《爱的艺术》第三卷1-100行

Arma dedi Danais in Amazonas; arma supersunt,
quae tibi dem et turmae, Penthesilea, tuae.
Ite in bella pares; vincant, quibus alma Dione
faverit et toto qui volat orbe puer.
5 Non erat armatis aequum concurrere nudas;
sic etiam vobis vincere turpe, viri.
Dixerit e multis aliquis ‘Quid virus in angues
adicis, et rabidae tradis ovile lupae?’
Parcite paucarum diffundere crimen in omnes;
10 spectetur meritis quaeque puella suis.
Si minor Atrides Helenen, Helenesque sororem
quo premat Atrides crimine maior habet,
Si scelere Oeclides Talaioniae Eriphylae
vivus et in vivis ad Styga venit equis,
15 est pia Penelope lustris errante duobus
et totidem lustris bella gerente viro.
Respice Phylaciden et quae comes isse marito
fertur et ante annos occubuisse suos.
Fata Pheretiadae coniunx Pagasaea redemit:
20 proque viro est uxor funere lata viri.
‘Accipe me, Capaneu! Cineres miscebimus’ inquit
Iphias, in medios desiluitque rogos.
Ipsa quoque et cultu est et nomine femina Virtus:
non mirum, populo si placet illa suo.
25 Nec tamen hae mentes nostra poscuntur ab arte:
conveniunt cumbae vela minora meae.
Nil nisi lascivi per me discuntur amores;
femina praecipiam quo sit amanda modo.
Femina nec flammas nec saevos excutit arcus;
30 parcius haec video tela nocere viris.
Saepe viri fallunt: tenerae non saepe puellae,
paucaque, si quaeras, crimina fraudis habent.
Phasida iam matrem fallax dimisit Iason:
venit in Aesonios altera nupta sinus.
35 Quantum in te, Theseu, volucres Ariadna marinas
pavit, in ignoto sola relicta loco!
Quaere, novem cur una viae dicantur, et audi
depositis silvas Phyllida flesse comis.
Et famam pietatis habet, tamen hospes et ensem
40 praebuit et causam mortis, Elissa, tuae.
Quid vos perdiderit, dicam? Nescistis amare:
defuit ars vobis; arte perennat amor.
Nunc quoque nescirent: sed me Cytherea docere
iussit, et ante oculos constitit ipsa meos.
45 Tum mihi ‘Quid miserae’ dixit ‘meruere puellae?
Traditur armatis vulgus inerme viris.
Illos artifices gemini fecere libelli:
haec quoque pars monitis erudienda tuis.
Probra Therapnaeae qui dixerat ante maritae,
50 mox cecinit laudes prosperiore lyra.
Si bene te novi (cultas ne laede puellas!),
gratia, dum vives, ista petenda tibi est.’
Dixit, et e myrto (myrto nam vincta capillos
constiterat) folium granaque pauca dedit;
55 sensimus acceptis numen quoque: purior aether
fulsit, et e toto pectore cessit onus.
Dum facit ingenium, petite hinc praecepta, puellae,
quas pudor et leges et sua iura sinunt.
Venturae memores iam nunc estote senectae:
60 sic nullum vobis tempus abibit iners.
Dum licet, et vernos etiamnum educitis annos,[1]
ludite: eunt anni more fluentis aquae;
nec quae praeteriit, iterum revocabitur unda,
nec quae praeteriit, hora redire potest.
65 Utendum est aetate: cito pede labitur aetas,
nec bona tam sequitur, quam bona prima fuit.
Hos ego, qui canent, frutices violaria vidi;
hac mihi de spina grata corona data est.
Tempus erit, quo tu, quae nunc excludis amantes,
70 frigida deserta nocte iacebis anus,
nec tua frangetur nocturna ianua rixa,
sparsa nec invenies limina mane rosa.
Quam cito (me miserum!) laxantur corpora rugis,
et perit in nitido qui fuit ore color.
75 Quasque fuisse tibi canas a virgine iures,[2]
spargentur subito per caput omne comae.
Anguibus exuitur tenui cum pelle vetustas,
nec faciunt cervos cornua iacta senes:
nostra sine auxilio fugiunt bona; carpite florem,
80 qui, nisi carptus erit, turpiter ipse cadet.
Adde, quod et partus faciunt breviora iuventae
tempora: continua messe senescit ager.
Latmius Endymion non est tibi, Luna, rubori,
nec Cephalus roseae praeda pudenda deae.
85 Ut Veneri, quem luget adhuc, donetur Adonis:
unde habet Aenean Harmoniamque suos?
Ite per exemplum, genus o mortale, dearum,
gaudia nec cupidis vestra negate viris.
Ut iam decipiant, quid perditis? Omnia constant;
90 mille licet sumant, deperit inde nihil.
Conteritur ferrum, silices tenuantur ab usu;
sufficit et damni pars caret illa metu.
Quis vetet adposito lumen de lumine sumi?
Quisve cavo vastas in mare servet aquas?
95 Et tamen ulla viro mulier ‘Non expedit’ inquit?
Quid, nisi quam sumes, dic mihi, perdis, aquam?
Nec vos prostituit mea vox, sed vana timere
damna vetat: damnis munera vestra carent.
Sed me flaminibus venti maioris iturum,
100 dum sumus in portu, provehat aura levis.

[1] vernos etiamnum educitis annos=veros etiam nunc editis annos
[2] iures=iuras

我给了希腊人对抗亚马逊的武器,也应 向女人传授经验
给你,彭忒西勒娅,和军团以刀兵。[1]
去参加对等的战争,愿慈惠维纳斯和飞遍
世界的丘比特垂青的一方凯旋!
5 让女人赤手空拳地迎敌,显然不公平,
如此即使获胜也可耻,男人们。
队伍中会有人抗议:“给蛇添毒液,将羊群
托付给疯狂的母狼,你是何居心?”
不要把少数人的罪名泼到所有人身上,
10 每个她都该按各自的优劣来衡量。
如果说墨涅拉俄斯有海伦可以责怪,[2]
阿伽门农也可指控她妹妹,[3]
如果说安菲阿剌俄斯因厄里费勒的罪孽,[4]
与坐骑一起活生生坠入冥河,
15 至少珀涅罗珀仍忠诚,虽然其丈夫
十年鏖战,十年在漂泊中虚度。
想想普罗特西拉俄斯和他的新娘,[5]
传说她追随夫君,选择了夭亡。
来自帕加塞的女人拯救了阿德墨托斯,
20 丈夫的葬礼变成了妻子的葬礼。[6]
“等我,卡帕纽斯!我们的骨灰混一起!”
厄瓦德涅说,纵身跃进火堆里。[7]
“美德”神无论装扮和名字都是女人,[8]
她钟爱自己的同类,又何必吃惊?
25 然而,我的技艺不要求如此的心性,
更小的布帆才适合我的小艇。
从我这里你只会习得轻浮的爱情,
我只教女士如何才能吸引人。
女人不挥舞火焰,也不使残酷的弓箭,
30 以这些武器伤害男子很罕见。
男人常欺骗,娇柔的女人却不是,你若
去打听,她们的这项罪名多空缺。
美狄亚已是母亲,却遭无信的伊阿宋
驱赶,另一位新娘被他紧拥。[9]
35 因为你,忒修斯,阿里阿德涅在陌生的地点
被遗弃,险些做了海鸟的腹中餐![10]
去探询,为何一条路叫作“九回路”,去听
落尽叶子的森林为菲丽丝哀吟。[11]
艾丽萨,你虽有深情的名声,那位客人
40 却给你送上一把剑和求死的原因。[12]
我该说什么毁了你们吗?不懂如何爱!
没有技巧,爱因为技巧而永在。
愿她们依然不知晓!可是维纳斯命令[13]
我讲授,并已经在我眼前显形。
45 她对我说道:“可怜的女人为何该如此?
她们被交给男人,却身无武器。
两卷诗已经教他们学到了不少本领,[14]
这边的阵营你也应以箴言启蒙。
谴责过忒拉普奈妻子失德的诗人
50 很快就唱起赞歌,换了幸运琴。[15]
若我还算熟悉你(别伤害你爱的女性!),
只要你活着,就必须求她们垂青。”
说完,她从桃金娘枝条上(因为她戴着
桃金娘冠冕)给我一片叶,几枚果;
55 一接过它们,我便感觉到神力:天空
更纯净地闪耀,忧烦被逐出心胸。
趁她赐我以灵感,女人们,快向我求索
羞耻心、法律和权利允许的秘诀。
即使现在,也别忘老年终究要来临,
60 这样你们就不会虚耗光阴。
趁你们正值青春的盛景,抓紧时间
玩乐——韶华流逝如流水一般:
已遁向远方的波涛你无法再次唤回,
已度过的时辰再也不能返归。
65 青春应善加利用,时光的脚步匆匆,
接踵而来的日子无最初的欢容。
这些凋萎的草卉曾是我目睹的紫罗兰,
从这荆棘丛我曾采撷过美花环。
如今你将众多追求者拒斥于门外,
70 但终将变成独卧冷床的老太,
你的门扇将不再被夜晚的争斗砸坏,
早晨也不见入口散落的玫瑰。
身体多么快(可悲!)就印满松弛的皱纹,
灿烂面容的绯红也荡然无存。
75 你宁肯发誓少女时代早就有的白发
不觉间已经在整个头顶驻扎。
蛇蜕下纤薄的外皮,一并蜕去老年,
鹿扔掉旧角,青春继续绵延——
我们的珍宝逃逸,却无法追回。快采撷,
80 花若不采,就在屈辱中凋落。
而且,生育进一步缩短了青年的时日;
无休耕的土地难免失去活力。
恩迪米昂不是你,月神,脸红的理由,[16]
奥罗拉也不应为刻帕罗斯害羞。[17]
85 虽然有阿多尼斯让维纳斯至今伤怀,[18]
但埃涅阿斯和哈尔莫尼娅从何来?[19]
所以凡人啊,赶紧效法女神的楷模,
别拒绝与垂涎的男子共享风月!
即使你被骗,又有何损失?一切照旧;
90 就算一千人取用,你什么都没丢。
铁器用久了会残破,燧石也会磨成灰,
那地方却无需害怕任何伤害。[20]
有谁禁止从邻近的火源把火点亮?
谁又在深海中将无限的水贮藏?
95 然而,若有女人对男人说“这不方便”?
告诉我,你失去的水能否复原?[21]
我并非怂恿你站街,只是不让你顾虑
虚幻的损害:你的礼可坦然送出。
待到出海后,我将借劲飚前行,但此刻 注意容饰
100 尚在港中,只愿有轻风推送我。[22]

[1] 彭忒西勒娅(Penthesilea)是亚马逊部族(Amazones)女王、马尔斯之女。她帮助特洛伊人对抗希腊人,被阿喀琉斯杀死。Green(1982)指出,《爱的艺术》从第二卷到第三卷的过渡对应了古希腊史诗从《伊利亚特》(Iliad)到《埃提俄庇斯》(Aethiopis)的过渡,Gibson(2000)认为,这种转换也类似赫西俄德的《神谱》(Theogony)结尾和《列女传》(Catalogue of Women)开篇的拼接。
[2] “墨涅拉俄斯”对应的原文是minor Atrides(阿特柔斯的小儿子)。
[3] 海伦的妹妹即克吕泰墨斯特拉,“阿伽门农”对应的原文是Atrides maior(阿特柔斯的大儿子)。
[4] “安菲阿剌俄斯”对应的原文是Oeclides(俄克琉斯之子),“厄里费勒”在原文中被称为Talaioniae(塔拉俄斯之女),俄克琉斯和塔拉俄斯分别是亚该亚和阿戈斯的国王。关于安菲阿剌俄斯的事,参考《情诗集》第1部第10首第52行的注释。“新娘”指拉俄达弥娅,参考《情诗集》第2部第18首第38行的注释。
[5] “普罗特西拉俄斯”对应的原文是Phylaciden(菲拉克人),参考《情诗集》第2部第6首第41行的注释。
[6] “来自帕加塞的女人”指阿尔刻提斯(Alcestis),帕加塞(Pagasae)代指帕加塞海湾的城市伊俄尔科斯,阿尔刻提斯是伊俄尔科斯国王柏利阿斯(Pelias)的女儿。阿德墨托斯(Admetus)对应的原文是Pheretiadae(菲瑞斯之子),菲瑞斯是柏利阿斯同母异父的兄弟。阿德墨托斯本该夭亡,但命运女神允许别人代替他死,阿尔刻提斯主动替丈夫下了地府。
[7] “厄瓦德涅”(Evadne)对应的原文是Iphias(伊菲斯之女)。卡帕纽斯(Capaneus)是俄狄浦斯死后进攻忒拜的七位将领之一,他在攻城时夸口朱庇特都无法阻止他,立刻被朱庇特的雷霆击中,身体燃烧之时,妻子厄瓦德涅直接扑在他身上,和他一起烧死。
[8] 拉丁语单词Virtus(美德)是阴性,所以古罗马人将其视为一位女神。
[9] “美狄亚”对应的原文是Phasida(帕西斯人),帕西斯是其故乡科尔基斯的河。“另一位新娘”指科林斯公主克鲁萨。
[10] 指阿里阿德涅被忒修斯遗弃在迪亚岛的事。
[11] 菲丽丝自杀前在一条路上走了九回,参考《情诗集》第2部第18首第22行的注释和后面《爱的疗治》(Remedia Amoris 591-608)的描述。
[12] “艾丽萨”即狄多,“客人”指埃涅阿斯,参考《情诗集》第2部第18首第25行的注释。
[13] “维纳斯”对应的原文是Cytherea(库泰拉女神)。
[14] “两卷诗”指《爱的艺术》前两卷。
[15] “忒拉普奈妻子”指海伦,因为她出生在忒拉普奈(Therapnae),“诗人”指古希腊诗人斯特西寇卢斯(Stesichorus),传说他在写了谴责海伦的一首诗后,遭到其兄弟卡斯托尔和珀鲁克斯的报复,眼睛变瞎,后来他写诗赞美海伦,视力就恢复了。
[16] “恩迪米昂”对应的原文是Latmius,意为“拉特莫斯人”,在小亚细亚迈安得洛斯河口。拉特莫斯山是月神与恩迪米昂相会的地方。参考《情诗集》第1部第13首第44行的注释。
[17] “奥罗拉”对应的原文是roseae deae(玫瑰色的女神),关于刻帕罗斯,参考《情诗集》第1部第13首第39行的注释。
[18] 参考《情诗集》第3部第9首第16行的注释。
[19] 埃涅阿斯是维纳斯与安喀塞斯的儿子,哈尔莫尼娅(Harmonia)是维纳斯与马尔斯的女儿。
[20] “那地方”是女性阴部的委婉语。
[21] “水”是爱液的委婉语。
[22] 意为:眼下诗人只谈论温和的话题。