Ordior a cultu; cultis bene Liber ab uvis
provenit, et culto stat seges alta solo.
Forma dei munus: forma quota quaeque superbit?
Pars vestrum tali munere magna caret.
105 Cura dabit faciem; facies neglecta peribit,
Idaliae similis sit licet illa deae.
Corpora si veteres non sic coluere puellae,
nec veteres cultos sic habuere viros;
si fuit Andromache tunicas induta valentes,
110 quid mirum? Duri militis uxor erat.
Scilicet Aiaci coniunx ornata venires,
cui tegumen septem terga fuere boum?
Simplicitas rudis ante fuit; nunc aurea Roma est,
et domiti magnas possidet orbis opes.
115 Aspice quae nunc sunt Capitolia, quaeque fuerunt:
alterius dices illa fuisse Iovis.
Curia, concilio quae nunc dignissima tanto,
de stipula Tatio regna tenente fuit.
Quae nunc sub Phoebo ducibusque Palatia fulgent,
120 quid nisi araturis pascua bubus erant?
Prisca iuvent alios; ego me nunc denique natum
gratulor: haec aetas moribus apta meis.
Non quia nunc terrae lentum subducitur aurum,
lectaque diverso litore concha venit;
125 Nec quia decrescunt effosso marmore montes,
nec quia caeruleae mole fugantur aquae;
sed quia cultus adest, nec nostros mansit in annos
rusticitas, priscis illa superstes avis.
Vos quoque nec caris aures onerate lapillis,
130 quos legit in viridi decolor Indus aqua,
nec prodite graves insuto vestibus auro,
per quas nos petitis, saepe fugatis, opes.
Munditiis capimur: non sint sine lege capilli:
admotae formam dantque negantque manus.
135 Nec genus ornatus unum est: quod quamque decebit
eligat, et speculum consulate ante suum.
Longa probat facies capitis discrimina puri:
sic erat ornatis Laodamia comis.
Exiguum summa nodum sibi fronte relinqui,
140 ut pateant aures, ora rotunda volunt.
Alterius crines umero iactentur utroque:
talis es adsumpta, Phoebe canore, lyra.
Altera succinctae religetur more Dianae,
ut solet, attonitas cum petit illa feras.
145 Huic decet inflatos laxe iacuisse capillos:
illa sit adstrictis impedienda comis;
hanc placet ornari testudine Cyllenea:
sustineat similes fluctibus illa sinus.
Sed neque ramosa numerabis in ilice glandes,
150 nec quot apes Hyblae, nec quot in Alpe ferae,
nec mihi tot positus numero conprendere fas est:
adicit ornatus proxima quaeque dies.
Et neglecta decet multas coma; saepe iacere
hesternam credas; illa repexa modo est.
155 Ars casum simulat; sic capta vidit ut urbe
Alcides Iolen, ‘Hanc ego’ dixit ‘amo.’
Talem te Bacchus Satyris clamantibus euhoe
sustulit in currus, Cnosi relicta, suos.
O quantum indulget vestro natura decori,
160 quarum sunt multis damna pianda modis!
Nos male detegimur, raptique aetate capilli,
ut Borea frondes excutiente, cadunt.
Femina canitiem Germanis inficit herbis,
et melior vero quaeritur arte color;
165 femina procedit densissima crinibus emptis,
proque suis alios efficit aere suos.
Nec rubor est emisse; palam venire videmus
Herculis ante oculos virgineumque chorum.
Quid de veste loquar? Nec vos, segmenta, requiro
170 nec te, quae Tyrio murice, lana, rubes.[1]
Cum tot prodierint pretio leviore colores,
quis furor est census corpore ferre suos!
Aeris, ecce, color, tum cum sine nubibus aer,
nec tepidus pluvias concitat Auster aquas;
175 ecce, tibi similis, quae quondam Phrixon et Hellen
diceris Inois eripuisse dolis;
hic undas imitatur, habet quoque nomen ab undis:
crediderim nymphas hac ego veste tegi;
ille crocum simulat: croceo velatur amictu,
180 roscida luciferos cum dea iungit equos;
hic Paphias myrtos, hic purpureas amethystos,
albentesve rosas, Threiciamve gruem;
nec glandes, Amarylli, tuae, nec amygdala desunt;
et sua velleribus nomina cera dedit.
185 Quot nova terra parit flores, cum vere tepenti
vitis agit gemmas pigraque fugit hiemps,
lana tot aut plures sucos bibit; elige certos:
nam non conveniens omnibus omnis erit.
Pulla decent niveas: Briseida pulla decebant:
190 cum rapta est, pulla tum quoque veste fuit.
Alba decent fuscas: albis, Cephei, placebas;
sic tibi vestitae pressa Seriphos erat.
Quam paene admonui, ne trux caper iret in alas,
neve forent duris aspera crura pilis!
195 Sed non Caucasea doceo de rupe puellas,
quaeque bibant undas, Myse Caice, tuas.
Quid si praecipiam ne fuscet inertia dentes,
oraque suscepta mane laventur aqua?
Scitis et inducta candorem quaerere creta;
200 sanguine quae vero non rubet, arte rubet.
[1] te, quae=quae de
我從容飾開始說。辛勤種植的葡萄[1]
釀出酒,精耕的土地長出高苗。
美是神賜的禮物:多少人能以美自矜?
你們大部分都沒有這樣的好運。
105 細心可成就容貌,不打理,容貌便頹喪,
即使她有與維納斯相似的形象。[2]
如果說古代的女子未如此裝扮身體,
那時的男子也不如今天精緻。
安德洛瑪刻穿着耐磨的衣裳,何必
110 驚訝?畢竟她是堅忍戰士的妻子。[3]
難道埃阿斯夫人會花枝招展地相伴,
當七層牛皮把他的身體遮掩?[4]
原來羅馬有鄉村的樸素,如今它已鍍金,
被征服世界的財富全在它手心。
115 看看卡皮托山的現在,再對比往昔,
你會說它是另一個朱庇特的聖地。[5]
今日與如此威嚴的元老院相配的大殿
在塔提烏斯統治下,乃茅草搭建。
此刻在阿波羅神廟和皇帝宮邸下閃耀的
120 帕拉丁當年豈不是耕牛的牧野?[6]
讓別人沉迷古昔,我慶幸自己生得遲,
如今的時代與我的習性正相宜。
這並非因為易塑的黃金從地里開掘,
自遙遠的海岸運來精選的貝殼;
125 也不是因為大理石被鑿,群山消減,
或者防波堤阻遏了碧海的侵佔;
而是因為文雅的流行,因為殘留在
先祖間的野氣未傳至我們的時代。
但你們也勿以黑膚印度人自湛藍海水
130 採集的昂貴寶石為耳朵添累贅,
也勿沉重地前行,衣裳嵌滿了黃金,
財富你以為吸引人,卻常驅趕人。[7]
我們被雅緻俘虜,別讓頭髮太凌亂, 雅緻的打扮
決定美是否顯現是手的特權。
135 打扮的方法不止一種,讓各人挑選
增輝的那種,並先問鏡子的意見。
無裝飾的中分髮型適合橢圓的鵝蛋臉,
拉俄達彌婭的頭髮便是這般。[8]
圓臉更希望在頭頂正中留一個髮髻,
140 好讓兩側的耳朵清爽地見天日。
且讓另一人的頭髮於雙肩自然披垂,
善歌的日神,這是你彈琴的姿態。
另一人當學束腰的月神,將頭髮扎腦後,
當她如平素,追逐受驚的野獸。
145 這位應該讓飄逸的長髮恣意流淌,
那位必須用飾物禁止其遊盪;
這位喜歡將頭髮做成豎琴的形狀,
讓那位留着捲髮,彷彿波浪。
就像你不會去數櫟樹枝有多少果實,
150 希伯拉有多少蜜蜂,阿爾卑斯[9]
有多少野獸,我也不可能逐一列舉——
每一個新日子都帶來新的裝束。
許多人的頭髮不打理也美,你時常尋思,
它或許昨天就如此,片刻前才梳洗。
155 藝術模仿偶然——當城市陷落,伊俄勒
就這樣將海格力斯的心俘獲。
被棄的克里特少女,眾薩梯呼喊酒神時,[10]
你也是這般被巴克斯抱入戰車裡。
自然對你們的容貌是多麼遷就,
160 有這麼多花樣可以為你們遮醜!
我們男人會變禿,時間會奪走頭髮,
如北風震落的樹葉一樣掉下。
女人用日耳曼草卉浸染頭上的霜雪,
以技巧求得比真實更好的顏色;
165 她們炫耀着繁茂的頭髮(卻是買來),
錢幣讓別人的裝飾為自己添彩。
交易時無人臉紅,在海格力斯和繆斯[11]
神廟前,公然售賣着這種東西。
關於服裝我該說什麼?我不要金褶邊,
170 也不要推羅紫液泡過的衣衫。
既然有如此多顏色可選,又如此便宜,
穿着財產去招搖簡直是瘋子!
瞧,天空的顏色,當它澄澈無遮阻,
也沒有溫暖的南風喚來淫雨;
175 也有與你相似的顏色,金羊,傳說
你拯救了兄妹,擺脫邪惡的伊諾;[12]
這顏色模仿波浪,名字也來自波浪——
我相信寧芙就穿着如此的衣裳;
那顏色猶如藏紅花,掛滿露珠的女神[13]
180 馭晨光之馬時便是這樣的一身;
這像愛神的桃金娘,這像石英的紫色[14]
或素潔的玫瑰,或者色雷斯白鶴;
阿瑪盧利絲,也不缺你的板栗或杏仁;[15]
蠟也賜給了衣料自己的榮名。
185 復蘇的大地開出多少花(當葡萄藤在和柔
春日吐嫩芽,遲滯的冬天已逃走),
毛紗就吸收了多少種染液,甚至更多——
要選對,它們不適合所有膚色。
黑色適合白皙的女子,如布里塞伊絲,[16]
190 她被劫走時,身上就裹着黑衣。
白衣襯黑膚,刻甫斯的女兒,你着白衣美,[17]
當塞里福斯被征服,便如此穿戴。[18]
我差點就告誡你們,別讓腋下生惡臭, 在安全之處化妝
也別帶着滿腿的硬毛到處走!
195 可是我並非在教授來自高加索荒嶺
或啜飲卡伊科斯河之水的女人。[19]
所以,我何必提醒你們不要因惰怠
弄髒牙,早晨別忘用清水洗嘴?
你們知道藉助白堊粉給雙頰增輝,
200 沒天然的紅潤,也能有辦法作偽。
[1] “容飾”(cultu,主格cultus)與“種植”、“精耕”都與拉丁語動詞colo有關,這個動詞意思非常豐富,有“打扮”、“裝飾”、“打理”、“照料”、“結交”、“崇拜”等含義,但都包含時間和精力的付出。
[2] “維納斯”對應的原文是Idaliae deae(伊達良的女神),Idalium(伊達良)是塞浦路斯的一座城市,維納斯的敬拜地。
[3] “堅忍戰士”指赫克托耳。
[4] “七層牛皮”指埃阿斯的盾牌。
[5] 奧古斯都時代的朱庇特神廟非常奢華,屋大維曾用16000磅黃金和許多寶石裝飾卡皮托山的朱庇特神廟,而根據《歲時記》(Fasti 1.201-202)的說法,最初的朱庇特神祠卻很寒酸:“逼仄神祠里,朱庇特幾乎難以站直,/ 大神右手的閃電竟是陶制。”
[6] 奧維德在《哀歌集》(Tristia 3.1)描繪了阿波羅神廟和屋大維府邸。
[7] 在《女人面妝》(Medicamina Faciei Femineae 17-24)中,奧維德如此描繪當時女人的貴重穿戴:“可是這一代母親誕下的女兒更嬌媚,/ 你們喜歡身上有金衣覆蓋,/ 喜歡將抹香的頭髮梳成多變的式樣,/ 喜歡有珠寶在手上熠熠發光;/ 你們在頸間掛着從東方搜來的鑽石,/ 兩顆足以讓耳朵難承其重力,”並且說,“這並非出格:你們本應為姿容花心思,/ 如今世上的男子本擅長修飾。”所以,一些評論者認為,奧維德在這裡的態度與那首詩相矛盾。Fränkel(1945)等人為了解決這種矛盾,認為奧維德在兩處針對的讀者不同,但Nikolaidis(1994)指出,兩處文本沒有矛盾,因為奧維德在《女人面妝》里並非真正贊同女人穿戴貴重首飾,那只是吸引“擅長修飾”的當代羅馬男子的手段。
[8] 關於拉俄達彌婭,參考《情詩集》第2部第18首第38行的注釋。
[9] 關於希伯拉,參考《愛的藝術》第2部第517行的注釋。
[10] “克里特少女”指阿里阿德涅。
[11] 公元前189年,福爾維烏斯(M. Fulvius Nobilior)得勝歸來,向“繆斯的海格力斯”(Hercules Musarum)獻上了一座神廟。這座廟裡的海格力斯雕像被塑造為彈奏里拉琴的模樣。
[12] “兄妹”對應的原文是Phrixon et Hellen(佛里克索斯和赫勒),雲神涅斐勒(Nephele)是他們的母親。為了害死他們,繼母伊諾(Ino)讓忒拜婦女將烤過的種子交給她們丈夫國王阿塔瑪斯(Athamas)播種。莊稼顆粒無收,人們向德爾斐神諭求助,伊諾又買通信使,說神諭要求獻祭佛里克索斯。兄妹倆被一隻公羊馱走,途經達達尼爾海峽時赫勒從羊背跌下,墜海而死。參考《歲時記》(Fasti 3.854-876)。
[13] “掛滿露珠的女神”指黎明女神奧羅拉。
[14] “愛神”對應的原文是Paphias(帕福斯的女神)。
[15] 關於阿瑪盧利絲,參考《愛的藝術》第2部第268行的注釋。這裡的“板栗或杏仁”指與它們對應的顏色。
[16] 關於布里塞伊絲,參考《情詩集》第1部第9首第33行的注釋。
[17] “刻甫斯的女兒”指安德羅墨達。
[18] 塞里福斯(Seriphus)是愛琴海上的島嶼,珀爾修斯長大的地方。塞里福斯的國王是波呂得克忒斯(Polydectes),他的弟弟狄克堤斯(Dictys)收留了逃難的達那厄和珀爾修斯。波呂得克忒斯愛上了達那厄,為了除掉礙手礙腳的珀爾修斯,設計迫使後者答應去取梅杜薩的頭顱。珀爾修斯殺死梅杜薩後奪取了塞里福斯。
[19] 意為:並非教授來自蠻荒之地的女人。卡伊科斯河(Caicus)在小亞細亞的米西亞(Mysia)境內,所以原文中還有形容詞Myse(米西亞的)修飾。