Ordior a cultu; cultis bene Liber ab uvis
provenit, et culto stat seges alta solo.
Forma dei munus: forma quota quaeque superbit?
Pars vestrum tali munere magna caret.
105 Cura dabit faciem; facies neglecta peribit,
Idaliae similis sit licet illa deae.
Corpora si veteres non sic coluere puellae,
nec veteres cultos sic habuere viros;
si fuit Andromache tunicas induta valentes,
110 quid mirum? Duri militis uxor erat.
Scilicet Aiaci coniunx ornata venires,
cui tegumen septem terga fuere boum?
Simplicitas rudis ante fuit; nunc aurea Roma est,
et domiti magnas possidet orbis opes.
115 Aspice quae nunc sunt Capitolia, quaeque fuerunt:
alterius dices illa fuisse Iovis.
Curia, concilio quae nunc dignissima tanto,
de stipula Tatio regna tenente fuit.
Quae nunc sub Phoebo ducibusque Palatia fulgent,
120 quid nisi araturis pascua bubus erant?
Prisca iuvent alios; ego me nunc denique natum
gratulor: haec aetas moribus apta meis.
Non quia nunc terrae lentum subducitur aurum,
lectaque diverso litore concha venit;
125 Nec quia decrescunt effosso marmore montes,
nec quia caeruleae mole fugantur aquae;
sed quia cultus adest, nec nostros mansit in annos
rusticitas, priscis illa superstes avis.
Vos quoque nec caris aures onerate lapillis,
130 quos legit in viridi decolor Indus aqua,
nec prodite graves insuto vestibus auro,
per quas nos petitis, saepe fugatis, opes.
Munditiis capimur: non sint sine lege capilli:
admotae formam dantque negantque manus.
135 Nec genus ornatus unum est: quod quamque decebit
eligat, et speculum consulate ante suum.
Longa probat facies capitis discrimina puri:
sic erat ornatis Laodamia comis.
Exiguum summa nodum sibi fronte relinqui,
140 ut pateant aures, ora rotunda volunt.
Alterius crines umero iactentur utroque:
talis es adsumpta, Phoebe canore, lyra.
Altera succinctae religetur more Dianae,
ut solet, attonitas cum petit illa feras.
145 Huic decet inflatos laxe iacuisse capillos:
illa sit adstrictis impedienda comis;
hanc placet ornari testudine Cyllenea:
sustineat similes fluctibus illa sinus.
Sed neque ramosa numerabis in ilice glandes,
150 nec quot apes Hyblae, nec quot in Alpe ferae,
nec mihi tot positus numero conprendere fas est:
adicit ornatus proxima quaeque dies.
Et neglecta decet multas coma; saepe iacere
hesternam credas; illa repexa modo est.
155 Ars casum simulat; sic capta vidit ut urbe
Alcides Iolen, ‘Hanc ego’ dixit ‘amo.’
Talem te Bacchus Satyris clamantibus euhoe
sustulit in currus, Cnosi relicta, suos.
O quantum indulget vestro natura decori,
160 quarum sunt multis damna pianda modis!
Nos male detegimur, raptique aetate capilli,
ut Borea frondes excutiente, cadunt.
Femina canitiem Germanis inficit herbis,
et melior vero quaeritur arte color;
165 femina procedit densissima crinibus emptis,
proque suis alios efficit aere suos.
Nec rubor est emisse; palam venire videmus
Herculis ante oculos virgineumque chorum.
Quid de veste loquar? Nec vos, segmenta, requiro
170 nec te, quae Tyrio murice, lana, rubes.[1]
Cum tot prodierint pretio leviore colores,
quis furor est census corpore ferre suos!
Aeris, ecce, color, tum cum sine nubibus aer,
nec tepidus pluvias concitat Auster aquas;
175 ecce, tibi similis, quae quondam Phrixon et Hellen
diceris Inois eripuisse dolis;
hic undas imitatur, habet quoque nomen ab undis:
crediderim nymphas hac ego veste tegi;
ille crocum simulat: croceo velatur amictu,
180 roscida luciferos cum dea iungit equos;
hic Paphias myrtos, hic purpureas amethystos,
albentesve rosas, Threiciamve gruem;
nec glandes, Amarylli, tuae, nec amygdala desunt;
et sua velleribus nomina cera dedit.
185 Quot nova terra parit flores, cum vere tepenti
vitis agit gemmas pigraque fugit hiemps,
lana tot aut plures sucos bibit; elige certos:
nam non conveniens omnibus omnis erit.
Pulla decent niveas: Briseida pulla decebant:
190 cum rapta est, pulla tum quoque veste fuit.
Alba decent fuscas: albis, Cephei, placebas;
sic tibi vestitae pressa Seriphos erat.
Quam paene admonui, ne trux caper iret in alas,
neve forent duris aspera crura pilis!
195 Sed non Caucasea doceo de rupe puellas,
quaeque bibant undas, Myse Caice, tuas.
Quid si praecipiam ne fuscet inertia dentes,
oraque suscepta mane laventur aqua?
Scitis et inducta candorem quaerere creta;
200 sanguine quae vero non rubet, arte rubet.
[1] te, quae=quae de
我从容饰开始说。辛勤种植的葡萄[1]
酿出酒,精耕的土地长出高苗。
美是神赐的礼物:多少人能以美自矜?
你们大部分都没有这样的好运。
105 细心可成就容貌,不打理,容貌便颓丧,
即使她有与维纳斯相似的形象。[2]
如果说古代的女子未如此装扮身体,
那时的男子也不如今天精致。
安德洛玛刻穿着耐磨的衣裳,何必
110 惊讶?毕竟她是坚忍战士的妻子。[3]
难道埃阿斯夫人会花枝招展地相伴,
当七层牛皮把他的身体遮掩?[4]
原来罗马有乡村的朴素,如今它已镀金,
被征服世界的财富全在它手心。
115 看看卡皮托山的现在,再对比往昔,
你会说它是另一个朱庇特的圣地。[5]
今日与如此威严的元老院相配的大殿
在塔提乌斯统治下,乃茅草搭建。
此刻在阿波罗神庙和皇帝宫邸下闪耀的
120 帕拉丁当年岂不是耕牛的牧野?[6]
让别人沉迷古昔,我庆幸自己生得迟,
如今的时代与我的习性正相宜。
这并非因为易塑的黄金从地里开掘,
自遥远的海岸运来精选的贝壳;
125 也不是因为大理石被凿,群山消减,
或者防波堤阻遏了碧海的侵占;
而是因为文雅的流行,因为残留在
先祖间的野气未传至我们的时代。
但你们也勿以黑肤印度人自湛蓝海水
130 采集的昂贵宝石为耳朵添累赘,
也勿沉重地前行,衣裳嵌满了黄金,
财富你以为吸引人,却常驱赶人。[7]
我们被雅致俘虏,别让头发太凌乱, 雅致的打扮
决定美是否显现是手的特权。
135 打扮的方法不止一种,让各人挑选
增辉的那种,并先问镜子的意见。
无装饰的中分发型适合椭圆的鹅蛋脸,
拉俄达弥娅的头发便是这般。[8]
圆脸更希望在头顶正中留一个发髻,
140 好让两侧的耳朵清爽地见天日。
且让另一人的头发于双肩自然披垂,
善歌的日神,这是你弹琴的姿态。
另一人当学束腰的月神,将头发扎脑后,
当她如平素,追逐受惊的野兽。
145 这位应该让飘逸的长发恣意流淌,
那位必须用饰物禁止其游荡;
这位喜欢将头发做成竖琴的形状,
让那位留着卷发,仿佛波浪。
就像你不会去数栎树枝有多少果实,
150 希伯拉有多少蜜蜂,阿尔卑斯[9]
有多少野兽,我也不可能逐一列举——
每一个新日子都带来新的装束。
许多人的头发不打理也美,你时常寻思,
它或许昨天就如此,片刻前才梳洗。
155 艺术模仿偶然——当城市陷落,伊俄勒
就这样将海格力斯的心俘获。
被弃的克里特少女,众萨梯呼喊酒神时,[10]
你也是这般被巴克斯抱入战车里。
自然对你们的容貌是多么迁就,
160 有这么多花样可以为你们遮丑!
我们男人会变秃,时间会夺走头发,
如北风震落的树叶一样掉下。
女人用日耳曼草卉浸染头上的霜雪,
以技巧求得比真实更好的颜色;
165 她们炫耀着繁茂的头发(却是买来),
钱币让别人的装饰为自己添彩。
交易时无人脸红,在海格力斯和缪斯[11]
神庙前,公然售卖着这种东西。
关于服装我该说什么?我不要金褶边,
170 也不要推罗紫液泡过的衣衫。
既然有如此多颜色可选,又如此便宜,
穿着财产去招摇简直是疯子!
瞧,天空的颜色,当它澄澈无遮阻,
也没有温暖的南风唤来淫雨;
175 也有与你相似的颜色,金羊,传说
你拯救了兄妹,摆脱邪恶的伊诺;[12]
这颜色模仿波浪,名字也来自波浪——
我相信宁芙就穿着如此的衣裳;
那颜色犹如藏红花,挂满露珠的女神[13]
180 驭晨光之马时便是这样的一身;
这像爱神的桃金娘,这像石英的紫色[14]
或素洁的玫瑰,或者色雷斯白鹤;
阿玛卢利丝,也不缺你的板栗或杏仁;[15]
蜡也赐给了衣料自己的荣名。
185 复苏的大地开出多少花(当葡萄藤在和柔
春日吐嫩芽,迟滞的冬天已逃走),
毛纱就吸收了多少种染液,甚至更多——
要选对,它们不适合所有肤色。
黑色适合白皙的女子,如布里塞伊丝,[16]
190 她被劫走时,身上就裹着黑衣。
白衣衬黑肤,刻甫斯的女儿,你着白衣美,[17]
当塞里福斯被征服,便如此穿戴。[18]
我差点就告诫你们,别让腋下生恶臭, 在安全之处化妆
也别带着满腿的硬毛到处走!
195 可是我并非在教授来自高加索荒岭
或啜饮卡伊科斯河之水的女人。[19]
所以,我何必提醒你们不要因惰怠
弄脏牙,早晨别忘用清水洗嘴?
你们知道借助白垩粉给双颊增辉,
200 没天然的红润,也能有办法作伪。
[1] “容饰”(cultu,主格cultus)与“种植”、“精耕”都与拉丁语动词colo有关,这个动词意思非常丰富,有“打扮”、“装饰”、“打理”、“照料”、“结交”、“崇拜”等含义,但都包含时间和精力的付出。
[2] “维纳斯”对应的原文是Idaliae deae(伊达良的女神),Idalium(伊达良)是塞浦路斯的一座城市,维纳斯的敬拜地。
[3] “坚忍战士”指赫克托耳。
[4] “七层牛皮”指埃阿斯的盾牌。
[5] 奥古斯都时代的朱庇特神庙非常奢华,屋大维曾用16000磅黄金和许多宝石装饰卡皮托山的朱庇特神庙,而根据《岁时记》(Fasti 1.201-202)的说法,最初的朱庇特神祠却很寒酸:“逼仄神祠里,朱庇特几乎难以站直,/ 大神右手的闪电竟是陶制。”
[6] 奥维德在《哀歌集》(Tristia 3.1)描绘了阿波罗神庙和屋大维府邸。
[7] 在《女人面妆》(Medicamina Faciei Femineae 17-24)中,奥维德如此描绘当时女人的贵重穿戴:“可是这一代母亲诞下的女儿更娇媚,/ 你们喜欢身上有金衣覆盖,/ 喜欢将抹香的头发梳成多变的式样,/ 喜欢有珠宝在手上熠熠发光;/ 你们在颈间挂着从东方搜来的钻石,/ 两颗足以让耳朵难承其重力,”并且说,“这并非出格:你们本应为姿容花心思,/ 如今世上的男子本擅长修饰。”所以,一些评论者认为,奥维德在这里的态度与那首诗相矛盾。Fränkel(1945)等人为了解决这种矛盾,认为奥维德在两处针对的读者不同,但Nikolaidis(1994)指出,两处文本没有矛盾,因为奥维德在《女人面妆》里并非真正赞同女人穿戴贵重首饰,那只是吸引“擅长修饰”的当代罗马男子的手段。
[8] 关于拉俄达弥娅,参考《情诗集》第2部第18首第38行的注释。
[9] 关于希伯拉,参考《爱的艺术》第2部第517行的注释。
[10] “克里特少女”指阿里阿德涅。
[11] 公元前189年,福尔维乌斯(M. Fulvius Nobilior)得胜归来,向“缪斯的海格力斯”(Hercules Musarum)献上了一座神庙。这座庙里的海格力斯雕像被塑造为弹奏里拉琴的模样。
[12] “兄妹”对应的原文是Phrixon et Hellen(佛里克索斯和赫勒),云神涅斐勒(Nephele)是他们的母亲。为了害死他们,继母伊诺(Ino)让忒拜妇女将烤过的种子交给她们丈夫国王阿塔玛斯(Athamas)播种。庄稼颗粒无收,人们向德尔斐神谕求助,伊诺又买通信使,说神谕要求献祭佛里克索斯。兄妹俩被一只公羊驮走,途经达达尼尔海峡时赫勒从羊背跌下,坠海而死。参考《岁时记》(Fasti 3.854-876)。
[13] “挂满露珠的女神”指黎明女神奥罗拉。
[14] “爱神”对应的原文是Paphias(帕福斯的女神)。
[15] 关于阿玛卢利丝,参考《爱的艺术》第2部第268行的注释。这里的“板栗或杏仁”指与它们对应的颜色。
[16] 关于布里塞伊丝,参考《情诗集》第1部第9首第33行的注释。
[17] “刻甫斯的女儿”指安德罗墨达。
[18] 塞里福斯(Seriphus)是爱琴海上的岛屿,珀尔修斯长大的地方。塞里福斯的国王是波吕得克忒斯(Polydectes),他的弟弟狄克堤斯(Dictys)收留了逃难的达那厄和珀尔修斯。波吕得克忒斯爱上了达那厄,为了除掉碍手碍脚的珀尔修斯,设计迫使后者答应去取梅杜萨的头颅。珀尔修斯杀死梅杜萨后夺取了塞里福斯。
[19] 意为:并非教授来自蛮荒之地的女人。卡伊科斯河(Caicus)在小亚细亚的米西亚(Mysia)境内,所以原文中还有形容词Myse(米西亚的)修饰。