Non facient, ut vivat amor, Medeides herbae
mixtaque cum magicis nenia Marsa sonis.
Phasias Aesoniden, Circe tenuisset Ulixem,
si modo servari carmine posset amor.
105 Nec data profuerint pallentia philtra puellis:
philtra nocent animis, vimque furoris habent.
Sit procul omne nefas; ut ameris, amabilis esto:
quod tibi non facies solave forma dabit.
Sis licet antiquo Nireus adamatus Homero,
110 Naiadumque tener crimine raptus Hylas,
ut dominam teneas, nec te mirere relictum,
ingenii dotes corporis adde bonis.
Forma bonum fragile est, quantumque accedit ad annos
fit minor, et spatio carpitur ipsa suo.
115 Nec violae semper nec hiantia lilia florent,
et riget amissa spina relicta rosa.
Et tibi iam venient cani, formose, capilli,
iam venient rugae, quae tibi corpus arent.
Iam molire animum, qui duret, et adstrue formae;
120 solus ad extremos permanet ille rogos.
Nec levis ingenuas pectus coluisse per artes
cura sit et linguas edidicisse duas.
Non formosus erat, sed erat facundus Ulixes,
et tamen aequoreas torsit amore deas.
125 A quotiens illum doluit properare Calypso,
remigioque aptas esse negavit aquas!
Haec Troiae casus iterumque iterumque rogabat;
ille referre aliter saepe solebat idem.
Litore constiterant; illic quoque pulchra Calypso
130 exigit Odrysii fata cruenta ducis.
Ille levi virga (virgam nam forte tenebat)
quod rogat, in spisso litore pingit opus.
‘Haec’ inquit ‘Troia est’ (muros in litore fecit),
‘Hic tibi sit Simois; haec mea castra puta.
135 Campus erat’ (campumque facit), ‘quem caede Dolonis
sparsimus, Haemonios dum vigil optat equos.
Illic Sithonii fuerant tentoria Rhesi;
hac ego sum captis nocte revectus equis.’
Pluraque pingebat, subitus cum Pergama fluctus
140 abstulit et Rhesi cum duce castra suo.
Tum dea ‘Quas’ inquit ‘fidas tibi credis ituro,
perdiderint undae nomina quanta, vides?’
Ergo age, fallaci timide confide figurae,
quisquis es, aut aliquid corpore pluris habe.
145 Dextera praecipue capit indulgentia mentes;
asperitas odium saevaque bella movet.
Odimus accipitrem, quia vivit semper in armis,
et pavidum solitos in pecus ire lupos.
At caret insidiis hominum, quia mitis, hirundo,
150 quasque colat turres, Chaonis ales habet.
Este procul, lites et amarae proelia linguae;
dulcibus est verbis mollis alendus amor.
Lite fugent nuptaeque viros nuptasque mariti,
inque vicem credant res sibi semper agi;
155 hoc decet uxores; dos est uxoria lites:
audiat optatos semper amica sonos.
Non legis iussu lectum venistis in unum;
fungitur in vobis munere legis amor.
Blanditias molles auremque iuvantia verba
160 adfer, ut adventu laeta sit illa tuo.
Non ego divitibus venio praeceptor amandi:
nil opus est illi, qui dabit, arte mea;
secum habet ingenium, qui, cum libet, ‘Accipe’ dicit;
cedimus: inventis plus placet ille meis.
165 Pauperibus vates ego sum, quia pauper amavi;
cum dare non possem munera, verba dabam.
Pauper amet caute: timeat maledicere pauper,
multaque divitibus non patienda ferat.
Me memini iratum dominae turbasse capillos:
170 haec mihi quam multos abstulit ira dies!
Nec puto, nec sensi tunicam laniasse; sed ipsa
dixerat, et pretio est illa redempta meo.
At vos, si sapitis, vestri peccata magistri
effugite, et culpae damna timete meae.
175 Proelia cum Parthis, cum culta pax sit amica,
et iocus, et causas quicquid amoris habet.
Si nec blanda satis, nec erit tibi comis amanti,
perfer et obdura: postmodo mitis erit.
Flectitur obsequio curvatus ab arbore ramus;
180 frangis, si vires experiere tuas.
Obsequio tranantur aquae: nec vincere possis
flumina, si contra, quam rapit unda, nates.
Obsequium tigresque domat Numidasque leones;
rustica paulatim taurus aratra subit.
185 Quid fuit asperius Nonacrina Atalanta?
succubuit meritis trux tamen illa viri.
Saepe suos casus nec mitia facta puellae
flesse sub arboribus Milaniona ferunt;
saepe tulit iusso fallacia retia collo,
190 saepe fera torvos cuspide fixit apros.
Sensit et Hylaei contentum saucius arcum:
sed tamen hoc arcu notior alter erat.
Non te Maenalias armatum scandere silvas,[1]
nec iubeo collo retia ferre tuo:
195 pectora nec missis iubeo praebere sagittis;
artis erunt cauto mollia iussa meae.
Cede repugnanti; cedendo victor abibis;
fac modo, quas partes illa iubebit, agas.
Arguet, arguito; quicquid probat illa, probato;
200 quod dicet, dicas; quod negat illa, neges.
[1] scandere=claudere
美狄亞的藥草也無法讓愛長存不老,
馬爾西族人的魔音咒語也無效。[1]
伊阿宋和尤利西斯都能被情人留住,[2]
倘若愛真的可以臣服於法術。
105 對女人使用蒼白的春藥也全然沒用——
它傷害心智,甚至會引發瘋病。
讓罪惡走開;若要別人愛,你要值得愛,
這一點不只靠長相或者身材。
即使你是深受老荷馬讚美的尼柔斯,[3]
110 或被仙女們強搶的美男海拉斯,[4]
若要留住你愛侶,不致驚訝於被棄,
也須給容貌添上才華的厚禮。
美是易逝的天賦,年歲越增長,變得
越少,被它自己的光陰消磨。
115 紫羅蘭與百合沒有永遠延續的花期,
玫瑰凋零後,就只剩堅硬的刺。
英俊的青年,你的頭髮轉眼染霜雪,
皺紋很快就從你全身犁過。
現在就塑造持久的精神,豐富你的美,
120 唯有它最終等到火葬的柴堆。
別疏於通過博雅的技藝耕耘心田,
兩種語言都要刻苦地鑽研。[5]
尤利西斯並不算俊美,只是有辯才,
卻贏得了多位海洋女神的痴愛。[6]
125 多少次,卡呂普索不忍見他匆匆起航,
宣稱眼前的波浪不適合划槳!
她總是一遍又一遍打聽特洛伊的災殃,
他已經習慣每次講得不一樣。[7]
即使並立海岸上,美麗的女神還在問
130 奧德魯塞國王血腥的命運。[8]
他用一根小樹枝(碰巧手中有此物)
在堅實的沙土上為她畫了地形圖。
“這是特洛伊,”他說(一邊畫好城牆),
“這是西摩伊斯河,這是我營帳。[9]
135 有一片原野,”(畫原野)“我們曾在此截殺
多隆,當他做探子,覬覦戰馬。[10]
那邊是錫托尼亞人瑞索斯的帳篷,這邊[11]
是我盜完馬返回營地的路線。”
他畫著更多細節,突然一陣浪捲來,
140 特洛伊、軍營、首領全進了大海。[12]
於是女神說:“你怎能指望波浪會助你
離開,你看它沖走了怎樣的名字?”[13]
所以,無論你是誰,別過於信任喜歡
欺騙的外表,你也應追求內涵。
145 文雅的風度尤其容易打動人的心, 風度與好脾氣
粗暴卻引發憎恨和殘酷的戰爭。
我們厭惡鷹,因為它總以劫掠為生,
狼也一樣,總襲擊驚恐的羊群。
但燕子因為溫柔,人不會張網捕捉,
150 鴿子也有專門的巢可休歇。
惡毒舌頭的爭訟與纏鬥,遠遠走開!
必須用蜜語呵護溫柔的愛。
且讓妻子和丈夫相互以爭鬥驅趕,
輪流相信萬事與自己為難——
155 這適合妻子,吵鬧是妻子陪嫁的禮物,
讓情人永遠只聽到渴望的詞句。
你們共卧一張床,並非受法律的教唆;
對你們,愛情履行了法律的角色。
請帶來輕柔的擁抱和撫慰耳朵的誓言,
160 好讓她因你的到來而綻開歡顏。
我並不為那些富豪充當情愛的導師——
有禮物的人不需要我的技藝。
可以隨時說出“請收下”,他自有天分,
我服他,他比我的發明更迷人。
165 我是窮人的先知,因為戀愛時我也窮。
無禮物可送,謊言我總可以送。[14]
窮人戀愛應警惕,要小心別人的惡言,
要忍受富豪不需受的許多考驗。
我記得一怒之下,攪亂了女友的髮型,
170 這火氣剝奪了我多少日子的歡欣!
我相信自己未撕破她的內衣,又如何?
她非如此說,我只好掏錢贖罪過。
但你們若明智,就要避免犯老師的錯,
心存敬畏,別重歷我這樣的折磨。
175 可以與帕提亞開戰,與優雅的女友一起,
只要和平、玩笑和催生愛的東西。
如果她對你這位追求者不夠親切, 忍耐與遷就
耐心忍受,她的態度會緩和。
柔軟的枝條靠遷就才從樹頂往下彎,
180 你若使用強力,它便會折斷;
靠遷就,水流才可穿越,你無法征服
江河,如果你執意逆流泅渡;
靠遷就,我們馴化老虎和北非的獅子,[15]
公牛隻會逐漸地屈從於耕犁。
185 誰比阿卡迪亞的阿塔蘭忒更兇悍?
她仍為某位男子的殷勤而心軟。[16]
他們說,米拉尼昂時常在樹下哀哭
自己的不幸和那位少女的殘酷,
時常遵照命令,用脖頸扛欺詐的獵網,
190 時常扎穿無情野豬的脊樑。
他也曾被許萊俄斯的飛矢射傷,可是
他對另一種箭鏃遠比這熟悉。[17]
我並不吩咐你翻越邁納盧斯的山林,[18]
全副武裝,或背着獵網前行,
195 也不讓你挺起胸膛,沖向敵人的羽箭,
對於謹慎者,我的指令很好辦。
她反對你時,順從;順從,你最終會贏;
她所要求的角色,你扮演就行。
她譴責,你也譴責;她贊成,你也贊成;
200 她說,你也說;她否定,你也否定。
[1] 馬爾西人(Marsi)是意大利一個擅長巫術的部落,傳說他們是喀耳刻兒子馬爾索斯(Marsus)的後代。“魔音咒語”(nenia)是與喪歌類似的咒語。
[2] “情人”指美狄亞(Phasias,帕西斯少女)和喀耳刻(Circe)。“伊阿宋”對應的原文是Aesoniden(埃宋之子)。
[3] 尼柔斯(Nireus)曾是海倫的追求者,特洛伊戰爭希臘將領中最英俊的一位,參考《伊利亞特》(Iliad 2.673-4)。
[4] 海拉斯(Hylas)是海格力斯的好朋友,在阿爾戈號尋找金羊毛的遠航中,他上岸取水時被一群水澤仙女拖入水裡,從此失蹤。
[5] Houghton(2009)指出,這行原文中的linguas duas(兩種語言)暗藏着一個玩笑,因為在拉丁語中它同樣可以理解為“兩條舌頭”,指戀人舌吻的技巧。
[6] 這種說法不準確,愛過尤利西斯的女神中只有卡呂普索是海神,喀耳刻不是。
[7] Sharrock(1987)指出,125-128行可能受到了《奧德賽》(Odyssey 5.151-227)的啟發。
[8] “奧德魯塞國王”指色雷斯國王瑞索斯,參考《情詩集》第1部第9首第24行的注釋,關於奧德魯塞,參考《情詩集》第3部第12首第32行的注釋。
[9] 西摩伊斯河(Simois)是特洛伊附近的一條小河。
[10] 特洛伊人多隆(Dolon)為了得到阿喀琉斯的戰馬,獨自潛入希臘軍營,結果被狄俄墨得斯和尤利西斯殺死。事見《伊利亞特》第10卷。“戰馬”對應的原文是Haemonios equos(海摩尼亞的馬,即帖撒利亞的馬)。
[11] “錫托尼亞”代指色雷斯。
[12] “特洛伊”對應的原文是Pergama(佩爾加蒙),參考《情詩集》第2部第12首第9行的注釋。
[13] Sharrock(1987)認為,129-142行可能受到了《奧德賽》(Odyssey 5.237-261)的啟發。
[14] 在拉丁語中,verba dabam既可表示“我送詞語”,也可表示“我欺騙”。
[15] “北非的”對應的原文是Numidas(努米達的),努米達在非洲迦太基西南方。
[16] 這位阿塔蘭忒善於打獵,是阿卡迪亞少女,曾參與獵殺卡呂冬的巨大野豬,原文的Nonacrina意為“諾納克里斯的”,諾納克里斯(Nonacris)是阿卡迪亞的城市。“某位男子”指米拉尼昂,然而根據《變形記》(Metamorphoses 8.425-430),讓這位阿塔蘭忒動心的人是墨勒阿革洛斯(Meleager),而非下文提到的米拉尼昂(他時常與希波墨涅斯混同)。
[17] “另一種箭鏃”指丘比特之箭。
[18] “邁納盧斯”代指阿卡迪亞。