Arma dedi Danais in Amazonas; arma supersunt,
quae tibi dem et turmae, Penthesilea, tuae.
Ite in bella pares; vincant, quibus alma Dione
faverit et toto qui volat orbe puer.
5 Non erat armatis aequum concurrere nudas;
sic etiam vobis vincere turpe, viri.
Dixerit e multis aliquis ‘Quid virus in angues
adicis, et rabidae tradis ovile lupae?’
Parcite paucarum diffundere crimen in omnes;
10 spectetur meritis quaeque puella suis.
Si minor Atrides Helenen, Helenesque sororem
quo premat Atrides crimine maior habet,
Si scelere Oeclides Talaioniae Eriphylae
vivus et in vivis ad Styga venit equis,
15 est pia Penelope lustris errante duobus
et totidem lustris bella gerente viro.
Respice Phylaciden et quae comes isse marito
fertur et ante annos occubuisse suos.
Fata Pheretiadae coniunx Pagasaea redemit:
20 proque viro est uxor funere lata viri.
‘Accipe me, Capaneu! Cineres miscebimus’ inquit
Iphias, in medios desiluitque rogos.
Ipsa quoque et cultu est et nomine femina Virtus:
non mirum, populo si placet illa suo.
25 Nec tamen hae mentes nostra poscuntur ab arte:
conveniunt cumbae vela minora meae.
Nil nisi lascivi per me discuntur amores;
femina praecipiam quo sit amanda modo.
Femina nec flammas nec saevos excutit arcus;
30 parcius haec video tela nocere viris.
Saepe viri fallunt: tenerae non saepe puellae,
paucaque, si quaeras, crimina fraudis habent.
Phasida iam matrem fallax dimisit Iason:
venit in Aesonios altera nupta sinus.
35 Quantum in te, Theseu, volucres Ariadna marinas
pavit, in ignoto sola relicta loco!
Quaere, novem cur una viae dicantur, et audi
depositis silvas Phyllida flesse comis.
Et famam pietatis habet, tamen hospes et ensem
40 praebuit et causam mortis, Elissa, tuae.
Quid vos perdiderit, dicam? Nescistis amare:
defuit ars vobis; arte perennat amor.
Nunc quoque nescirent: sed me Cytherea docere
iussit, et ante oculos constitit ipsa meos.
45 Tum mihi ‘Quid miserae’ dixit ‘meruere puellae?
Traditur armatis vulgus inerme viris.
Illos artifices gemini fecere libelli:
haec quoque pars monitis erudienda tuis.
Probra Therapnaeae qui dixerat ante maritae,
50 mox cecinit laudes prosperiore lyra.
Si bene te novi (cultas ne laede puellas!),
gratia, dum vives, ista petenda tibi est.’
Dixit, et e myrto (myrto nam vincta capillos
constiterat) folium granaque pauca dedit;
55 sensimus acceptis numen quoque: purior aether
fulsit, et e toto pectore cessit onus.
Dum facit ingenium, petite hinc praecepta, puellae,
quas pudor et leges et sua iura sinunt.
Venturae memores iam nunc estote senectae:
60 sic nullum vobis tempus abibit iners.
Dum licet, et vernos etiamnum educitis annos,[1]
ludite: eunt anni more fluentis aquae;
nec quae praeteriit, iterum revocabitur unda,
nec quae praeteriit, hora redire potest.
65 Utendum est aetate: cito pede labitur aetas,
nec bona tam sequitur, quam bona prima fuit.
Hos ego, qui canent, frutices violaria vidi;
hac mihi de spina grata corona data est.
Tempus erit, quo tu, quae nunc excludis amantes,
70 frigida deserta nocte iacebis anus,
nec tua frangetur nocturna ianua rixa,
sparsa nec invenies limina mane rosa.
Quam cito (me miserum!) laxantur corpora rugis,
et perit in nitido qui fuit ore color.
75 Quasque fuisse tibi canas a virgine iures,[2]
spargentur subito per caput omne comae.
Anguibus exuitur tenui cum pelle vetustas,
nec faciunt cervos cornua iacta senes:
nostra sine auxilio fugiunt bona; carpite florem,
80 qui, nisi carptus erit, turpiter ipse cadet.
Adde, quod et partus faciunt breviora iuventae
tempora: continua messe senescit ager.
Latmius Endymion non est tibi, Luna, rubori,
nec Cephalus roseae praeda pudenda deae.
85 Ut Veneri, quem luget adhuc, donetur Adonis:
unde habet Aenean Harmoniamque suos?
Ite per exemplum, genus o mortale, dearum,
gaudia nec cupidis vestra negate viris.
Ut iam decipiant, quid perditis? Omnia constant;
90 mille licet sumant, deperit inde nihil.
Conteritur ferrum, silices tenuantur ab usu;
sufficit et damni pars caret illa metu.
Quis vetet adposito lumen de lumine sumi?
Quisve cavo vastas in mare servet aquas?
95 Et tamen ulla viro mulier ‘Non expedit’ inquit?
Quid, nisi quam sumes, dic mihi, perdis, aquam?
Nec vos prostituit mea vox, sed vana timere
damna vetat: damnis munera vestra carent.
Sed me flaminibus venti maioris iturum,
100 dum sumus in portu, provehat aura levis.
[1] vernos etiamnum educitis annos=veros etiam nunc editis annos
[2] iures=iuras
我給了希臘人對抗亞馬遜的武器,也應 向女人傳授經驗
給你,彭忒西勒婭,和軍團以刀兵。[1]
去參加對等的戰爭,願慈惠維納斯和飛遍
世界的丘比特垂青的一方凱旋!
5 讓女人赤手空拳地迎敵,顯然不公平,
如此即使獲勝也可恥,男人們。
隊伍中會有人抗議:“給蛇添毒液,將羊群
託付給瘋狂的母狼,你是何居心?”
不要把少數人的罪名潑到所有人身上,
10 每個她都該按各自的優劣來衡量。
如果說墨涅拉俄斯有海倫可以責怪,[2]
阿伽門農也可指控她妹妹,[3]
如果說安菲阿剌俄斯因厄里費勒的罪孽,[4]
與坐騎一起活生生墜入冥河,
15 至少珀涅羅珀仍忠誠,雖然其丈夫
十年鏖戰,十年在漂泊中虛度。
想想普羅特西拉俄斯和他的新娘,[5]
傳說她追隨夫君,選擇了夭亡。
來自帕加塞的女人拯救了阿德墨托斯,
20 丈夫的葬禮變成了妻子的葬禮。[6]
“等我,卡帕紐斯!我們的骨灰混一起!”
厄瓦德涅說,縱身躍進火堆里。[7]
“美德”神無論裝扮和名字都是女人,[8]
她鍾愛自己的同類,又何必吃驚?
25 然而,我的技藝不要求如此的心性,
更小的布帆才適合我的小艇。
從我這裡你只會習得輕浮的愛情,
我只教女士如何才能吸引人。
女人不揮舞火焰,也不使殘酷的弓箭,
30 以這些武器傷害男子很罕見。
男人常欺騙,嬌柔的女人卻不是,你若
去打聽,她們的這項罪名多空缺。
美狄亞已是母親,卻遭無信的伊阿宋
驅趕,另一位新娘被他緊擁。[9]
35 因為你,忒修斯,阿里阿德涅在陌生的地點
被遺棄,險些做了海鳥的腹中餐![10]
去探詢,為何一條路叫作“九迴路”,去聽
落盡葉子的森林為菲麗絲哀吟。[11]
艾麗薩,你雖有深情的名聲,那位客人
40 卻給你送上一把劍和求死的原因。[12]
我該說什麼毀了你們嗎?不懂如何愛!
沒有技巧,愛因為技巧而永在。
願她們依然不知曉!可是維納斯命令[13]
我講授,並已經在我眼前顯形。
45 她對我說道:“可憐的女人為何該如此?
她們被交給男人,卻身無武器。
兩卷詩已經教他們學到了不少本領,[14]
這邊的陣營你也應以箴言啟蒙。
譴責過忒拉普奈妻子失德的詩人
50 很快就唱起讚歌,換了幸運琴。[15]
若我還算熟悉你(別傷害你愛的女性!),
只要你活着,就必須求她們垂青。”
說完,她從桃金娘枝條上(因為她戴着
桃金娘冠冕)給我一片葉,幾枚果;
55 一接過它們,我便感覺到神力:天空
更純凈地閃耀,憂煩被逐出心胸。
趁她賜我以靈感,女人們,快向我求索
羞恥心、法律和權利允許的秘訣。
即使現在,也別忘老年終究要來臨,
60 這樣你們就不會虛耗光陰。
趁你們正值青春的盛景,抓緊時間
玩樂——韶華流逝如流水一般:
已遁向遠方的波濤你無法再次喚回,
已度過的時辰再也不能返歸。
65 青春應善加利用,時光的腳步匆匆,
接踵而來的日子無最初的歡容。
這些凋萎的草卉曾是我目睹的紫羅蘭,
從這荊棘叢我曾採擷過美花環。
如今你將眾多追求者拒斥於門外,
70 但終將變成獨卧冷床的老太,
你的門扇將不再被夜晚的爭鬥砸壞,
早晨也不見入口散落的玫瑰。
身體多麼快(可悲!)就印滿鬆弛的皺紋,
燦爛面容的緋紅也蕩然無存。
75 你寧肯發誓少女時代早就有的白髮
不覺間已經在整個頭頂駐紮。
蛇蛻下纖薄的外皮,一併蛻去老年,
鹿扔掉舊角,青春繼續綿延——
我們的珍寶逃逸,卻無法追回。快採擷,
80 花若不採,就在屈辱中凋落。
而且,生育進一步縮短了青年的時日;
無休耕的土地難免失去活力。
恩迪米昂不是你,月神,臉紅的理由,[16]
奧羅拉也不應為刻帕羅斯害羞。[17]
85 雖然有阿多尼斯讓維納斯至今傷懷,[18]
但埃涅阿斯和哈爾莫尼婭從何來?[19]
所以凡人啊,趕緊效法女神的楷模,
別拒絕與垂涎的男子共享風月!
即使你被騙,又有何損失?一切照舊;
90 就算一千人取用,你什麼都沒丟。
鐵器用久了會殘破,燧石也會磨成灰,
那地方卻無需害怕任何傷害。[20]
有誰禁止從鄰近的火源把火點亮?
誰又在深海中將無限的水貯藏?
95 然而,若有女人對男人說“這不方便”?
告訴我,你失去的水能否復原?[21]
我並非慫恿你站街,只是不讓你顧慮
虛幻的損害:你的禮可坦然送出。
待到出海後,我將借勁飈前行,但此刻 注意容飾
100 尚在港中,只願有輕風推送我。[22]
[1] 彭忒西勒婭(Penthesilea)是亞馬遜部族(Amazones)女王、馬爾斯之女。她幫助特洛伊人對抗希臘人,被阿喀琉斯殺死。Green(1982)指出,《愛的藝術》從第二卷到第三卷的過渡對應了古希臘史詩從《伊利亞特》(Iliad)到《埃提俄庇斯》(Aethiopis)的過渡,Gibson(2000)認為,這種轉換也類似赫西俄德的《神譜》(Theogony)結尾和《列女傳》(Catalogue of Women)開篇的拼接。
[2] “墨涅拉俄斯”對應的原文是minor Atrides(阿特柔斯的小兒子)。
[3] 海倫的妹妹即克呂泰墨斯特拉,“阿伽門農”對應的原文是Atrides maior(阿特柔斯的大兒子)。
[4] “安菲阿剌俄斯”對應的原文是Oeclides(俄克琉斯之子),“厄里費勒”在原文中被稱為Talaioniae(塔拉俄斯之女),俄克琉斯和塔拉俄斯分別是亞該亞和阿戈斯的國王。關於安菲阿剌俄斯的事,參考《情詩集》第1部第10首第52行的注釋。“新娘”指拉俄達彌婭,參考《情詩集》第2部第18首第38行的注釋。
[5] “普羅特西拉俄斯”對應的原文是Phylaciden(菲拉克人),參考《情詩集》第2部第6首第41行的注釋。
[6] “來自帕加塞的女人”指阿爾刻提斯(Alcestis),帕加塞(Pagasae)代指帕加塞海灣的城市伊俄爾科斯,阿爾刻提斯是伊俄爾科斯國王柏利阿斯(Pelias)的女兒。阿德墨托斯(Admetus)對應的原文是Pheretiadae(菲瑞斯之子),菲瑞斯是柏利阿斯同母異父的兄弟。阿德墨托斯本該夭亡,但命運女神允許別人代替他死,阿爾刻提斯主動替丈夫下了地府。
[7] “厄瓦德涅”(Evadne)對應的原文是Iphias(伊菲斯之女)。卡帕紐斯(Capaneus)是俄狄浦斯死後進攻忒拜的七位將領之一,他在攻城時誇口朱庇特都無法阻止他,立刻被朱庇特的雷霆擊中,身體燃燒之時,妻子厄瓦德涅直接撲在他身上,和他一起燒死。
[8] 拉丁語單詞Virtus(美德)是陰性,所以古羅馬人將其視為一位女神。
[9] “美狄亞”對應的原文是Phasida(帕西斯人),帕西斯是其故鄉科爾基斯的河。“另一位新娘”指科林斯公主克魯薩。
[10] 指阿里阿德涅被忒修斯遺棄在迪亞島的事。
[11] 菲麗絲自殺前在一條路上走了九回,參考《情詩集》第2部第18首第22行的注釋和後面《愛的療治》(Remedia Amoris 591-608)的描述。
[12] “艾麗薩”即狄多,“客人”指埃涅阿斯,參考《情詩集》第2部第18首第25行的注釋。
[13] “維納斯”對應的原文是Cytherea(庫泰拉女神)。
[14] “兩卷詩”指《愛的藝術》前兩卷。
[15] “忒拉普奈妻子”指海倫,因為她出生在忒拉普奈(Therapnae),“詩人”指古希臘詩人斯特西寇盧斯(Stesichorus),傳說他在寫了譴責海倫的一首詩後,遭到其兄弟卡斯托爾和珀魯克斯的報復,眼睛變瞎,後來他寫詩讚美海倫,視力就恢復了。
[16] “恩迪米昂”對應的原文是Latmius,意為“拉特莫斯人”,在小亞細亞邁安得洛斯河口。拉特莫斯山是月神與恩迪米昂相會的地方。參考《情詩集》第1部第13首第44行的注釋。
[17] “奧羅拉”對應的原文是roseae deae(玫瑰色的女神),關於刻帕羅斯,參考《情詩集》第1部第13首第39行的注釋。
[18] 參考《情詩集》第3部第9首第16行的注釋。
[19] 埃涅阿斯是維納斯與安喀塞斯的兒子,哈爾莫尼婭(Harmonia)是維納斯與馬爾斯的女兒。
[20] “那地方”是女性陰部的委婉語。
[21] “水”是愛液的委婉語。
[22] 意為:眼下詩人只談論溫和的話題。