Qui sibi notus erit, solus sapienter amabit,
atque opus ad vires exiget omne suas.
Cui faciem natura dedit, spectetur ab illa;
cui color est, umero saepe patente cubet;
505 qui sermone placet, taciturna silentia vitet;
qui canit arte, canat; qui bibit arte, bibat.
Sed neque declament medio sermone diserti,
nec sua non sanus scripta poeta legat!’
Sic monuit Phoebus: Phoebo parete monenti;
510 certa dei sacro est huius in ore fides.
Ad propiora vocor. Quisquis sapienter amabit
vincet, et e nostra, quod petet, arte feret.
Credita non semper sulci cum faenore reddunt,
nec semper dubias adiuvat aura rates;
515 quod iuvat, exiguum, plus est, quod laedat amantes;
proponant animo multa ferenda suo.
Quot lepores in Atho, quot apes pascuntur in Hybla,
caerula quot bacas Palladis arbor habet,
litore quot conchae, tot sunt in amore dolores;
520 quae patimur, multo spicula felle madent.
Dicta erit isse foras: intus fortasse videre est:[1]
isse foras, et te falsa videre puta.
Clausa tibi fuerit promissa ianua nocte:
perfer et inmunda ponere corpus humo.
525 Forsitan et vultu mendax ancilla superbo
dicet ‘Quid nostras obsidet iste fores?’
Postibus et durae supplex blandire puellae,
et capiti demptas in fore pone rosas.
Cum volet, accedes; cum te vitabit, abibis;
530 dedecet ingenuos taedia ferre sui.
‘Effugere hunc non est’ quare tibi possit amica
dicere? Non omni tempore sensus obest.[2]
Nec maledicta puta, nec verbera ferre puellae
turpe, nec ad teneros oscula ferre pedes.
535 Quid moror in parvis? Animus maioribus instat;
magna canam: toto pectore, vulgus, ades.
Ardua molimur, sed nulla, nisi ardua, virtus:
difficilis nostra poscitur arte labor.
Rivalem patienter habe, victoria tecum
540 stabit: eris magni victor in arce Iovis.
Haec tibi non hominem, sed quercus crede Pelasgas
dicere: nil istis ars mea maius habet.
Innuet illa, feras; scribet, ne tange tabellas;
unde volet, veniat; quoque libebit, eat.
545 Hoc in legitima praestant uxore mariti,
cum, tener, ad partes tu quoque, somne, venis.
Hac ego, confiteor, non sum perfectus in arte;
quid faciam? Monitis sum minor ipse meis.
Mene palam nostrae det quisquam signa puellae,
550 et patiar, nec me quo libet ira ferat?
Oscula vir dederat, memini, suus: oscula questus
sum data; barbaria noster abundat amor.
Non semel hoc vitium nocuit mihi; doctior ille,
quo veniunt alii conciliante viri.[3]
555 Sed melius nescisse fuit: sine furta tegantur,
ne fugiat ficto fassus ab ore pudor.
Quo magis, o iuvenes, deprendere parcite vestras:
peccent, peccantes verba dedisse putent.
Crescit amor prensis; ubi par fortuna duorum est,
560 in causa damni perstat uterque sui.
Fabula narratur toto notissima caelo,
Mulciberis capti Marsque Venusque dolis.
Mars pater, insano Veneris turbatus amore,
de duce terribili factus amator erat.
565 Nec Venus oranti (neque enim dea mollior ulla est)
rustica Gradivo difficilisque fuit.
A, quotiens lasciva pedes risisse mariti
dicitur, et duras igne vel arte manus.
Marte palam simul est Vulcanum imitata, decebat,
570 multaque cum forma gratia mixta fuit.
Sed bene concubitus primos celare solebant.
Plena verecundi culpa pudoris erat.
Indicio Solis (quis Solem fallere possit?)
cognita Vulcano coniugis acta suae.
575 Quam mala, Sol, exempla moves! Pete munus ab ipsa
et tibi, si taceas, quod dare possit, habet.
Mulciber obscuros lectum circaque superque
disponit laqueos: lumina fallit opus.
Fingit iter Lemnon; veniunt ad foedus amantes;
580 impliciti laqueis nudus uterque iacent.
Convocat ille deos; praebent spectacula capti;
vix lacrimas Venerem continuisse putant.
Non vultus texisse suos, non denique possunt
partibus obscenis opposuisse manus.
585 Hic aliquis ridens ‘In me, fortissime Mavors,
si tibi sunt oneri, vincula transfer!’ ait.
Vix precibus, Neptune, tuis captiva resolvit
corpora: Mars Thracen occupat, illa Paphon.
Hoc tibi pro facto, Vulcane: quod ante tegebant,[4]
590 liberius faciunt, ut pudor omnis abest.
Saepe tamen demens stulte fecisse fateris,
teque ferunt artis paenituisse tuae.
Hoc vetiti vos este; vetat deprensa Dione
insidias illas, quas tulit ipsa, dare.
595 Nec vos rivali laqueos disponite, nec vos
excipite arcana verba notata manu.
Ista viri captent, si iam captanda putabunt,
quos faciet iustos ignis et unda viros.
En, iterum testor: nihil hic, nisi lege remissum
600 luditur; in nostris instita nulla iocis.
[1] intus fortasse videre est=quam tu fortasse videbis
[2] obest=abest
[3] viri=viro
[4] pro facto=perfecto
有自知之明的人才會明智地戀愛,
做的每件事都與能力相配。
自然賜予了俊美,就拿美讓她欣賞;
皮膚白皙,安卧時就常露肩膀;
505 談吐迷人,就讓他儘力避免沉默;
善飲酒,就飲;歌藝超群,就唱歌。
但在聊天之際,不可叫雄辯者演講,
或者叫瘋詩人朗誦自己的詩行!”
福玻斯如此告誡,務必遵循其告誡,
510 這位神宣布的聖諭從來沒有錯。
言歸正傳。誰若明智地戀愛,就必然
成功,用我的技巧達成心愿。
田畝的回饋並不能永遠超出預期,
風也不始終幫助遇險的舟楫;
515 快慰的事情甚少,傷心的事情更多,
戀愛者須一再忍受感情的折磨。
阿托斯野兔有多少,希伯拉蜜蜂有多少,[1]
青色的橄欖樹上果子有多少,[2]
海灘貝殼有多少,愛的苦就有多少,
520 扎我們的箭充滿膽汁的味道。
僕人說她出門了,你好像看見她在家——
相信她不在,自己眼睛花了吧!
倘若在約好的夜晚,門卻對你緊鎖?
你只能忍受,在污穢的地上躺着。
525 或許,撒謊的侍女帶着不屑的神情說:
“那傢伙堵着咱家的道,為什麼?”
你甚至應卑微地巴結冷酷女人的門柱,
摘下鬢邊的玫瑰,放在入口處。
她願意,你才來;她想避開你,你就消失——
530 體面的男士不應該惹人嫌棄。
何必給她機會說“這人實在太礙眼”?
她對你的感覺不可能永遠負面。
別覺得丟臉,如果需忍受她的詛咒、
毆打,或者去吻她柔嫩的腳。
535 為何糾纏於細節?我的心應關注大事, 尊重她的自由
專註地傾聽,我要唱恢弘的主題。
我們須艱苦努力,但卓越源自辛勞,
我的技藝所要求,確實難做到。
耐心地忍受情敵,最後勝利將屬於你,
540 你將在朱庇特的峰巔揚眉吐氣。[3]
要相信這並非凡人、而是多多納橡樹的
神諭,我無法教你更好的秘訣。
她挑逗別人,忍着;她寫信,別碰蠟板;
她從哪裡來,隨便;她何往,不管。
545 丈夫給自己合法的妻子這樣的特權,
即使你前來履責,溫柔的“睡眠”。
我承認,這技巧我自己也無法完美掌握。
但我能怎樣?我的箴言太苛刻。
竟有人當著我的面給我的女友發暗號?
550 我要憋住嗎,不讓怒火燃燒?
我記得見她的丈夫親她,我為他的吻
怨憤,嫉妒如野蠻的波浪翻滾。
這弱點不止一次傷害我;主動鼓勵
她與別人相會的男子更明智。
555 但最好什麼都不知,任憑私情藏匿,
省得謊言被戳破,她面露羞恥。
所以,年輕人,你們更不應熱心於捉姦,
讓她們犯錯,並且相信你被騙。
越被抓,愛越滋長;兩人有相同的境遇,
560 就都會堅持走各自的墮落之路。
有一則故事,在整個天界家喻戶曉,
馬爾斯和維納斯掉進火神的圈套。[4]
戰神瘋狂地愛上美神,亂了心智,[5]
從可怕的統帥變成一位情痴。
565 維納斯(她是最溫柔的女神)面對攻勢,[6]
既沒有矜持,也沒有刻意排斥。
據說她曾多少次嘲笑丈夫的跛腳
和因為炙火或煉鐵變硬的手。
她為馬爾斯模仿伏爾甘,依然美麗,
570 容貌之外,另添了許多魅力。
開始,他們的私情一直掩飾得很好,
雖越軌,卻顧及廉恥,並不招搖。
因為日神的告密(誰能騙得過日神?)
伏爾甘終於知悉妻子的不貞。
575 阿波羅,你開了多壞的先例!向她求賄賂,
她會給特殊的禮物,只要你不妄語。
火神在床的四周和上方都布下隱秘的
繩索,眼睛無法發現這傑作。
他謊稱去萊姆諾斯,兩情侶如約而至,[7]
580 結果都赤身裸體躺在網羅里。
伏爾甘喚來眾神,俘虜提供了眼福,
維納斯的淚水彷彿已經忍不住。
他們沒法蒙起臉,甚至也不能用手
蓋住淫邪的部位,為自己遮羞。
585 “勇不可當的馬爾斯,”這時有神笑着說,
“你若覺得沉,就把鎖鏈讓給我!”
在你懇求下,涅普頓,火神才勉強同意
放他們,戰神去色雷斯,她去帕福斯。[8]
伏爾甘,你自作自受:他們此前只偷做,
590 如今卻沒了顧忌,忘了愧怍。
然而,瘋子,你自己也承認辦了蠢事,
他們說你後悔當初使用詭計。
這一點你們斷不可做,被捉的愛神[9]
禁止你們布設曾害她的陷阱。
595 不要給你們的情敵下套,也不要竭力
攔截他為她秘密書寫的文字。
那些讓丈夫去誘捕(若他們覺得該誘捕)——
水火儀式已授權的合法丈夫。[10]
看,我又發誓:這裡的花樣都是法律
600 所許可,遊戲中沒有妻子捲入。[11]
[1] 阿托斯(Athos或Atho)是希臘卡爾齊迪克半島(Chalcidice)的一座山。希伯拉(Hybla)在西西里的敘拉古附近,以蜂蜜和百里香聞名。
[2] “橄欖樹”對應的原文是Palladis arbor(帕拉斯的樹)。
[3] 奧維德或許影射以卡皮托峰頂朱庇特神廟為終點的凱旋禮。
[4] “火神的”對應的原文是Mulciberis(主格Mulciber),Mulciber(穆爾齊貝,意為“軟化者”)是伏爾甘的別稱之一,因為他能用火通過冶煉讓金屬變軟。關於“圈套”,參考《情詩集》第1部第9首第39行的注釋。
[5] 在原文中“戰神”還被稱為pater(父親),因為傳說他是羅馬祖先羅慕路斯的父親,但這個詞不宜譯出。
[6] 譯文中省略了原文的Gradivo(主格Gradivus,戰神別稱,可譯為“行軍神”),但“攻勢”已暗含馬爾斯。
[7] 當年伏爾甘因為相貌醜陋,被扔下天界,掉到了萊姆諾斯島(Lemnos)上。
[8] 色雷斯人好戰,崇拜馬爾斯,帕福斯是維納斯的主要敬拜地之一。
[9] 奧維德喜歡用Dione(狄俄涅)稱呼維納斯,其實狄俄涅是維納斯的母親。
[10] “水火儀式”:古羅馬新娘在進入新郎居所的時候,新郎要用水和火迎接她,她必須碰水和火。有人解釋這是一種凈化儀式,有人則認為這是歡迎儀式,因為水和火都是生活所必須的東西。
[11] 原文的instita是長裙褶邊,代指已婚女人。奧維德此話不能當真。《愛的藝術》中大量手段都與已婚女子有關。