《愛的藝術》第二卷201-300行

Riserit, adride; si flebit, flere memento;
imponat leges vultibus illa tuis.
Seu ludet, numerosque manu iactabit eburnos,
tu male iactato, tu male iacta dato;
205 seu iacies talos, victam ne poena sequatur,
damnosi facito stent tibi saepe canes;
sive latrocinii sub imagine calculus ibit,
fac pereat vitreo miles ab hoste tuus.
Ipse tene distenta suis umbracula virgis,
210 ipse fac in turba, qua venit illa, locum.
Nec dubita tereti scamnum producere lecto,
et tenero soleam deme vel adde pedi.
Saepe etiam dominae, quamvis horrebis et ipse,
algenti manus est calfacienda sinu.
215 Nec tibi turpe puta (quamvis sit turpe, placebit),
ingenua speculum sustinuisse manu.
Ille, fatigata praebendo monstra noverca,
qui meruit caelum, quod prior ipse tulit,
inter Ioniacas calathum tenuisse puellas
220 creditur, et lanas excoluisse rudes.
Paruit imperio dominae Tirynthius heros:
i nunc et dubita ferre, quod ille tulit.
Iussus adesse foro, iussa maturius hora
fac semper venias, nec nisi serus abi.
225 Occurras aliquo, tibi dixerit: omnia differ,
curre, nec inceptum turba moretur iter.
Nocte domum repetens epulis perfuncta redibit:
tum quoque pro servo, si vocat illa, veni.
Rure erit, et dicet ‘Venias’: amor odit inertes;
230 si rota defuerit, tu pede carpe viam.
Nec grave te tempus sitiensque Canicula tardet,
nec via per iactas candida facta nives.
Militiae species amor est; discedite, segnes:
non sunt haec timidis signa tuenda viris.
235 Nox et hiems longaeque viae saevique dolores
mollibus his castris et labor omnis inest.
Saepe feres imbrem caelesti nube solutum,
frigidus et nuda saepe iacebis humo.
Cynthius Admeti vaccas pavisse Pheraei
240 fertur, et in parva delituisse casa.
Quod Phoebum decuit, quem non decet? Exue fastus,
curam mansuri quisquis amoris habes.
Si tibi per tutum planumque negabitur ire,
atque erit opposita ianua fulta sera,
245 at tu per praeceps tecto delabere aperto;
det quoque furtivas alta fenestra vias.
Laeta erit, et causam tibi se sciet esse pericli;
hoc dominae certi pignus amoris erit.
Saepe tua poteras, Leandre, carere puella;
250 transnabas, animum nosset ut illa tuum.
Nec pudor ancillas, ut quaeque erit ordine prima,
nec tibi sit servos demeruisse pudor.
Nomine quemque suo (nulla est iactura) saluta,
iunge tuis humiles, ambitiose, manus.
255 Sed tamen et servo (levis est inpensa) roganti
porrige Fortunae munera parva die;
porrige et ancillae, qua poenas luce pependit
lusa maritali Gallica veste manus.
Fac plebem, mihi crede, tuam; sit semper in illa
260 ianitor et thalami qui iacet ante fores.
Nec dominam iubeo pretioso munere dones:
parva, sed e parvis callidus apta dato.
Dum bene dives ager, cum rami pondere nutant,
adferat in calatho rustica dona puer.
265 Rure suburbano poteris tibi dicere missa,
illa vel in Sacra sint licet empta Via.
Adferat aut uvas, aut quas Amaryllis amabat
at nunc castaneas non amat illa nuces.
Quin etiam turdoque licet missaque columba
270 te memorem dominae testificere tuae.
Turpiter his emitur spes mortis et orba senectus.
A, pereant, per quos munera crimen habent!
Quid tibi praecipiam teneros quoque mittere versus?
Ei mihi, non multum carmen honoris habet.
275 Carmina laudantur, sed munera magna petuntur;
dummodo sit dives, barbarus ipse placet.
Aurea sunt vere nunc saecula: plurimus auro
venit honos; auro conciliatur amor.
Ipse licet venias Musis comitatus, Homere,
280 si nihil attuleris, ibis, Homere, foras.
Sunt tamen et doctae, rarissima turba, puellae;
altera non doctae turba, sed esse volunt.
Utraque laudetur per carmina: carmina lector
commendet dulci qualiacumque sono;
285 his ergo aut illis vigilatum carmen in ipsas
forsitan exigui muneris instar erit.
At quod eris per te facturus, et utile credis,
id tua te facito semper amica roget.
Libertas alicui fuerit promissa tuorum:
290 hanc tamen a domina fac petat ille tua.
Si poenam servo, si vincula saeva remittis,
quod facturus eras, debeat illa tibi.
Utilitas tua sit, titulus donetur amicae;
perde nihil, partes illa potentis agat.
295 Sed te, cuicumque est retinendae cura puellae,
attonitum forma fac putet esse sua.
Sive erit in Tyriis, Tyrios laudabis amictus;
sive erit in Cois, Coa decere puta.
Aurata est? Ipso tibi sit pretiosior auro;
300 gausapa si sumpsit, gausapa sumpta proba.[1]

[1] sumpsit=sumit

她微笑,你也微笑;她若哭,你別忘哭——
讓她制定你如何表情的法律。
如果她賭博,用手拋擲象牙的骰子,[1]
你就亂投,隱藏自己的實力;
205 倘若是投距骨,你別讓她輸,被迫賠錢,
務必讓自己經常攤上“倒楣犬”;[2]
如果你們玩海盜戰棋,你正欲落子,
叫你的兵卒在玻璃敵人前枉死。[3]
你要親手為女友撐着帶骨架的陽傘,
210 主動在人群里為她辟出空間。[4]
欣然在精緻的床前放小凳供她休歇,
為她柔嫩的腳脫鞋、穿鞋。
雖然自己會哆嗦,你也要經常把她的
冰手貼在你無辜的胸口煨熱。
215 別覺得丟臉(雖然丟臉,你也覺愜意),
身為自由民,卻為她手持鏡子。[5]
讓嫡母倦於不停派怪獸的那位英雄
最終贏得了他曾背負的天空,[6]
傳說他在呂底亞時也和姑娘們一道
220 拿着籃子,打理粗糙的羊毛。[7]
就連海格力斯都服從女主人的命令,
你竟然不肯忍受他忍受的事情?
她叫你去廣場,就在指定的時刻前
趕到那裡,並一直待到很晚。
225 她說在何處相見,就推延所有雜務,
一路疾沖,別讓人群擋你路。
享用完盛宴,她要在深夜回家?假如
她喚你,你就像奴隸一樣陪她去。
她在鄉下,喊聲“來”?愛憎惡磨蹭之人,
230 若沒有車馬,你立刻拔腿狂奔。
無論壞天氣、焦渴的小犬星還是積滿[8]
白雪的道路,都不可耽誤時間。
愛就是一種戰爭——閃開,你們懦夫! 不可怯懦
這些軍旗不能讓膽小鬼守護。
235 在這溫情的攻勢里,長路、寒冬、暗夜、
殘忍的痛苦和一切辛勞都不缺。
你常被天降的滂沱大雨澆個透心涼,
你常挨着凍,躺在光禿禿的地上。
相傳阿波羅曾在斐萊替阿德墨托斯[9]
240 喂牛,藏身在一間窄小的村舍里。
日神都可以,還有誰不可以?拋棄驕傲,
無論你是誰,只要你想愛情長留。
如果你無法獲得安全順暢的通道,
如果大門被木閂鎖得牢牢,
245 你仍然可以從屋頂的天井徑直溜下,
從高窗秘密鑽入,也是辦法。
當她知道你為她犯險,會興奮不已,
這便是你忠誠愛情的特別證詞。
勒安德羅斯,你經常能夠忍受分離,
250 卻渡海相會,只為她明了你心意。[10]
別恥於收買她的侍女(因為每一位 收買僕人
都很重要),男僕同樣要收買。
每一位都以名字相稱(你沒有損失),
緊握他們的賤手,故作親密。
255 還要在“時運”的節日給每位索賄的男僕[11]
(耗費可忽略不計)一些小禮物;
也要給侍女禮物,在高盧軍隊被改扮
主婦的奴隸欺騙且慘敗的那一天。[12]
聽我的,籠絡下層人,願他們中間總有
260 一位守門人躺在你女友的門口。
我不建議你給她送貴重的禮物,而是 送禮的講究
精心挑選小東西,讓她歡喜。
當田野一片繁茂,當果實壓低樹枝,
讓小奴用籃子盛來鄉村的心意。
265 你可以宣稱它們源自你郊外的產業,
雖然你可能只是在聖道購得。[13]
讓他帶葡萄,或阿瑪盧利絲昔日鍾愛的
板栗,但如今栗子已非她所悅。[14]
你甚至可以獻上畫眉和鴿子,藉以
270 表明你對她如何殷勤備至。
這些禮常是騙取遺產的可恥詭計,
願那些讓饋贈染罪的傢伙早死![15]
我為何還要鼓動你也送去溫柔的詩行?
可嘆,詩歌已掙不來多少榮光。
275 人稱讚詩歌,卻只追逐貴重的禮物;
只要你有錢,野蠻也變成長處。
這的確是一個黃金時代:靠黃金積累
最高的聲望,也靠黃金買來愛。
荷馬,即使你在繆斯簇擁下親自來,
280 若沒帶禮物,也只好待在門外。
然而,極少數女人真是博學多才,
還有些沒學問,卻喜歡如此顯擺。
這兩類都可以寫詩稱讚,她們朗讀時
會用甜美的聲音增添其魅力。
285 為她們精心創作的詩章,在她們眼裡,
或許與其他小禮物堪有一比。
但無論你想做什麼,或相信什麼有用, 順從她、讚美她
總是要等待你的女友先發令。
你已經答應給你的某位奴隸自由?
290 這權利仍要讓他再次向她求。
如果你不給奴隸上鐐銬,免了他懲罰,
要讓她覺得你所做都是為了她。
便利你自己享受,功勞全部歸女友;
你毫無損失,任她威風抖擻。
295 但無論你是何人,若盼望與她長相伴,
請讓她深信,你被她的美震撼。
若她披着推羅袍,就稱讚推羅的紫料;[16]
身穿科斯島的絲衣,就說絲衣好。[17]
綴着金?讓她在你心中寶貴勝黃金;
300 若換上氈服,那麼氈服也動人。

[1] “象牙的骰子”(numeros eburnos)指人工製作的正方體擲子賭博工具(tessera)。
[2] “距骨”(talus)只有四面有標記,動物的距骨(talus)是較為原始的擲子賭博工具。四個1的數字組合是分值最低的結果,被羅馬人稱為“犬”(canis);1-3-4-6的組合分值最高,叫做“維納斯”(Venus)。
[3] 古羅馬的海盜戰棋(ludus latrunculorum),類似國際象棋,棋盤分為兩半,雙方對峙,每方30個棋子。
[4] 參考海格力斯在《歲時記》里為邁奧尼亞女王翁帕勒(Omphale)撐傘的行為(Fasti 2.309-312)。
[5] 在古羅馬,一般是奴隸拿鏡子。
[6] “嫡母”指朱諾,“英雄”指海格力斯,“不停派怪獸”指朱諾通過歐律斯透斯(Eurystheus)反覆折磨海格力斯的行為。“贏得……天空”指海格力斯最終封神,他曾經短暫幫助阿特拉斯(Atlas)背負天空。
[7] 海格力斯殺死了歐呂托斯(Eurytus)的兒子伊皮托斯(Iphytus),墨丘利將他賣給邁奧尼亞(即呂底亞)女王翁帕勒做奴隸,用換來的工錢作為給歐呂托斯的賠償,但翁帕勒卻對他青睞有加。在此階段,他經常男扮女裝。
[8] 關於“焦渴的小犬星”,參考《情詩集》第2部第16首第4行的注釋。
[9] “阿波羅”對應的原文是Cynthius(欽圖斯的神),因為他出生在提洛島上的欽圖斯(Cynthus)山。阿德墨托斯(Admetus)是斐萊(Pherae)國王。
[10] “她”指希洛,她與勒安德羅斯的事,參考《情詩集》第2部第16首第31行的注釋。
[11] “時運”的節日在6月24日,根據《歲時記》(Fasti 6.773-784)的描繪,這是一個社會各階層的狂歡節日。
[12] 指古羅馬7月7日的卡普洛提娜節(Caprotinia),這一天女奴會受到特別的優待。關於這個節日的來歷,其中一個說法是:在羅馬將領卡米盧斯(Camillus)與拉丁族的戰鬥中,一位羅馬女奴化妝成女貴族向敵人投降,當夜,她爬上一棵野無花果樹(caprificus),給羅馬軍隊發出了進攻信號。為了紀念這次勝利,羅馬設立了這個節日,參考普魯塔克《平行列傳》(Camillus 33)。
[13] 關於聖道,參考《情詩集》第1部第8首第100行的注釋。
[14] 阿瑪盧利絲(Amaryllis)是維吉爾《牧歌》中的一位牧羊女,她喜歡吃板栗(Eclogues 2.52)。“如今栗子已非她所悅”暗示奧維德時代的羅馬女人更奢侈,不滿足於這樣簡單的零食了。
[15] 奧維德影射用小禮物騙取將死之人的歡心、謀奪遺產的羅馬人,參考賀拉斯《閑談集》(Sermones)第2部第5首對這類人的諷刺。
[16] 地中海東岸城市推羅(Tyro)附近的海中盛產紫貝(murex),用於製造將衣服染成紫色的珍貴染料,所以在西方古代,推羅的紫色衣料特別名貴。
[17] 科斯島(Cos)以輕薄的絲衣聞名,這是古羅馬高級妓女的職業裝。