《爱的艺术》第二卷501-600行

Qui sibi notus erit, solus sapienter amabit,
atque opus ad vires exiget omne suas.
Cui faciem natura dedit, spectetur ab illa;
cui color est, umero saepe patente cubet;
505 qui sermone placet, taciturna silentia vitet;
qui canit arte, canat; qui bibit arte, bibat.
Sed neque declament medio sermone diserti,
nec sua non sanus scripta poeta legat!’
Sic monuit Phoebus: Phoebo parete monenti;
510 certa dei sacro est huius in ore fides.
Ad propiora vocor. Quisquis sapienter amabit
vincet, et e nostra, quod petet, arte feret.
Credita non semper sulci cum faenore reddunt,
nec semper dubias adiuvat aura rates;
515 quod iuvat, exiguum, plus est, quod laedat amantes;
proponant animo multa ferenda suo.
Quot lepores in Atho, quot apes pascuntur in Hybla,
caerula quot bacas Palladis arbor habet,
litore quot conchae, tot sunt in amore dolores;
520 quae patimur, multo spicula felle madent.
Dicta erit isse foras: intus fortasse videre est:[1]
isse foras, et te falsa videre puta.
Clausa tibi fuerit promissa ianua nocte:
perfer et inmunda ponere corpus humo.
525 Forsitan et vultu mendax ancilla superbo
dicet ‘Quid nostras obsidet iste fores?’
Postibus et durae supplex blandire puellae,
et capiti demptas in fore pone rosas.
Cum volet, accedes; cum te vitabit, abibis;
530 dedecet ingenuos taedia ferre sui.
‘Effugere hunc non est’ quare tibi possit amica
dicere? Non omni tempore sensus obest.[2]
Nec maledicta puta, nec verbera ferre puellae
turpe, nec ad teneros oscula ferre pedes.
535 Quid moror in parvis? Animus maioribus instat;
magna canam: toto pectore, vulgus, ades.
Ardua molimur, sed nulla, nisi ardua, virtus:
difficilis nostra poscitur arte labor.
Rivalem patienter habe, victoria tecum
540 stabit: eris magni victor in arce Iovis.
Haec tibi non hominem, sed quercus crede Pelasgas
dicere: nil istis ars mea maius habet.
Innuet illa, feras; scribet, ne tange tabellas;
unde volet, veniat; quoque libebit, eat.
545 Hoc in legitima praestant uxore mariti,
cum, tener, ad partes tu quoque, somne, venis.
Hac ego, confiteor, non sum perfectus in arte;
quid faciam? Monitis sum minor ipse meis.
Mene palam nostrae det quisquam signa puellae,
550 et patiar, nec me quo libet ira ferat?
Oscula vir dederat, memini, suus: oscula questus
sum data; barbaria noster abundat amor.
Non semel hoc vitium nocuit mihi; doctior ille,
quo veniunt alii conciliante viri.[3]
555 Sed melius nescisse fuit: sine furta tegantur,
ne fugiat ficto fassus ab ore pudor.
Quo magis, o iuvenes, deprendere parcite vestras:
peccent, peccantes verba dedisse putent.
Crescit amor prensis; ubi par fortuna duorum est,
560 in causa damni perstat uterque sui.
Fabula narratur toto notissima caelo,
Mulciberis capti Marsque Venusque dolis.
Mars pater, insano Veneris turbatus amore,
de duce terribili factus amator erat.
565 Nec Venus oranti (neque enim dea mollior ulla est)
rustica Gradivo difficilisque fuit.
A, quotiens lasciva pedes risisse mariti
dicitur, et duras igne vel arte manus.
Marte palam simul est Vulcanum imitata, decebat,
570 multaque cum forma gratia mixta fuit.
Sed bene concubitus primos celare solebant.
Plena verecundi culpa pudoris erat.
Indicio Solis (quis Solem fallere possit?)
cognita Vulcano coniugis acta suae.
575 Quam mala, Sol, exempla moves! Pete munus ab ipsa
et tibi, si taceas, quod dare possit, habet.
Mulciber obscuros lectum circaque superque
disponit laqueos: lumina fallit opus.
Fingit iter Lemnon; veniunt ad foedus amantes;
580 impliciti laqueis nudus uterque iacent.
Convocat ille deos; praebent spectacula capti;
vix lacrimas Venerem continuisse putant.
Non vultus texisse suos, non denique possunt
partibus obscenis opposuisse manus.
585 Hic aliquis ridens ‘In me, fortissime Mavors,
si tibi sunt oneri, vincula transfer!’ ait.
Vix precibus, Neptune, tuis captiva resolvit
corpora: Mars Thracen occupat, illa Paphon.
Hoc tibi pro facto, Vulcane: quod ante tegebant,[4]
590 liberius faciunt, ut pudor omnis abest.
Saepe tamen demens stulte fecisse fateris,
teque ferunt artis paenituisse tuae.
Hoc vetiti vos este; vetat deprensa Dione
insidias illas, quas tulit ipsa, dare.
595 Nec vos rivali laqueos disponite, nec vos
excipite arcana verba notata manu.
Ista viri captent, si iam captanda putabunt,
quos faciet iustos ignis et unda viros.
En, iterum testor: nihil hic, nisi lege remissum
600 luditur; in nostris instita nulla iocis.

[1] intus fortasse videre est=quam tu fortasse videbis
[2] obest=abest
[3] viri=viro
[4] pro facto=perfecto

有自知之明的人才会明智地恋爱,
做的每件事都与能力相配。
自然赐予了俊美,就拿美让她欣赏;
皮肤白皙,安卧时就常露肩膀;
505 谈吐迷人,就让他尽力避免沉默;
善饮酒,就饮;歌艺超群,就唱歌。
但在聊天之际,不可叫雄辩者演讲,
或者叫疯诗人朗诵自己的诗行!”
福玻斯如此告诫,务必遵循其告诫,
510 这位神宣布的圣谕从来没有错。
言归正传。谁若明智地恋爱,就必然
成功,用我的技巧达成心愿。
田亩的回馈并不能永远超出预期,
风也不始终帮助遇险的舟楫;
515 快慰的事情甚少,伤心的事情更多,
恋爱者须一再忍受感情的折磨。
阿托斯野兔有多少,希伯拉蜜蜂有多少,[1]
青色的橄榄树上果子有多少,[2]
海滩贝壳有多少,爱的苦就有多少,
520 扎我们的箭充满胆汁的味道。
仆人说她出门了,你好像看见她在家——
相信她不在,自己眼睛花了吧!
倘若在约好的夜晚,门却对你紧锁?
你只能忍受,在污秽的地上躺着。
525 或许,撒谎的侍女带着不屑的神情说:
“那家伙堵着咱家的道,为什么?”
你甚至应卑微地巴结冷酷女人的门柱,
摘下鬓边的玫瑰,放在入口处。
她愿意,你才来;她想避开你,你就消失——
530 体面的男士不应该惹人嫌弃。
何必给她机会说“这人实在太碍眼”?
她对你的感觉不可能永远负面。
别觉得丢脸,如果需忍受她的诅咒、
殴打,或者去吻她柔嫩的脚。
535 为何纠缠于细节?我的心应关注大事, 尊重她的自由
专注地倾听,我要唱恢弘的主题。
我们须艰苦努力,但卓越源自辛劳,
我的技艺所要求,确实难做到。
耐心地忍受情敌,最后胜利将属于你,
540 你将在朱庇特的峰巅扬眉吐气。[3]
要相信这并非凡人、而是多多纳橡树的
神谕,我无法教你更好的秘诀。
她挑逗别人,忍着;她写信,别碰蜡板;
她从哪里来,随便;她何往,不管。
545 丈夫给自己合法的妻子这样的特权,
即使你前来履责,温柔的“睡眠”。
我承认,这技巧我自己也无法完美掌握。
但我能怎样?我的箴言太苛刻。
竟有人当着我的面给我的女友发暗号?
550 我要憋住吗,不让怒火燃烧?
我记得见她的丈夫亲她,我为他的吻
怨愤,嫉妒如野蛮的波浪翻滚。
这弱点不止一次伤害我;主动鼓励
她与别人相会的男子更明智。
555 但最好什么都不知,任凭私情藏匿,
省得谎言被戳破,她面露羞耻。
所以,年轻人,你们更不应热心于捉奸,
让她们犯错,并且相信你被骗。
越被抓,爱越滋长;两人有相同的境遇,
560 就都会坚持走各自的堕落之路。
有一则故事,在整个天界家喻户晓,
马尔斯和维纳斯掉进火神的圈套。[4]
战神疯狂地爱上美神,乱了心智,[5]
从可怕的统帅变成一位情痴。
565 维纳斯(她是最温柔的女神)面对攻势,[6]
既没有矜持,也没有刻意排斥。
据说她曾多少次嘲笑丈夫的跛脚
和因为炙火或炼铁变硬的手。
她为马尔斯模仿伏尔甘,依然美丽,
570 容貌之外,另添了许多魅力。
开始,他们的私情一直掩饰得很好,
虽越轨,却顾及廉耻,并不招摇。
因为日神的告密(谁能骗得过日神?)
伏尔甘终于知悉妻子的不贞。
575 阿波罗,你开了多坏的先例!向她求贿赂,
她会给特殊的礼物,只要你不妄语。
火神在床的四周和上方都布下隐秘的
绳索,眼睛无法发现这杰作。
他谎称去莱姆诺斯,两情侣如约而至,[7]
580 结果都赤身裸体躺在网罗里。
伏尔甘唤来众神,俘虏提供了眼福,
维纳斯的泪水仿佛已经忍不住。
他们没法蒙起脸,甚至也不能用手
盖住淫邪的部位,为自己遮羞。
585 “勇不可当的马尔斯,”这时有神笑着说,
“你若觉得沉,就把锁链让给我!”
在你恳求下,涅普顿,火神才勉强同意
放他们,战神去色雷斯,她去帕福斯。[8]
伏尔甘,你自作自受:他们此前只偷做,
590 如今却没了顾忌,忘了愧怍。
然而,疯子,你自己也承认办了蠢事,
他们说你后悔当初使用诡计。
这一点你们断不可做,被捉的爱神[9]
禁止你们布设曾害她的陷阱。
595 不要给你们的情敌下套,也不要竭力
拦截他为她秘密书写的文字。
那些让丈夫去诱捕(若他们觉得该诱捕)——
水火仪式已授权的合法丈夫。[10]
看,我又发誓:这里的花样都是法律
600 所许可,游戏中没有妻子卷入。[11]

[1] 阿托斯(Athos或Atho)是希腊卡尔齐迪克半岛(Chalcidice)的一座山。希伯拉(Hybla)在西西里的叙拉古附近,以蜂蜜和百里香闻名。
[2] “橄榄树”对应的原文是Palladis arbor(帕拉斯的树)。
[3] 奥维德或许影射以卡皮托峰顶朱庇特神庙为终点的凯旋礼。
[4] “火神的”对应的原文是Mulciberis(主格Mulciber),Mulciber(穆尔齐贝,意为“软化者”)是伏尔甘的别称之一,因为他能用火通过冶炼让金属变软。关于“圈套”,参考《情诗集》第1部第9首第39行的注释。
[5] 在原文中“战神”还被称为pater(父亲),因为传说他是罗马祖先罗慕路斯的父亲,但这个词不宜译出。
[6] 译文中省略了原文的Gradivo(主格Gradivus,战神别称,可译为“行军神”),但“攻势”已暗含马尔斯。
[7] 当年伏尔甘因为相貌丑陋,被扔下天界,掉到了莱姆诺斯岛(Lemnos)上。
[8] 色雷斯人好战,崇拜马尔斯,帕福斯是维纳斯的主要敬拜地之一。
[9] 奥维德喜欢用Dione(狄俄涅)称呼维纳斯,其实狄俄涅是维纳斯的母亲。
[10] “水火仪式”:古罗马新娘在进入新郎居所的时候,新郎要用水和火迎接她,她必须碰水和火。有人解释这是一种净化仪式,有人则认为这是欢迎仪式,因为水和火都是生活所必须的东西。
[11] 原文的instita是长裙褶边,代指已婚女人。奥维德此话不能当真。《爱的艺术》中大量手段都与已婚女子有关。