫纹,[11]
270 肤色偏黑的就需求助于鳄鱼粪。[12]
脚形状不好,就用雪白的皮革遮挡;
别松开绑带,如果腿骨感细长。
如果肩胛骨太高,小软垫正好可用;
乳房偏平坦,就缠一圈布丰胸。
275 无论说什么,都应该尽量减少手势,
倘若谁手指太肥,或指甲有疾。
口臭的女人永远别在饥饿时讲话,
并且永远别凑近情夫的脸颊。
如果你的牙太黑,太大,或天生不齐,
280 笑的时候就需要格外留意。
谁会相信?女人就连笑也要学习, 笑与行走的仪态
在这方面也追求优雅的气质。
张嘴应适度,两边的酒窝都应袖珍,
用双唇边沿遮住上下的齿龈。
285 别让她们笑个不停,拉扯了腰身,
而应发出与女人相宜的声音。
有女子笑得难以自持,面容都扭曲,
或剧烈抽搐,让你以为她在哭。
还有人发出刺耳的噪音,叫人厌憎,
290 像丑陋的母驴在粗糙石磨旁嘶鸣。
技艺真无远弗届:有人甚至在学习
优美地、随时且随心所欲地哭泣。
何止?她们不按照本音说出每句话,
让舌头遵自己的意旨变得结巴。
295 若缺陷有魅力,她们就故意模糊口齿,
学习如何说不好能说好的东西。
既然这些都有用,就要认真地关注,
还要学如何富于女人味地走路。
在步履中也有某种不可轻看的仪态,
300 可吸引,也可将陌生男人吓退。
[1] 库德诺斯河(Cydnus)是小亚细亚奇里基亚地区的一条河。
[2] 指奥维德的诗作《女人面妆》(Medicamina Faciei Femineae),此诗只剩100行的残篇。
[3] 这种化妆品拉丁语叫Oesypum,是从绵羊出汗最多的那些部位的羊毛中提取的,雅典的绵羊最适合制造这种油膏。
[4] 古罗马人很喜欢抹雌鹿的骨髓。
[5] 古代有两位叫米隆(Myron)的著名雕塑家。
[6] 影射古希腊雕塑家普拉克西特列斯(Praxiteles)的杰作《克尼多斯的阿佛洛狄忒》。
[7] “奥普斯”(Ops)对应的原文是Bonae Deae(善良女神) ,在古罗马忒卢斯(Tellus,意为大地)女神有多个名字,包括奥普斯和“善良女神”,她大体上与古希腊神话中的盖娅女神相当。
[8] 帕提亚是罗马的宿敌。
[9] 关于塞墨勒,参考《情诗集》第3部第3首第38行的注释。关于丽达,参考《情诗集》第1部第3首第22行的注释。“欧罗巴”对应的原文是Sidoni(西顿人),西顿(Sidonis或Sidon)是古代地中海东岸的重要城市,当时属于腓尼基。
[10] “特洛伊的抢劫者”指帕里斯。
[11] “紫纹”(purpureis virgis)具体指什么,如何用,历代注者都不清楚。
[12] “鳄鱼”对应的原文是Pharii piscis(帕洛斯的鱼),帕洛斯在尼罗河口,代指埃及。鳄鱼粪便在古埃及和古罗马都是美容用品,参考贺拉斯《长短句集》(Epodes 12.11)。